Jetlag bij kinderen, hoe ga je daarmee om?

Jetlag bij kinderen, hoe ga je daarmee om?

Als je een verre reis maakt en door meer dan drie tijdzones vliegt, kun je een jetlag krijgen. Zo’n jetlag is niet bepaald een leuke start van de vakantie, al helemaal niet als je kind er last van heeft. Hoe ga je daarmee om?

Wat is een jetlag?

Een jetlag is een tijdelijke verstoring van je normale slaap-waakritme en ontstaat als je in een korte tijd heel snel meerdere tijdzones doorkruist. Zo snel dat je biologische klok niet meer gelijkloopt met de lokale tijd op de plaats van bestemming.

Biologische klok

Om te begrijpen hoe dit precies zit, leggen we eerst uit wat de biologische klok is en wat die precies doet.

Je lichaam heeft een eigen ritme, dit is de biologische klok en duurt ongeveer vierentwintig uur. Deze interne klok geeft aan wanneer je wilt slapen, wakker worden en wilt eten. Iedere cel in je lichaam functioneert op je biologische klok. Zo vinden een groot aantal belangrijke lichaamsfuncties volgens een vast ritme plaats, zoals de stofwisseling, hormoonspiegels en het slaap-waakritme. Maar het eigen ritme van je lichaam, de biologische klok dus, duurt niet exact vierentwintig uur. Hij moet steeds iets bij worden gesteld, het is dus eigenlijk een slecht werkend horloge. De biologische klok corrigeert dit zelf onder invloed van externe factoren, zoals licht.

Door het reizen naar een andere tijdzone raakt je eigen ritme verstoord en daardoor de afstemming van belangrijke lichaamsprocessen ontregeld. Dit geeft klachten als vermoeidheid, hoofdpijn, slaapproblemen, misselijkheid en desoriëntatie.

Tijdzones zijn de boosdoener

Lang vliegen hoeft niet altijd de oorzaak te zijn van een jetlag. Het hangt er vanaf hoeveel tijdzones je passeert. Als je een vliegreis maakt waarbij je zo’n vijf à zes tijdzones doorkruist, is de kans op een jetlag heel groot. Als je op vakantie gaat naar Zuid-Afrika heb je dus geen last van een jetlag. Je overbrugt weliswaar tienduizend kilometer, maar dat doe je loodrecht van noord naar zuid (of andersom). Je blijft dus in dezelfde tijdzone.

Per uur tijdsverschil heeft een mens ongeveer één dag nodig om te herstellen.

tip

In oostelijke richting vliegen

Vaak heb je meer last van een jetlag als je naar het oosten (‘met de tijd mee’) vliegt, dus naar Azië of Australië. Het langer maken van de dag kost minder moeite dan het verkorten van de dag. Bij een reis in westelijke richting, dus bijvoorbeeld naar Amerika, wordt de dag langer en heb je dus minder last van een jetlag. Onze biologische klok past zich makkelijker aan aan méér dan aan minder uren. Natuurlijk kun je wel vermoeid zijn van de reis en heb je misschien tijdens het avond eten al zin om je bed in te duiken.

Wist je dat:

Vooruitgaan in de tijd is voor het lichaam zwaarder dan achteruitgaan in de tijd.

Jetlag bij kinderen

En net als volwassen kunnen kinderen ook last hebben van een jetlag. Dat betekent dat de kans groot is dat je kind midden in de nacht wil spelen of overdag zijn ogen niet kan openhouden. Ook de momenten waarop je kind normaal gesproken zou eten zijn natuurlijk gewijzigd. En dat is lastig, want leg je kind maar eens uit dat ‘het nu niet uitkomt’ dat hij honger of slaap heeft.

Helaas kun je je interne klok niet zomaar een paar uur verzetten. Dat moet vanzelf gaan en heeft een paar dagen nodig. Maar met een beetje hulp kun je de jetlag bij jezelf en je kind wel beperken. Voor je het weet staat die interne klok weer gelijk en kan de vakantie écht beginnen.

Hoe ga je ermee om?

De Nederlandse Vereniging voor Slaap- en waakonderzoek (NSWO) geeft het advies om al vier dagen voor de lange vliegreis eerder of later (afhankelijk van waar je naartoe vliegt) naar bed te gaan. Vliegen jullie straks naar het oosten, dan is het slim om een of twee uur eerder het bed in te kruipen. Voor het westen een uur later dan normaal.

 

Hoppa, gelijk mee in het nieuwe ritme

Ga bij aankomst (of eigenlijk al in het vliegtuig) gelijk mee in het nieuwe ritme van het land van bestemming: probeer wakker te blijven als het daar overdag is en te slapen als het daar nacht is. Eet volgens de nieuwe tijden, ook als het voor je gevoel midden in de nacht is.

Door je horloge in het vliegtuig al op de nieuwe tijd te zetten, kunnen jullie hier in het vliegtuig al mee beginnen.

Dit klinkt simpel, maar is met kinderen natuurlijk best een uitdaging. Het belangrijkste is dat je de tijden die jullie thuis hanteren, op vakantie ook aanhouden. Dus ging je kind in Nederland om zeven uur naar bed, leg hem dan in het vakantieland ook om zeven uur op bed. Wordt je kind ’s nachts wakker, zorg er dan voor dat hij in bed blijft. Ook al slaapt hij niet, zo rust hij toch uit en went ’ie sneller aan het nieuwe ritme.

En het middagslaapje? Sla dat vooral niet over. Wel kun je je kind eventueel op tijd wakker maken, mocht hij heel lang slapen.

Op naar de speeltuin

Zorg ervoor dat je kind overdag lekker actief is. Door veel buiten te zijn krijgt hij afleiding en heeft hij minder last van de vermoeidheid. Kies wel een activiteit waar je kind blij van wordt en bij kan ontspannen. De speeltuin bijvoorbeeld. Winkelen, een museum bezoeken of door de stad slenteren is na een lange vliegreis vermoeiend en kost veel energie. Het is beter om dit soort uitjes nog een paar dagen uit te stellen.

Goed eten en drinken is slim

Dit begint al onderweg. Zorg ervoor dat je kind voldoende vocht binnenkrijgt tijdens de vlucht. De lucht in een vliegtuig is erg droog. Door te drinken help je vermoeidheid, uitdroging en hoofdpijn te voorkomen. Als je kind alleen borstvoeding krijgt, is extra vocht niet nodig. Zorg er wel voor dat je zelf genoeg drinkt. Sommige mensen drinken tijdens de reis juist expres minder, omdat ze dan niet zo vaak naar het toilet hoeven, maar het is echt beter juist wel goed te drinken.

Het is niet zo gek dat als je kind een jetlag heeft, hij op de meest vreemde momenten trek heeft in eten. Geef hem een (lichte) gezonde maaltijd op de vaste tijden waarop jullie thuis ook eten. Door de aanpassingen die je lichaam moet maken, verloopt de spijsvertering langzamer dan normaal.

Heeft je kind tussendoor veel trek? Dan zijn extra (gezonde) tussendoortjes prima oplossingen. Een snelle hap of vet eten maakt een jetlag alleen maar erger.

Licht en donker

Maak gebruik van het licht. Zo remt daglicht de aanmaak van melatonine (het slaaphormoon dat je moe maakt). Zorg ervoor dat je overdag lekker veel buiten bent met je kind. En maak het ’s avonds goed donker in zijn slaapkamer.

Draai wisseldiensten

Is je baby of peuter ’s nachts klaarwakker? Spreek met je partner af dat jullie er om de beurt ’s nachts uitgaan, zodat een van jullie in ieder geval wat meer slaap kan pakken. Voor je het weet is die jetlag achter de rug en is je kind gewend aan het nieuwe ritme.

De beste tip: accepteer en ontspan

De een heeft meer last van een jetlag dan de ander. En de ene tip werkt bij het ene kind beter dan bij het andere. Hou van tevoren rekening met de jetlag en accepteer die. En vergeet niet: het is een tijdelijk iets. Door er zelf zo ontspannen mogelijk mee om te gaan, maak je het al een stuk minder zwaar voor jezelf en je kind. Zo’n jetlag is nou eenmaal niet leuk, maar gaat weer over (echt waar!).

Extra: tips voor in het vliegtuig

jetlag tips