Hoe begint de taalontwikkeling van een baby?
Taalontwikkeling is een breed begrip dat meer omvat dan alleen het leren uitspreken van woorden (taalproductie) en het begrijpen van taal (taalbegrip). Het draait minstens zo sterk om de sociale kant van taalgebruik en om non-verbale, communicatieve vaardigheden. Denk bijvoorbeeld aan de capaciteit om een grap te maken of sarcasme te begrijpen.
Deze ontwikkeling is een complex proces waarvan de eerste stappen al in de baarmoeder worden gezet. Zodra het gehoor van een foetus voldoende is ontwikkeld, doorgaans rond de eenentwintigste week van de zwangerschap, hoort hij jouw stem en het ritme van je moedertaal. Dat vormt het ware begin van alle verdere taalontwikkeling. Vanaf de geboorte doorlopen kinderen wereldwijd min of meer dezelfde stappen om te leren communiceren, al verschilt het exacte tempo per kind enorm.
Onderzoeker op het gebied van taalontwikkeling Anika van der Klis benadrukt dat deze grote individuele verschillen tussen kinderen volkomen normaal zijn. Sommige dreumesen kletsen rond hun eerste verjaardag al ronduit, terwijl anderen pas na anderhalf jaar een eerste woord spreken. Vooral bij meertalige kinderen kan de start wat later zijn, doordat zij meerdere taalsystemen tegelijkertijd moeten verwerken. Vaak zie je dat een kind in die periode veel energie steekt in een andere mijlpaal, zoals leren kruipen, om daarna ineens een enorme taalsprint te maken.
Meer weten? Zo stimuleer je de taalontwikkeling van je baby
Wat moet een kind kunnen om te leren praten?
Om succesvol een taal te leren en woorden te vormen, moet een kind eerst een aantal fundamentele vaardigheden onder de knie hebben. Voordat hij woorden kan vormen, moet hij:
geluiden kunnen maken
gericht luisteren naar geluiden en horen waar ze vandaan komen
handelingen en gezichtsuitdrukkingen nadoen
voorwerpen in zijn omgeving herkennen
zich een voorstelling kunnen maken van een voorwerp dat niet fysiek aanwezig is
Het stappenplan van klank naar eerste woord
Het leren praten verloopt via vaste fases, van het eerste gehuil direct na de geboorte tot het kunnen formuleren van volledige zinnen.
- 1
Huilen
Huilen is de allereerste manier waarop je pasgeboren baby zich duidelijk kan maken. Bijvoorbeeld omdat hij honger heeft of last heeft van darmkrampen. Uit de verschillende intonaties in het huilen kun je afleiden wat je baby precies nodig heeft. Let je goed op, dan herken je de nuances vanzelf. - 2
Klanken maken
Tussen de zes en vierentwintig weken oud gaat je baby gericht spelen met zijn stem. De eerste klanken die je vaak hoort zijn: ‘Ah’, ‘Eh’, ‘Oh’ en ‘Uh’. Zodra jij hierop reageert, ontdekt je baby dat hij via geluid met je kan communiceren. Door klanken te maken traint hij direct zijn lippen, tong en mondspieren. Je baby observeert jouw mondbewegingen heel goed en probeert deze vervolgens na te doen. - 3
Brabbelen
Als je baby zes maanden is, begint hij klinkers en medeklinkers met elkaar te combineren. De ‘dadada’s’ en ‘mamama’s’ zijn dan aan de orde van de dag. Het lijkt soms alsof hij echte woorden zegt, maar je baby heeft nog geen idee van de betekenis. Hij weet wel dat hij er jouw aandacht mee trekt. Pas rond de acht maanden gaat je baby gericht verbanden leggen tussen zijn gebrabbel en jouw reactie. Lees hier meer over het nut van brabbelen. - 4
Fysieke gebaren inzetten
Tussen zeven en twaalf maanden vertrouwt je baby steeds vaker op gebaren. Hij zal proberen te grijpen naar een voorwerp verderop, of hij steekt zijn armen de lucht in als hij opgetild wil worden. Vanaf tien maanden wijst hij gericht dingen aan om jouw aandacht te sturen. - 5
De eerste, echte woorden
Rond zijn eerste verjaardag kun je tussen al het gebrabbel de eerste echte woorden ontdekken. Dit zijn vaak de namen van belangrijke personen of veelvoorkomende voorwerpen, zoals ‘mama’, ‘papa’ en ‘auto’. Je baby weet nu de daadwerkelijke betekenis van deze klanken en vindt het fantastisch om het juiste woord te zeggen bij een voorwerp dat jij aanwijst. Vanaf dit moment zal zijn woordenschat in rap tempo uitbreiden. - 6
Twee-woord-zinnen formuleren
Vanaf achttien maanden is je kind in staat om twee belangrijke woorden te combineren tot een simpele zin. Bijvoorbeeld: ‘Papa auto’ als hij ziet dat papa met de auto thuiskomt. Tegelijkertijd gaat je kind steeds beter begrijpen wat jíj zegt, zonder dat je de voorwerpen daar fysiek nog bij hoeft aan te wijzen. - 7
Zinnen van drie of meer woorden
Vanaf twee jaar maakt de woordenschat een indrukwekkende sprong. Je kind maakt nu langere zinnen van drie of vier woorden. De grammaticale opbouw verbetert sterk; werkwoorden worden logischer vervoegd en hij begint het meervoud toe te passen. Je kunt je kind vanaf deze leeftijd gerust meervoudige opdrachten geven, zoals: ‘Pak je laarzen en trek ze aan.’ Vanaf het derde jaar ontwikkelt hij zijn spraak zo goed, dat je algauw echte gesprekken met elkaar kunt voeren.
Hoe stimuleer je je baby om te praten?
De allerbeste manier om de taalontwikkeling te stimuleren, is door vanaf de geboorte veelvuldig en in correcte zinnen met je kind te spreken. Zelfs als je baby nog niet begrijpt wat je zegt. Geef benamingen aan de handelingen die je uitvoert. Stel bijvoorbeeld een eenvoudige vraag, zoals: ‘Ga je lekker mee naar buiten?’ voordat jullie de voordeur uitstappen. Kijk je kind hierbij aan en geef hem letterlijk de tijd om te reageren.
Praat bij voorkeur niet terug in babytaal. Gebruik direct de juiste woorden als je de aandacht van je baby ergens op vestigt. Zeg dus liever ‘De bal ligt onder de bank’ in plaats van ‘Hij ligt daar’.
Het belang van 'Infant-directed speech'
Als mensen een baby zien, zijn ze geneigd om met een hoog stemmetje te praten: ‘Ja! Ben jij zo’n blije baby? Blije baby, ja!’ Misschien voelt dat overdreven, maar het heeft toch nut. Wetenschappers noemen dit IDS: Infant-directed Speech. Door zo tegen een baby te praten, hou je de aandacht van je kind langer vast. Ook help je je baby om structuur te ontdekken in de woordenbrij, doordat je de woorden langzaam, herhalend en met duidelijke klemtonen uitspreekt.
Ouders over de hele wereld praten zo tegen baby’s. Gewoon blijven doen dus, het helpt je kind om de taal te leren. Ook zingen en voorlezen hebben een gunstig effect op de taalontwikkeling, dus daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen.
‘Bedenk zelf korte liedjes over een activiteit die je met je baby doet, zoals handen wassen, jas aantrekken of luier verschonen. Hij luistert graag naar het ritme en de melodie van je stem. Ook als je vindt dat je niet kunt zingen.’
Logopedist Jente Timmer
Aanwijzen en bewust benoemen
Vanaf negen maanden lukt het je kind steeds beter om verbanden te leggen tussen jouw woorden en handelingen. Je kunt dit proces aanmoedigen door bewust objecten aan te wijzen en duidelijk te benoemen. Maak je bovendien geluiden bij het aanwijzen van bijvoorbeeld een afbeelding van een kat, dan is de kans groot dat je baby dat geluid enthousiast probeert te imiteren.
Lees ook: Communiceren met babygebaren doe je zo
Wat is de gemiddelde leeftijd voor het eerste woord?
Elk kind ontwikkelt taalvaardigheden in zijn of haar eigen tempo, maar over het algemeen zeggen de meeste kinderen hun eerste bewuste woord rond hun eerste verjaardag. Vanaf dat moment leert een kind doorgaans in een enorm tempo nieuwe begrippen aan. Soms spreekt een baby met acht maanden al een herkenbaar woord, terwijl andere kinderen hier pas rond de achttien maanden aan toe zijn. Tot die tijd experimenteren zij vooral met vrolijk en onverstaanbaar gebrabbel. Maak je geen zorgen als jouw eenjarige nog geen woorden spreekt, vaak richt een kind zich eerst volledig op de motorische ontwikkeling voordat de spraak op gang komt.
Wanneer is een kind laat met leren praten?
Als je dreumes met anderhalf jaar nog géén enkel herkenbaar woord spreekt of de taalontwikkeling duidelijk stagneert, is het raadzaam om contact op te nemen met de jeugdarts van het consultatiebureau. Er hoeft absoluut niets aan de hand te zijn, maar soms kan een gebrek aan spraak wijzen op een lichte ontwikkelingsachterstand of op een onderliggend probleem met het gehoor. Vraag altijd professioneel advies als je twijfelt.
Lees ook: Taalontwikkelingsstoornis: wat is het en wat kun je eraan doen?
Hoe verloopt de taalontwikkeling bij meertalige kinderen?
Meertalige kinderen beginnen vaak iets later met praten, maar halen deze schijnbare achterstand daarna razendsnel in. Omdat zij twee of meer taalsystemen tegelijkertijd verwerken, heeft hun brein simpelweg iets meer tijd nodig om alles te ordenen. Maak je dus absoluut geen zorgen als je kind met anderhalf jaar nog iets minder zegt dan leeftijdsgenoten.
Een belangrijke richtlijn voor meertalige gezinnen: spreek en lees altijd voor in de taal die je zelf het allerbeste beheerst. Dit is vrijwel altijd je moedertaal. Ouders denken soms ten onrechte dat zij beter gebrekkig Nederlands kunnen spreken om hun kind voor te bereiden op het onderwijs in Nederland. Een rijk en sterk fundament in de eigen moedertaal helpt een kind echter juist om de Nederlandse taal later veel gemakkelijker en foutloos op te pakken.
Leren praten: dit kun je verwachten per leeftijd
Dit is de gemiddelde norm voor de spraakontwikkeling per leeftijdsjaar:
Eén jaar: Je kind brabbelt veel en gebruikt verschillende klanken.
Anderhalf jaar: Je kind kent minimaal vijf woorden en gebruikt ze gericht (bijv. 'eten' of 'mama').
Twee jaar: Je kind spreekt in duidelijke zinnen van twee woorden.
Drie jaar: Je kind combineert drie tot vijf woorden tot zinnen. Grammaticaal klopt het nog niet altijd.
Vier jaar: Je kind is in staat om vloeiend enkelvoudige zinnen uit te spreken.
Werken educatieve apps voor het oefenen van woorden?
Mobiele apps kunnen vermakelijk zijn, maar de taalontwikkeling wordt vrijwel uitsluitend gestimuleerd door echt menselijk contact en gedeelde ervaringen. Je kind neemt taal sneller op wanneer jullie samen naar de kinderboerderij gaan en je hardop benoemt wat je precies ziet, dan wanneer hij passief naar een digitaal scherm kijkt. Jonge kinderen leren optimaal wanneer zij zich betrokken voelen en er oprechte, één-op-één interactie is. Apps dienen daarom altijd te worden gezien als vermaak of extraatje, niet als vervanging van persoonlijk contact.
Tip: De beste en veiligste apps voor kinderen op een rij
Moet je versprekingen altijd corrigeren?
Hoe schattig een verspreking ook is (zoals 'mimmim' in plaats van pinguïn), gebruik zelf altijd de correcte term. Jij dient als het taalkundige voorbeeld voor je kind. Logopedist Jente Timmer benadrukt echter dat je een kind niet direct moet 'verbeteren'. Herhaal in plaats daarvan de foute uitspraak in een positieve, corrigerende zin. Zegt je kind bijvoorbeeld 'lappekap'? Reageer dan met: "Ja, dat is inderdaad een lampenkap, wat goed gezien!" Zo leert hij ongedwongen de juiste uitspraak en voelt hij zich bovendien serieus genomen. Iets onjuists afleren is bovendien lastiger dan in één keer het juiste begrip aanleren.
Hoe ga je om met stotteren of slissen?
Tijdens het leerproces komt het zeer regelmatig voor dat een kind over zijn eigen woorden struikelt, hapert of begint te stotteren. Dit is een normaal onderdeel van de vroege taalontwikkeling. In hun hoofd weten kinderen vaak al dondersgoed wat ze willen zeggen, maar de mondmotoriek is simpelweg nog niet snel genoeg.
Daarnaast wijst licht slissen er doorgaans op dat de spieren van de tong nog onvoldoende ontwikkeld zijn. Geef je kind dan ook rustig de ruimte om deze motoriek op zijn eigen tempo meester te worden. Bemerk je echter dat je kind chronisch door de mond ademt of dat het stotteren en slissen op latere leeftijd nadrukkelijk aanblijft, raadpleeg dan het consultatiebureau. Soms volstaat een simpele tip, in andere gevallen kan doorverwijzing naar een logopedist of stottertherapeut een enorme opluchting bieden.
Lees meer over logopedie en het verhelpen van de meest voorkomende spraakproblemen bij jonge kinderen.
Populaire babyboeken om de taal te stimuleren:
/7421f6aa3b574f9e8f3d146ca13fd634/image.jpg)
/103f94f9abe74fdd8e1a6d1ecc7143b6/image.jpg)
/cf0a3c0c0e634e38be30af697a239dc0/image.jpg)
/266508e4a5664f34a8283f4b3af79d3e/image.jpg)
/c57cdf5b045f4c2e82894cb746147a4e/image.jpg)
/c8d71a78fdf74f4b93726f62dfe3a899/image.jpg)
/0347e2c148a54e98b7c7a0ede14c761f/image.jpg)
/0503df4a43eb4b4d8860d5e9b8fb325b/image.jpg)
/f034f6515cc14a0a903f4234c294e3ee/image.jpg)
/d6d1c31fa3ae4c45b6ab7988060ce3e3/image.jpg)
Bron: GGD
