Wat is diabetes?
Diabetes is een chronische ziekte waarbij de bloedsuikerspiegel uit balans is. Dat komt doordat er te weinig insuline in het lichaam aanwezig is, een hormoon dat wordt aangemaakt in de alvleesklier. Insuline vervoert voedingssuikers (glucose) uit het bloed naar de lichaamscellen, zodat die het als brandstof kunnen gebruiken. Zonder insuline blijft de glucose dus in het bloed en zijn de suikerwaarden voortdurend te hoog. Diabetespatiënten moeten daarom constant hun bloedsuikerwaarde in de gaten houden.
Diabetes mellitus werd vroeger suikerziekte genoemd. Daardoor leggen mensen vaak de link met te veel suiker eten, of ze denken juist dat je helemaal geen suiker mag eten. Dat klopt niet: de term slaat op het te hoge bloedsuikergehalte.
De meest voorkomende soorten diabetes zijn diabetes type 1 en type 2.
Verschil diabetes type 1 en diabetes type 2
Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte: het afweersysteem maakt de alvleeskliercellen (de zogenoemde ‘eilandjes van Langerhans’) die insuline aanmaken kapot. Bij diabetes type 2 speelt overgewicht en een ongezonde levensstijl een grote rol. Deze laatste vorm komt het meest voor in Nederland: 1,1 miljoen mensen hebben diabetes type 2, tegenover 100.000 mensen met type 1. Onder kinderen is dat beeld juist heel anders: bijna 91% van de patiënten onder de 19 jaar heeft diabetes type 1.
Veelvoorkomende symptomen en signalen van diabetes bij een kind
Als je kind diabetes type 1 ontwikkelt, herken je dat aan de volgende symptomen:
Vaak dorst en een droge mond
Veel drinken
Veel plassen, sommige kinderen gaan weer bedplassen
Vermagering
Vermoeidheid, weinig energie
Terugkerende infecties
Wazig zien
Vreemd ruikende adem (acetongeur, zie verderop)
Lees meer: Wanneer heeft je kind een bril nodig?
Een test wijst uit of je kind diabetes heeft
Het is belangrijk om bij deze klachten met je kind zo snel mogelijk naar de huisarts te gaan. De huisarts meet de bloedsuikerwaarde met een prikje in de vinger. De uitslag is er direct. Is de bloedsuikerwaarde te hoog, dan verwijst hij je kind door naar een kinderarts. Een kinderdiabetesteam of diabetesverpleegkundige begeleidt jullie verder met de behandeling en controle van de diabetes.
Lees ook: Zo bereid je je kind voor op een bezoek aan de specialist
Diabetes bij kinderen
In Nederland zijn er naar schatting 11.000 kinderen met diabetes. Het is daarmee de op één na meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen in ons land (na astma). Bij zo’n 10.000 kinderen gaat het om diabetes type 1. Wel wordt er ook bij kinderen steeds vaker diabetes type 2 vastgesteld, onder meer door de toename van kinderen met overgewicht. Dit zijn de verschillen:
Diabetes type 1
Diabetes 1 is een auto-immuunziekte en ontstaat door erfelijke aanleg.
Diabetes 1 ontstaat vaak op relatief jonge leeftijd, voordat je 30 jaar bent.
Bij diabetes 1 moet je elke dag insuline spuiten en je bloedsuikerwaarde een paar keer per dag controleren. Je kunt geen dag overslaan.
Diabetes type 1 is chronisch: je blijft dus je hele leven lang medicatie gebruiken.
Ook moet je elke dag dezelfde hoeveelheden koolhydraten (suikers) eten.
Een regelmatig leven is belangrijk om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden.
Diabetes type 2
Diabetes 2 kan ontstaan door verschillende factoren, maar overgewicht en een ongezonde levensstijl (weinig bewegen, roken, ongezond eten) spelen een grote rol.
Door een ongezonde levensstijl blijven de cellen in de alvleesklier lange tijd te veel insuline aanmaken. Hierdoor kunnen ze uiteindelijk minder goed gaan werken. Ook kan je lichaam minder goed reageren op insuline. Er blijft dan te veel suiker in je bloed.
Diabetes type 2 wordt behandeld door de levensstijl aan te passen (gezond eten en meer bewegen), medicatie (tabletten) en soms ook het spuiten van insuline.
Soms kan een gezonde levensstijl er bij diabetes 2 voor zorgen dat je geen medicatie meer nodig hebt.
Tip: Dit zijn gezonde tussendoortjes voor je kind
Wat betekent diabetes voor je kind?
Omdat de meeste kinderen en jongeren diabetes type 1 hebben, gaan we hier in de rest van dit artikel verder op in. Doordat bij dit type diabetes de glucose nooit in de cellen aanbeland en die dus geen brandstof krijgen, heeft je kind in de eerste plaats weinig energie. Zijn lichaam gaat vetten afbreken om als energiebron te gebruiken. Daarbij komen afvalstoffen (ketonen) vrij. Dit leidt tot allerlei klachten, zoals vermoeidheid en vermagering. Als het bloedsuikergehalte erg hoog wordt of lange tijd hoog is, kan je kind gaan overgeven, suf zijn of zelfs in coma raken.
Je nieren voeren ketonen af via de urine. Vaak plassen kan dus ook op diabetes duiden, net als voortdurende dorst en veel drinken, omdat het vochttekort moet worden aangevuld. Als je kind diabetes krijgt, kan hij door het vochtverlies ook uitdrogen.
Lees meer: Uitdroging voorkomen bij baby of kind: let op deze signalen
Leven met diabetes type 1
Diabetes type 1 is chronisch. Dat betekent dat het vooralsnog niet overgaat, maar alleen te behandelen is. Een kind met diabetes type 1 moet zijn leven lang insuline blijven spuiten. Wel wordt er al jaren wereldwijd onderzoek gedaan om een vorm van genezing te vinden. Wie weet is dit in de toekomst mogelijk.
Als je kind diabetes heeft, moet hij elke dag rekening houden met wat hij gaat eten en wat hij gaat doen. De hoeveelheid koolhydraten, beweging, maar ook stress, emoties, hormonale veranderingen en verkoudheid of griep hebben invloed op zijn bloedsuikerspiegel. Als de bloedsuikerwaarden elke dag anders zijn, is het lastig om de hoeveelheid insuline daaraan aan te passen. Daarom is regelmaat in voeding en activiteiten belangrijk. Ook moet je kind zijn bloedsuikerwaarde voor elke maaltijd en voor het slapengaan controleren.
Hoe ontstaat diabetes bij een kind?
Vaak speelt aanleg een rol, maar over andere oorzaken van diabetes type 1 is nog veel onbekend. Gedacht wordt aan de volgende oorzaken:
- 1
Een virale infectie: een virus kan bij sommige mensen het afweersysteem ontregelen, of de bètacellen zelf (de cellen die insuline aanmaken), en daarmee een rol spelen bij het ontwikkelen van diabetes type 1. Het gaat hier bijvoorbeeld om het Epstein-Barrvirus, dat Pfeiffer veroorzaakt, enterovirussen (die buikgriepachtige klachten geven) en luchtwegvirussen. Bij baby’s die in de eerste 6 maanden een luchtweginfectie oplopen, blijkt de kans op diabetes type 1 zo’n 17% groter.
- 2
Voeding: ook bepaalde soorten voeding kunnen van invloed zijn, vooral omdat wat er in je darmen gebeurt veel invloed heeft op je afweersysteem. Er wordt onder meer onderzocht of er een relatie is tussen gluten en diabetes type 1. Ook koemelkeiwitten na de geboorte (in kunstvoeding) is gelinkt aan diabetes type 1, al is hier na onderzoek nog geen bewijs voor gevonden.
- 3
Hygiëne: doordat we tegenwoordig veel schoner leven, is ook ons afweersysteem minder gewend. Het zou kunnen dat bij kinderen die al aanleg hebben voor diabetes type 1 hierdoor de ziekte sneller wordt uitgelokt.
- 4
Keizersnede: kinderen die zijn geboren via een keizersnede, lopen een iets groter risico op diabetes type 1. Een reden kan zijn dat de baby hierbij minder bacteriën meekrijgt van de moeder dan bij een vaginale bevalling. Dit heeft invloed op hun darmflora en afweersysteem.
Er wordt ook veel onderzoek gedaan naar mogelijke andere factoren die invloed hebben op het ontwikkelen van diabetes type 1, zoals pesticiden en milieuvervuiling. Deze verbanden zijn niet onomstotelijk aangetoond.
Lees ook: Hoe werkt homeopathie bij je kind?
Wat is de behandeling bij diabetes?
Om de bloedsuikerwaarde van je kind omlaag te krijgen en in balans te houden, krijgt hij insuline en moeten jullie op zijn eten gaan letten. In het ziekenhuis wordt bepaald hoeveel insuline je kind nodig heeft en hoe dit het best kan worden toegediend. Dit kan op twee manieren:
- 1
Insulinepen Een insulinepen is een injectiespuit in de vorm van een grote vulpen, met een vulling met insuline. Bij elke toediening draai je er een schoon naaldje op en stel je de hoeveelheid eenheden in. Je prikt de insuline in een huidplooi, bijvoorbeeld op de buik, bovenbenen, bovenarmen of de billen. Je moet telkens van plek wisselen om irritaties te voorkomen.
- 2
Insulinepomp
Een insulinepomp is een klein computertje met insuline erin, dat je kind altijd bij zich draagt. Het geeft verdeeld over de dag en nacht heel kleine beetjes insuline af via een naaldje in de huid. Sommige pompen zijn met een slangetje aan het naaldje verbonden, als een heel klein infuus. Andere zitten op de buik of bovenarm geplakt met een naaldje in de huid, en werken met een ‘afstandsbediening’. Bij allebei moet je voor elke maaltijd extra insuline toedienen door op knoppen te drukken. Om de paar dagen moet de naald worden verwisseld. De pomp met een slangetje mag je kind even afkoppelen als hij bijvoorbeeld gaat sporten, zwemmen of douchen. De pomp op de huid is waterdicht en moet blijven zitten.
Koolhydraten tellen
Om te zorgen dat de hoeveelheid insuline die je kind dagelijks krijgt precies goed is, moet hij goed op zijn eten letten. Eet hij te weinig koolhydraten (suikers), dan heeft hij te veel insuline in zijn bloed en daalt zijn bloedsuikerwaarde te veel. Dat kan gevaarlijk zijn (zie verderop). Eet hij te veel koolhydraten, dan krijgt hij te weinig insuline en stijgt zijn bloedsuikerwaarde. Ook dat geeft risico’s.
Je kind mag in principe alles eten, als er in elke maaltijd maar een vaste hoeveelheid koolhydraten zit. Een diëtist in het ziekenhuis helpt jullie hiermee op weg en legt uit hoe je koolhydraten kunt tellen. Je gebruikt hierbij tabellen met de hoeveelheid koolhydraten per voedingsproduct. Vaak zul je eten moeten afwegen om te kunnen berekenen hoeveel gram koolhydraten erin zit.
Lees ook: Hoeveel suiker mag je kind per dag?
Bloedsuiker meten
Een paar keer per dag moet de bloedsuikerwaarde van je kind worden gecontroleerd. Dit gebeurt met een vingerprikje en een teststrip, die je in een bloedsuikermeter stopt. Of met een sensor die permanent op de bovenarm van je kind zit, en die de bloedsuikerwaarde doorstuurt naar een app op je telefoon. Ideaal gezien is de waarde altijd tussen de 4 en de 8 millimol per liter (mmol/l). Dan voelt je kind zich goed en is de kans dat hij later complicaties (zie verderop) krijgt het kleinst.
Hypo en hyper: wat betekenen deze termen?
Omdat de bloedsuikerwaarde wordt beïnvloed door eten, activiteit, stress en emoties, is het best een klus om het altijd binnen de gezonde marge te houden. Soms is de bloedsuikerwaarde te laag, dat heet een hypoglycemie (hypo). Soms is het te hoog, dat heet een hyperglycemie (hyper).
1. Hypoglycemie
Heeft je kind een bloedsuikerwaarde onder de 4 mmol/l, dan heeft hij een hypo. Dit kan gebeuren door:
te weinig koolhydraten eten
lichamelijke inspanning
meer insuline toedienen dan nodig
Welke kenmerken wijzen op een hypo?
Iedereen met diabetes reageert anders op een hypo. Het is belangrijk dat je de signalen herkent in het gedrag van je kind, zodat je snel kunt handelen. Let hierbij op:
Zweten
Beven of trillen
Zich slap voelen
Duizeligheid
Honger
Onscherp zien
Hartkloppingen
Stemmingsveranderingen
Afwezigheid/verwardheid
Heeft je kind één of meerdere kenmerken? Meet dan meteen zijn bloedsuikerwaarde. Is dat onder de 4 mmol/l, geef hem dan snelwerkende koolhydraten, zoals druivensuiker (dextro) of een glas limonade (met suiker).
Wat als je kind flauwvalt?
Als de bloedsuikerwaarde erg laag is, kan je kind buiten bewustzijn raken. Ook is er soms sprake van een epileptische aanval. Bel in dat geval meteen 112 en vraag om een ambulance, en dien je kind dan indien mogelijk een injectie of neusspray met glucagon toe. Deze stof maakt glucose uit de reserve-opslagplaats in de lever vrij, wat ervoor zorgt dat je kind weer bij bewustzijn komt.
2. Hyperglycemie
Is de bloedsuikerwaarde van je kind hoger dan 10 mmol/l, dan heeft hij een hyper. Dit kan gebeuren door:
te veel koolhydraten eten
te weinig insuline
verharde spuitplekken op de huid, waardoor de insuline niet goed is opgenomen
stress, spanningen of heftige emoties
koorts/infectieziekten
hormoonverandering rond de menstruatie of bij een groeispurt
Welke kenmerken wijzen op een hyper?
Een hyper kun je herkennen aan de volgende signalen bij je kind:
Veel drinken
Veel plassen
Moeheid/slaperigheid
Hoofdpijn
Duizeligheid
Misselijkheid
Minder concentratie
Vreemd ruikende adem (acetongeur)
Heeft je kind één of meerdere van deze symptomen? Controleer dan eerst zijn bloedsuiker. Als het te hoog is, heeft hij extra insuline nodig. Hoeveel precies, hangt af van de hoogte, de oorzaak en het moment van de dag. Daarover krijg je uitleg van de diabetesverpleegkundige en bij twijfel kun je het kinderdiabetesteam bellen voor advies. Ook moet je kind extra drinken, maar dan wel iets zonder suikers (liefst water). Is de bloedsuikerwaarde veel te hoog? Of is er sprake van flauwvallen, een diepe ademhaling, een naar aceton ruikende adem en/of overgeven? Bel dan meteen 112.
De aceton-adem: waarom is dit gevaarlijk?
Bij sommige patiënten met een heel hoge bloedsuikerwaarde ruikt de adem, en soms zelfs de huid, naar aceton: een lichtzoetige geur. Dit kan duiden op bloedverzuring of ketoacidose, veroorzaakt door ketonen in het bloed, de afvalstoffen die vrijkomen als het lichaam vetten gaat afbreken om als brandstof te gebruiken. Ketoacidose is gevaarlijk: je kunt er verward door raken en lichaamsfuncties kunnen uitvallen. Kinderen met een insulinepomp hebben meestal ook een ketonenmeter. Als er ketonen in het bloed aanwezig zijn, moet je meteen contact opnemen met het kinderdiabetesteam of 112 bellen.
Welke complicaties kunnen optreden?
Diabetes kan zorgen voor complicaties. Mensen met diabetes type 1 zijn gevoeliger voor infecties en huidproblemen en hebben een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, zenuwschade en schade aan de ogen en nieren. Als de diabetes goed gereguleerd is, is de kans op complicaties het kleinst. Daarom is het belangrijk om naar alle controles bij het kinderdiabetesteam te gaan, elke dag de bloedsuikerwaarden te meten, nooit de insulinetoediening te vergeten en zorgvuldig om te gaan met voeding. De kinderarts kan meer uitleggen over de kans op complicaties en hoe je dit zo veel mogelijk kunt voorkomen.
Hoe ga je om met diabetes op school?
Als je kind diabetes heeft, kan hij gewoon naar school. Wel is het belangrijk dat zijn juf of meester op de hoogte is en weet hoe te handelen als je kind zich niet lekker voelt. Oudere kinderen kunnen zelf hun insuline toedienen en bloedsuiker meten, jongere kinderen nog niet. Een vrijwilliger van school moet je kind daarbij helpen. Daarvoor moeten goede afspraken worden gemaakt. Wat verwacht je van de vrijwilliger als je kind een hypo of hyper heeft? Wie moet er gebeld worden in geval van nood? Een speciale checklist van de Diabetesvereniging Nederland helpt je hierbij, net als dit handige stappenplan. Ook vind je op deze site nog veel meer informatie over hoe je het dagelijks leven organiseert van je kind met diabetes type 1.
Traktaties en uitjes
Misschien wordt er bij jouw kind op de opvang of school nog regelmatig getrakteerd. Dat hoeft geen probleem te zijn, mits er door de juf of meester rekening wordt gehouden met de voedingswaarde van de traktatie en van de rest van het eten van die (school)dag. Wellicht kan het tussendoortje of fruitmoment dat vaak rond tien uur plaatsvindt, vervangen worden door de traktatie? In deze handige traktatielijst staat het gemiddelde aantal koolhydraten (in grammen) per voedingsmiddel.
Ook uitjes zoals een excursie, schoolreis, sportdag of schoolkamp kunnen invloed hebben op de bloedsuikerwaarden van je kind. Geef op tijd op school en bij de begeleiders aan wat dit betekent voor je kind en welke hulp hij nodig heeft.
De gevolgen van stress
De bloedsuikerwaarden kunnen ook schommelen als je kind last heeft van stress. Door te hoge of te lage waarden kan je kind zich niet goed concentreren en daardoor misschien die toets of spreekbeurt niet goed voltooien. Ook hierover kun je met de school afspraken maken. Er is bijvoorbeeld vaak de mogelijkheid tot het aanvragen van extra tijd voor een toets of proefwerk. Op de uitgebreide site Zorgeloos met Diabetes naar School, opgericht door een moeder van twee dochters met diabetes, kun je veel kant-en-klare documenten downloaden die het contact tussen jullie en de school of opvang verduidelijken en makkelijker maken.
De impact van diabetes op het gezin
Als je kind diabetes type 1 krijgt, verandert er veel. Voor hem, maar ook voor de rest van jullie gezin. Van diabetes kun je nooit een dag vrij nemen. Bij alles wat je doet en eet moet je rekening houden met je bloedsuiker en een aantal keer per dag moet er worden geprikt om alles in balans te houden. Het kan voor ouders heel pittig zijn om hun kind hierbij te begeleiden. De diabetes zit altijd in hun achterhoofd. Is de bloedsuikerwaarde voor het slapengaan wat laag, dan krijgt hij ’s nachts misschien een hypo. Gaat hij naar een feestje, dan is zijn bloedsuiker daarna misschien te hoog. Op vakantie moet er een hele tas hulpmiddelen mee. En hoe moet het als hij groter wordt, kan hij het dan allemaal veilig zelf regelen?
Weet dat het niet gek is om hulp te zoeken als je het hier moeilijk mee hebt. Je kunt bijvoorbeeld naar een maatschappelijk werker in het ziekenhuis, of praat met de huisarts over geschikte psychische hulp. Ook is het vaak fijn om contact te zoeken met andere ouders van een kind met diabetes, bijvoorbeeld via Diabetesvereniging Nederland. Via deze site vind je onder meer een trefpunt waar je met vragen en ervaringen terecht kunt. Ook is er een speciale SugarKidsClub, die kinderen met diabetes en hun gezinnen samenbrengt via allerlei kinder- en ouderprogramma’s en activiteiten.
Oud worden met diabetes type 1
Gelukkig is diabetes type 1 goed te behandelen. Je kind kan er heel oud mee worden én hij kan gewoon kind zijn. Sporten, pannenkoeken eten, logeerpartijtjes: het kost wat meer aandacht, maar het mag allemaal. Het is belangrijk dat je kind het naar z’n zin heeft en de diabetes ook even kan ‘vergeten’. Samen zul je de balans moeten vinden tussen zorgvuldigheid en zorgeloos genieten. Want dat is óók heel gezond voor je kind.
