Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Kunstmatige inseminatie donorsperma (KID)

Als zwanger worden niet lukt vanwege een vruchtbaarheidsprobleem bij de man, is kunstmatige inseminatie met donorsperma (KID) in sommige gevallen een optie. Ook voor alleenstaande vrouwen en lesbische stellen met een kinderwens is dit een mogelijkheid om moeder te worden. Hoe werkt dit precies?

In samenwerking met expert

Inge Custers

Gynaecoloog

Kunstmatige inseminatie met donorsperma (KID) is een behandeling waarbij rondom de eisprong sperma van een zaaddonor wordt ingebracht in de baarmoeder. Dit kan een oplossing zijn voor heterostellen die ongewild kinderloos zijn, doordat de man geen zaadcellen in zijn sperma heeft. Ook is het een optie voor alleenstaande vrouwen of lesbische stellen met een kinderwens.

Advertentie

Wanneer kies je voor KID?

Het kan zijn dat er in de zaadlozing van een man geen zaadcellen zitten. Hier zijn verschillende oorzaken voor. Het kan bijvoorbeeld komen door een aanmaakstoornis in de zaadballen, waardoor er geen zaadcellen worden geproduceerd. Of er zijn geen zaadleiders, waardoor de zaadcellen niet naar buiten kunnen komen. Als er wel zaadcellen zijn, kan de arts proberen om ze met een chirurgische ingreep uit de zaadbal of bijbal te halen (deze ingrepen heten TESE en MESA). Als dit niet mogelijk is of niet lukt, kan het gebruik van donorzaad een optie zijn.

Lees meer: alles over de vruchtbaarheidsbehandelingen TESE en MESA

Ook als twee vrouwen samen een kind willen kunnen ze kiezen voor donorzaad, net als alleenstaande vrouwen met een kinderwens.

Heel soms kiezen stellen voor het gebruik van donorzaad vanwege een erfelijke aandoening bij de man, zodat deze aandoening niet wordt overgedragen op hun kind. Dit gebeurt nauwelijks meer sinds pre-implantatie genetisch testen (PGT) een mogelijkheid is. Dit is een manier om embryo’s die na IVF of ICSI zijn ontstaan te testen op de erfelijke ziekte. Het advies is altijd om, als dit mogelijk is met de bestaande technieken, te streven naar een zwangerschap met eigen eicellen en zaadcellen. Pas als dit geen optie is, is spermadonatie aan de orde.

Advertentie

Hoe werkt kunstmatige inseminatie met donorsperma (KID)?

Om een KID traject in te kunnen gaan, krijg je eerst een medische en een psychosociale screening.

Medische screening: dit bestaat uit het in kaart brengen van je gezondheid (bijvoorbeeld je leefstijl, ziektes, operaties, medicatie-gebruik) en je menstruatiecyclus, plus een echoscopisch onderzoek van de baarmoeder en eierstokken.

Psychosociale screening: deze screening wordt uitgevoerd door een maatschappelijk werker of psycholoog en is bedoeld om te beoordelen of je je goed bewust bent van wat het inhoudt om een kind te krijgen via spermadonatie. Omdat anonieme spermadonatie sinds 2004 verboden is in Nederland, kan het kind later bijvoorbeeld een aanvraag doen voor contact met de donor. Ook wordt bij de screening aandacht besteed aan hoe open je hier later over wilt zijn tegen je kind en wat het voor hem, jullie en de omgeving betekent dat hij is geboren via KID. Bij alleenstaand ouderschap wordt ook goed gekeken of je een voldoende steunend netwerk hebt. Bij deze screening staat het welzijn van het toekomstige kind centraal.

Spermadonor vinden

Een belangrijke, en voor wensouders vaak heel bewuste keuze bij KID is de keuze voor een spermadonor. Je kunt kiezen voor een spermabank of een eigen, bekende donor.

Advertentie
  • Eigen zaaddonor: wil je een bekende zaaddonor, dan kun je op zoek gaan in je eigen omgeving, bijvoorbeeld een familielid of vriend. Ook kun je een donor zoeken via internet, op een matchingsite. Van een bekende donor ken je het karakter en uiterlijk en hij staat vaak dichterbij je. Soms heeft hij ook een (beperkte) rol in de opvoeding. Je hebt dan ook geen tussenkomst van een ziekenhuis nodig, maar kunt thuis proberen zwanger te worden met zelfinseminatie. Pas als je na een jaar niet zwanger bent, kun je eventueel worden doorverwezen naar een voortplantingskliniek. Het is wel aan te raden om, voordat je het traject met de donor begint, via de huisarts een zaadanalyse en een SOA-test te laten doen. Ook zul je goede afspraken met de zaaddonor moeten maken over jullie verwachtingen en rolverdeling na de geboorte van het kind. De meeste wensouders leggen deze afspraken met hun donor vast bij een notaris.
  • Donorzaad van spermabank: een donor uit een Nederlandse spermabank wordt aan de wensouder(s) gekoppeld op basis van uiterlijke kenmerken. Alle donoren van een spermabank zijn medisch, genetisch en psychosociaal gescreend. Ook zijn ze er goed van op de hoogte wat hun keuze om sperma te doneren kan betekenen voor de lange termijn. Volgens de Nederlandse wet mag een spermabankdonor maximaal 25 kinderen voortbrengen. Dat betekent doorgaans dat ze aan maximaal twaalf gezinnen/ouders gekoppeld worden. Je kunt in Nederland ook gebruik maken van buitenlandse donorbanken. Realiseer je wel dat per land kan verschillen hoeveel kinderen een spermabankdonor mag voortbrengen.

De zorgverzekering vergoedt de kosten voor het donorzaad niet. Deze kosten kunnen voor een buitenlandse donor veel hoger uitvallen dan voor een donor van een Nederlandse spermabank.

Lees ookEen zaaddonor zoeken, zo doe je dat

Wetgeving donorgegevens

Sinds 2004 bestaat er in Nederland wetgeving over de donorgegevens van spermadonors. Spermadonors uit een donorbank zijn sindsdien niet meer anoniem. Ze moeten een donorpaspoort invullen. Die donorpaspoorten worden bijgehouden door de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (SDKB). Evenals de gegevens van kinderen die geboren worden na spermadonatie.

Door de nieuwe wet kunnen kinderen die geboren zijn na KID achterhalen wie de donor is. Als een kind twaalf jaar of ouder is, kan hij de uiterlijke en sociale gegevens van de spermadonor opvragen bij de SDKB. Als het kind zestien is, kan hij ook de persoonsgegevens van de spermadonor opvragen. Stel dat je kind contact wil met de donor, dan kan via de SDKB een contactverzoek worden gedaan. Hierna schakelt de SDKB stichting FIOM in, die bemiddelt in het contact tussen kind en donor.

Overigens geldt dit alleen als het verzoek vanuit het kind komt. De donor kan zelf geen gegevens opvragen over het kind.

Hoe lang wachten op spermadonor?

Voor een donor van een Nederlandse spermabank geldt vaak een wachttijd. Omdat er meer vraag is naar donorzaad dan er donoren zijn, kan de wachttijd flink oplopen, tot meer dan een jaar.

De behandeling

Begin je eenmaal aan een behandeling in het ziekenhuis, dan wordt je cyclus nauwkeurig in de gaten gehouden met behulp van ovulatietesten of echo’s. Het is mogelijk dat je vruchtbaarheidsmedicijnen krijgt, zodat je zeker weet dat je een eisprong hebt. Rondom je eisprong vindt de inseminatie van het donorzaad plaats.

Vervolgens begint het wachten. Een spannende periode, want je kunt pas een zwangerschapstest doen op de dag dat je eigenlijk ongesteld zou worden. Wanneer dat precies is verschilt per vrouw. Gemiddeld is dit ongeveer twee weken na de poging.

Ovulatietesten doen

Om erachter te komen wanneer je ovulatie precies is, moet je zelf thuis ovulatietesten doen. Deze test meet het zogeheten luteïniserend hormoon (LH) in je urine. LH zorgt ervoor dat de eicel rijpt, loslaat en ‘springt’. Als jouw LH-gehalte piekt, ben je op je vruchtbaarst. Om die LH-piek te vinden, test je een paar dagen achter elkaar. Op welke dag je daarmee moet beginnen, is afhankelijk van je cyclus. Dit zal je fertiliteitsarts met je bespreken.

Kans op zwangerschap na KID

De kans op een zwangerschap na KID is per menstruatiecyclus ongeveer 10 procent. Elke cyclus kun je een nieuwe poging doen; vaak zijn er meerdere pogingen nodig. Als een vrouw na 6-12 pogingen niet zwanger is, is IVF meestal de volgende stap, maar dit verschilt per kliniek. De kans op een zwangerschap neemt af naarmate een vrouw ouder wordt, omdat je vruchtbaarheid dan minder wordt. Dat geldt dus ook voor de zwangerschapskans bij KID.

Wordt een KID-behandeling vergoed?

KID-behandeling op medische indicatie bij heterostellen wordt gedeeltelijk vergoed door de zorgverzekering. Sinds 2020 wordt KID-behandeling bij alleenstaande vrouwen en lesbische stellen met een kinderwens vergoed vanuit een subsidieregeling.

De kosten voor het donorzaad zelf worden niet vergoed en moeten dus door de wensouders zelf worden betaald.

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.

Bronnen: Amsterdam UMCUMC UtrechtMedisch Centrum Kinderwens, Zorginstituut Nederland

Inge Custers

Gynaecoloog

Inge Custers is gynaecoloog en seksuoloog gespecialiseerd in voortplantingsgeneeskunde, endocrinologie en seksualiteit. Ze werkt sinds ruim 7 jaar als staflid bij het Centrum Voor Voortplantingsgeneeskunde van het AUMC, lokatie AMC.

Ze begeleidt koppels en vrouwen met onvervulde kinderwens onder andere ten gevolge van hormonale problematiek. Daarnaast is ze lid van het team PGT (pre-implantatie genetisch testen) dat koppels behandeld met kinderwens en een sterk verhoogd risico op erfelijke ziekten bij het nageslacht.

Lees meer over
Redactioneel – Offer – Babyuitzet

Complete babykamer

De mooiste kinderkamers
Shop nu