Wat is het verschil tussen spraak- en taalontwikkeling?
Hoewel beide termen vaak door elkaar worden gebruikt, is er een duidelijk verschil: de taalontwikkeling draait om het leren en begrijpen van woorden, zinnen en betekenissen. De spraakontwikkeling gaat specifiek over de motorische kant; de fysieke ontwikkeling en het daadwerkelijk uitspreken en articuleren van die klanken en woorden. Vanaf ongeveer twee jaar maken kinderen op beide gebieden grote sprongen.
Taal- en spraakontwikkeling vanaf 2 jaar
Als je kind twee jaar is, ga je je kind beter verstaan. Hij kan meer medeklinkers uitspreken en ook dubbele medeklinkers. Al zegt hij die misschien weleens verkeerd om: weps in plaats van wesp. Sommige combinaties van medeklinkers kosten hem nog moeite, zoals ‘sch’ in schaap. Je peuter maakt steeds langere zinnen, van zo’n drie tot vijf woorden.
De belevingswereld van je peuter wordt groter en draait niet meer alleen om wat zich in en rond het huis afspeelt. Hij gebruikt woorden om zijn ervaringen en gevoelens (boos, spannend, eng, leuk) uit te drukken en locaties aan te duiden. Doordat zijn woordenschat groter wordt en hij meer wil vertellen, wordt de grammatica die hij gebruikt ook ingewikkelder. Dat hoor je in de taal van een peuter. Hij experimenteert met werkwoorden en gebruikt woorden als: in, tussen, achter en naast.
Je kind begint nu hele verhalen te vertellen, al lijken die niet altijd samenhangend. Door gerichte vragen te stellen help je je peuter met het begrijpen van de samenhang in gebeurtenissen, en met het vertellen erover. Vraag bijvoorbeeld: ‘Met wie speelde je vanmiddag?’ of ‘Waar gingen jullie naartoe?’ Je kunt het verhaal van je kind ook proberen samen te vatten. Zo merkt hij dat je met interesse hebt geluisterd en hoort hij tegelijkertijd jouw duidelijke versie van zijn verhaal.
Is je kind aan het spelen, dan kletst hij daar waarschijnlijk gezellig bij. Zo oefent hij spelenderwijs met praten. Jij kunt ook met je peuter oefenen door hem voor te lezen en samen over van alles en nog wat te praten. Bijvoorbeeld over wat je in de omgeving ziet. Maak je hierbij expres een fout, dan vindt je kind het vast heel grappig om jou te verbeteren.
Lees ook: 50 leuke vragen om je kind (nog) beter te leren kennen
Spraakontwikkeling van je peuter vanaf 2 jaar:
Wat kan je peuter van 2 jaar?
Hij zegt (in de loop van het jaar) gemiddeld 500 woorden en spreekt steeds duidelijker.
Hij kan steeds beter medeklinkers uitspreken.
Hij ziet verschil tussen ik en jij en gaat dit ook gebruiken in de taal.
Hij gaat voorzetsels gebruiken (bijvoorbeeld: in, op of onder).
Hij begint de verleden tijd te gebruiken (maar nog niet altijd correct: ik loopte).
Wat als je tweejarige nog niet of nauwelijks praat?
Ieder kind ontwikkelt zich in een uniek, eigen tempo. Dat de een sneller praat dan de ander, is dan ook volkomen normaal. Toch kunnen er naast een 'trager tempo' ook andere, onderliggende redenen zijn waarom de spraak achterblijft. Denk bijvoorbeeld aan gehoorproblemen door regelmatige oorontstekingen, een te klein taalaanbod, of een achterliggende taalontwikkelingsstoornis (TOS). Maak je je zorgen over de voortgang? Stap dan gerust naar de huisarts of het consultatiebureau.
Tip: De leukste voorleesboeken van het moment
Taal- en spraakontwikkeling vanaf 3 jaar
Vanaf 3 jaar maakt je kind langere zinnen. Hij gebruikt bijvoorbeeld meervoud, verkleinwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en werkwoordvervoegingen. De klankontwikkeling is rond 3 jaar afgerond. Dat betekent dat je kind alle klanken uit zijn moedertaal herkent, maar hij hoeft ze nog niet allemaal goed te kunnen uitspreken.
Soms wil een kind zo veel vertellen dat hij niet meer uit zijn woorden komt en gaat stotteren. Dit is heel normaal voor kinderen van 2 tot 5 jaar en wordt ook wel pseudostotteren genoemd. Het gaat vanzelf over, zolang je niet te veel druk op het praten legt. Echt stotteren of broddelen gaat niet vanzelf over.
Het favoriete woord van een 3-jarige is meestal: ‘Waarom?’ Je peuter wil alles weten en luistert aandachtig naar je antwoord. Hier leert hij veel van, ook op het gebied van taalontwikkeling. Ze leren nu ook langzaam dat hun eigen opvattingen en emoties verschillen van die van anderen. Dit is noodzakelijk voor het ontwikkelen van empathie, en ook dat lijkt invloed te hebben op de taalontwikkeling.
Op deze leeftijd kunnen peuters nog moeite hebben met het uitspreken van sommige medeklinkers. Vooral met de ‘r’ en de ‘s’. De ‘r’ wordt vervangen door een ‘j’, ‘w’ of ‘l’, of je kind laat deze letter weg. De ‘s’ wordt vaak slissend uitgesproken. Dit komt doordat de mondmotoriek nog niet genoeg ontwikkeld is.
Tip: Praten met je peuter: zo voer je een goed gesprek
Spraakontwikkeling van je peuter vanaf 3 jaar:
Wat kan je kind van 3 jaar?
Hij zegt (in de loop van het jaar) gemiddeld 1.000 woorden en begrijpt zo’n 1.250 woorden.
Hij vraagt heel vaak: ‘Waarom?’
Hij vertelt veel verhalen.
Mogelijk pseudostottert hij (dit is tijdelijk stotteren en komt vaak doordat kinderen veel beleven en veel willen vertellen, maar niet altijd weten hoe of met welke woorden).
Hij heeft nog wat moeite met zinsbouw.
Lees ook: Meest voorkomende spraakproblemen bij kinderen
Taal- en spraakontwikkeling bij kleuters vanaf 4 jaar
Vanaf het moment dat je kind naar de basisschool gaat, begrijpt hij de betekenis van zo’n 3.000 woorden. Zijn woordenschat zal nog veel meer uitbreiden. Doordat kinderen vanaf deze leeftijd meer over gebeurtenissen willen vertellen, gaan ze ook structureler werkwoordsvormen en voegwoorden (zoals: maar, omdat) gebruiken.
De zinnen die je kind maakt, lijken steeds meer op die van jou. Al maakt hij nog weleens een foutje. Dit vinden kleuters vaak nog moeilijk:
Meervoudsvormen (zwembad – zwembatten).
Werkwoordsvormen (ik loopte).
Het verschil tussen hem/haar en hij/zij.
De zinsvolgorde van een vraag.
Kleuters zeggen vaak het lidwoord ‘de’ in plaats van ‘het’.
De uitspraak van je kind is nu behoorlijk duidelijk, waardoor je (bijna) alles wat hij zegt goed kunt verstaan. Misschien heeft hij nog weleens moeite met de ‘r’ en de ‘s’. Dit is niet erg en wordt vanzelf beter als de mondmotoriek van je kind verbetert, rond 5-6 jaar.
‘De vraag ‘hoe was het op school?’ is vaak moeilijk te beantwoorden voor een kind. Want waar moet je beginnen? Je kunt wel iets zeggen over wat hij heeft gedaan: ‘Ik zag Joep met traktaties op het schoolplein. Jullie hadden een verjaardag!’ De kans is groot dat je kind dan wel iets vertelt.’
Logopedist Jente Timmer
Peuters snappen al heel goed hoe een gesprek werkt
Denk je soms dat je peuter maar wat in het wilde weg kletst? Niets is minder waar. Uit recent Nederlands onderzoek blijkt dat peuters al verrassend goed weten wanneer het hun beurt is om te praten in een gesprek. Onderzoeker Imme Lammertink ontdekte dat jonge kinderen, zelfs als ze nog lang niet alle woorden of zinnen snappen, slimme ‘hints’ in de taal gebruiken om beurtwisselingen te voorspellen.
Zo voelen ze feilloos aan dat er na een zin met het woordje ‘jij’ waarschijnlijk een reactie wordt verwacht. Daarnaast letten ze sterk op visuele signalen zoals oogcontact, gebaren en lichaamstaal. Communicatie is dus al heel vroeg veel meer dan alleen het uitspreken van woordjes. Zelfs peuters met een taalachterstand blijken de ongeschreven regels van een gesprek al uitstekend te begrijpen!
Spraakontwikkeling peuters en kleuters stimuleren
Als je je kind wilt stimuleren om nog beter te gaan praten, is het belangrijk om positief op hem te reageren. Dit doe je door te reageren op wát je kind zegt en niet op hóé hij het zegt. Zo krijgt hij zelfvertrouwen en dat is belangrijk om goed te leren praten.
Waar het voor baby’s vooral belangrijk is om veel te praten, wordt het op deze leeftijd belangrijker om een diverser taalaanbod te krijgen. Lees dus geregeld een ander boekje voor en doe verschillende leuke dingen (zoals naar buiten gaan), zodat hij met veel verschillende woorden in aanraking komt.
Praktische tips om de spraakontwikkeling te stimuleren
Wil je jouw kind helpen om duidelijker en zelfverzekerder te gaan praten? De allerbelangrijkste tip is een positieve en ontspannen benadering. Focus op wát je kind zegt, in plaats van op hóé hij het uitspreekt. Met deze zeven adviezen help je de spraakontwikkeling spelenderwijs vooruit:
Lees dagelijks voor: Interactie is essentieel voor spraak. Lees samen een boek, benoem wat je op de afbeeldingen ziet en klets hier naderhand samen over.
Wees een klankbord: Spreek als volwassene duidelijk en rustig, en vermijd overdreven 'babytaal' of verkleinwoorden. Je fungeert als het absolute voorbeeld voor de uitspraak.
Corrigeer positief: Zegt je kind een woord onjuist? Wijs hem hier dan niet dwingend op, maar verwerk het correcte woord op een positieve manier in je eigen antwoord.
Vat verhalen samen: Vertelt je kind een lang (en soms warrig) verhaal? Laat zien dat je actief luistert door het kort en logisch samen te vatten. Zo hoort je kind direct de juiste zinsbouw.
Breid de belevingswereld uit: Neem je kind mee naar buiten, de dierentuin of het bos. Doordat hij nieuwe omgevingen ziet, komt hij in aanraking met een diverser taalaanbod.
Vraag gericht door: De open vraag 'Hoe was het vandaag op school?' is vaak lastig en te breed voor een kind. Logopedist Jente Timmer adviseert om het veel concreter en gerichter te maken: 'Ik zag dat jullie buiten speelden op het schoolplein en er een jarige was. Wat hebben jullie gedaan?' De kans is dan groot dat je kind enthousiast begint te vertellen.
Laat het kind leiden: Moedig het spreken aan, maar forceer het nooit. Volg bij het spelen of tijdens een gesprek puur de intrinsieke interesse van je kind.
Lees ook: 9 tips om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten
Achterstand taalontwikkeling peuter
Kinderen maken op veel verschillende gebieden een gigantische ontwikkeling door. Het tempo waarin dit gebeurt verschilt per kind én per ontwikkelingsgebied. Het is dus normaal wanneer jouw kind eerder of later dan een leeftijdsgenootje een mijlpaal bereikt in de taal- en spraakontwikkeling.
Duurt het voor je gevoel erg lang tot je kind (beter) gaat praten, is hij niet goed te verstaan of twijfel je of hij goed hoort? Bespreek dit op het consultatiebureau, met je huisarts of met een logopedist. Het kan soms al een geruststelling zijn om wat tips te krijgen.
Lees ook: Taalontwikkelingsstoornis (TOS), wat is het en wat te doen?
(Prenten)boeken over taalontwikkeling:
/4dc270abd4354565904e97f8c3f086ee/image.jpg)
/c2092049a71c4f91b8284ab546a90b36/image.jpg)
Bronnen: Meertaalpraktijk.nl, Kijk op ontwikkeling, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid en ScienceDirect
