Taalontwikkeling van je baby en kind: zo stimuleer je dat

Wat houdt de taalontwikkeling van een baby in?

Taalontwikkeling is het proces waarbij je kind taal leert begrijpen en gebruiken. Ruim voordat je baby begint met brabbelen en echte woorden gebruikt, leert hij al klanken en zinnen herkennen.

Ze leren deze klanken koppelen aan belangrijke personen, dingen en handelingen, waardoor ze taal gaan begrijpen. De ontwikkeling verloopt bij elk kind volgens vaste stappen, maar het tempo verschilt. Sommige kinderen zeggen hun eerste woord voor hun eerste verjaardag, terwijl anderen dat pas rond hun tweede verjaardag doen. Soms lijkt een kind een tijd stil te staan, om vervolgens ineens een flinke taalsprint te maken. Laat die spurt voor je gevoel lang op zich wachten, merk je achteruitgang of twijfel je aan het gehoor? Vraag dan altijd om advies bij het consultatiebureau of de huisarts.

Hoe start de taalontwikkeling in de buik?

Vanaf zestien weken zwangerschap kan je baby horen, en na 24 weken luistert hij actief mee met geluiden binnen én buiten de buik. Je baby bouwt daardoor direct een voorkeur op voor bekende klanken.

Volgens logopedist Jente Timmer herkennen baby’s ook de stem van hun andere ouder razendsnel vanuit de baarmoeder; trillingen van een lage stem dringen namelijk erg makkelijk door. Onderzoeken tonen bovendien aan dat pasgeboren baby’s de intonatie van hun moedertaal of de tune van een bekende serie herkennen. Ze maken zelfs al onderscheid tussen menselijke taal en omgevingsgeluiden, zoals de stofzuiger. Meer weten? Lees hoe het gehoor van je baby zich ontwikkelt.

Wat kun je verwachten van de taalontwikkeling bij een baby (0 – 1 jaar)?

In het eerste levensjaar draait de taalontwikkeling vooral om het ontdekken van klanken en het begrijpen van simpele verbindingen tussen woord en actie. De ontwikkeling verloopt in verschillende fasen:

• Verschillende geluiden herkennen
  In de eerste maanden leert je baby de klanken van zijn moedertaal herkennen. Door veel te luisteren, kan je baby de klanken steeds beter herkennen en onderscheiden van elkaar.

• Produceren van geluiden. Ook gaat je baby zelf geluid maken. Zo bereidt hij zich vast voor op het praten later. Hij probeert allerlei geluidjes uit: hard en zacht, lang en kort, pruttelen en blazen.

• Brabbelen
  Als je baby tussen de zes en zeven maanden oud is, begint hij met brabbelen. Het begint met makkelijke klanken waarbij de mond open is (‘e’ en ‘a’) of dicht is (‘m’ en ‘p’). Vaak vinden baby’s het leuk om klanken te herhalen. Niet zo gek dus dat de eerste woordjes, overal ter wereld, vaak ‘mama’ en ‘papa’ zijn.

• Communiceren
  Vanaf een maand of 6 kan je baby taal gebruiken om iets duidelijk te maken. Hij doet dit door het maken van geluid in combinatie met beweging. Zo maakt hij bijvoorbeeld luidkeels klanken en wijst hij naar zijn favoriete speelgoed of dier. Ook kan je kind door geluid aangeven dat hij iets niet wil, bijvoorbeeld door te huilen of gillen als hij iets niet mag.

• Woorden herkennen en begrijpen
  Je baby krijgt al snel in de smiezen dat woorden ergens voor staan: het woord ‘poes’ hoort bij dat knorrende beest dat kopjes geeft. En als mama het over een ‘badje’ heeft, mag hij lekker in het warme water.

Hoe ontwikkelt de taal zich bij een dreumes (1 – 2,5 jaar)?

In deze fase zegt je kind gemiddeld zijn eerste woord en gaat hij in hoog tempo steeds meer woorden begrijpen en combineren.

Rond de eerste verjaardag start je kind met herkenbare woorden zoals poes, hond, auto of bal. Moeilijke woorden verandert hij vaak in klanken: een hond wordt ‘wawa’ en een auto ‘broem’. Dit telt absoluut mee als eerste woord. Een achttien maanden oude dreumes gebruikt gemiddeld vijftig woorden, en met twee jaar kent je kind er al zo'n tweehonderd. Vlak voor zijn tweede verjaardag begint hij woorden te combineren tot korte zinnen, zoals ‘jas aan’.

Logopedist Jente Timmer stelt gerust: het ontwikkelen van de woordenschat verschilt enorm per kind. Gebruikt jouw kind met achttien maanden nog geen vijftig woorden? Dan is er vaak nog niets aan de hand. Volg wel altijd je onderbuikgevoel en maak bij twijfel een afspraak met een professional, ook als je kind nog erg jong is.

Lees ook: Zo ontwikkelt de spraakontwikkeling bij peuters en kleuters

Welke taalsprongen maakt een kleuter (2,5 – 5 jaar)?

Op deze leeftijd worden zinnen langer, leert je kind werkwoorden vervoegen en ontdekt hij dat je met taal en klanken kunt spelen door te rijmen.

Je kind spreekt ingewikkelde en samengestelde klanken (zoals ‘sch’) steeds beter uit. De ‘r’ blijft vaak lastig tot het zesde jaar. De zinnen groeien mee: op driejarige leeftijd bestaan zinnen gemiddeld uit 3,5 woorden en met vier jaar uit 4,5 woorden. Een drie- of vierjarige leert werkwoorden vervoegen, wat leidt tot logische, maar grappige taalfoutjes zoals “Ik heb oma geroept”. Een kind van vijf jaar begrijpt al snel drieduizend woorden. Rijmen is in deze fase bovendien een favoriete bezigheid; woorden als ‘soep’ en ‘poep’ garanderen gegiechel.

Hoe ziet de taalontwikkeling eruit bij een schoolkind (5 - 10 jaar)?

Een kind van vijf jaar en ouder begrijpt duizenden woorden, spreekt in de moedertaal en gebruikt taal om verhalen in detail te vertellen, te lezen en te schrijven.

Je kind begrijpt op zesjarige leeftijd zo’n 4.500 woorden. Zinnen worden complexer en taal krijgt meer lagen. Zo begint je kind sarcasme te begrijpen en woordgrappen te maken. Sommige klanken blijven nog even lastig, wat soms komt door het wisselen van de melktanden. Benieuwd naar de volgende stap? Ontdek hoe je kind leert lezen op de basisschool.

Hoe kun je de woordenschat van je kind stimuleren?

Je stimuleert de taalontwikkeling enorm door actief met je kind te praten, verhalen voor te lezen en de omgeving bewust te benoemen. Pas deze tips toe in het dagelijks leven:

• Voorlezen: Begin hier zo vroeg mogelijk mee. Je baby leert klanken herkennen en de positieve aandacht stimuleert de hersenontwikkeling direct. Lees meer over waarom voorlezen aan je baby zin heeft.

• Samen communiceren: Praten is tweerichtingsverkeer. Maak oogcontact, wacht rustig tot je kind reageert (met een geluid of gebaar) en geef antwoord.

• Liedjes zingen: Samen bekende kinderliedjes zingen helpt bij het onthouden van woorden door de vaste ritmes.

• Benoem je handelingen: Leg uit wat je doet tijdens het koken, aankleden of fietsen. Sluit qua woordkeuze aan bij de belevingswereld van je kind.

• Geef de ruimte: Laat je kind zijn verhalen vertellen en onderbreek hem niet. Help hem op weg door af en toe een open vraag te stellen.

• Weinig praten: Praat je kind zelf weinig? Stel dan minder vragen en vertel zelf iets leuks, zodat de druk eraf gaat. Handig: zo voer je een goed gesprek met je peuter.

• Bewuste schermtijd: Kijk samen een programma dat past bij zijn leeftijd en benoem hardop wat er gebeurt. Zet ook gerust educatieve kinder-apps in.

• Fantasiespel: Speel winkeltje of doktertje. Rollenspellen zijn ideaal om nieuwe woorden, contexten en emoties te oefenen.

Lees meer: over logopedie en de meest voorkomende spraakproblemen

Bronnen: NJi, CJG Alphen a/d Rijn