Eikenprocessierups: hoe voorkom je klachten?

Als het lekker weer is, is het heerlijk om met je kind naar buiten te gaan. Wel is het verstandig om op te letten of je niet in de buurt bent van de eikenprocessierups. Dit beestje kan vervelende klachten geven. Hoe voorkom je dit? En wat moet je doen als je kind of jij toch ziek wordt door deze rups?

Wat is de eikenprocessierups?

De eikenprocessierups (Thaumethopea processionea) is de rups van een nachtvlinder met de naam ‘eikenprocessievlinder’. Het beestje eet zich vol aan de bladeren van eikenbomen en gaat ’s nachts samen met zijn soortgenoten in een soort optocht (processie) op zoek naar eten. De eitjes van de rups komen in het voorjaar uit. Soms met zoveel tegelijk dat er sprake is van een plaag. En dat is behoorlijk vervelend, want hoewel de eikenprocessierups maar een klein beestje is, is hij zeker niet onschuldig. De rups heeft kleine brandharen die de huid, ogen en luchtwegen van mensen kunnen irriteren. Als je met je kind buiten bent, let er dan goed op dat er geen eikenprocessierupsen in de buurt zijn.

Advertentie

Komt de eikenprocessierups elk jaar vroeger?

Tot tien jaar geleden kwam de rups vooral in de provincies Gelderland, Noord-Brabant en Limburg voor. De afgelopen jaren is de rups in alle provincies gesignaleerd. Eén van de redenen dat er steeds meer eikenprocessierupsen in Nederland zijn, is waarschijnlijk de stijgende temperatuur. Eikenprocessierupsen gaan als ei de winter door. De rupsen liggen vanaf augustus/september in hun ei te wachten tot het voorjaar wordt. De afgelopen zestien jaar kwamen de eerste eikenprocessierupsen gemiddeld op 8 april uit het ei. De temperatuur in de maanden februari en maart zijn bepalend wanneer de rupsen uit hun ei komen. Hoe warmer het in die maanden is, hoe eerder de rupsen eruit kruipen.

Misschien denk je dat een (extreem) koude winter helpt om het aantal rupsen te verminderen, maar dat is niet waar. De eitjes en de jonge rupsen overleven bij temperaturen van -22°C.

Zo herken je de eikenprocessierups

De eikenprocessierups is ’s zomers te vinden in eikenbomen. Vooral in de maanden mei, juni en juli zitten sommige eikenbomen vol met deze rupsen. Je kunt aan een eikenboom zien dat deze rups erin zit door dicht spinsel rondom de takken en de stam van de boom. Ook zijn de bladeren van de boom aangevreten. In steden, dorpen en op campings kun je eikenbomen met deze rupsen vinden.

Tip: opvallend genoeg zie je de eikenprocessierups weinig in het bos. Dit is te danken aan zijn natuurlijke vijanden, zoals de koolmees en de sluipwesp.

De jonge rupsen hebben een oranje kleur als ze uit het eitje tevoorschijn komen. Als ze ouder worden, verandert de kleur in grijsgrauw met lichtgekleurde zijden. De rups heeft opvallende lange witte haren. Dit zijn overigens niet de haren die voor de irritaties bij mensen zorgen. Dat zijn de hele kleine brandhaartjes die je niet met het blote oog kunt zien.

Lees hier wat je het beste kunt doen bij een wespensteek.

Brandharen

De eikenprocessierups mag er dan klein en onschuldig uitzien, je kunt maar beter zorgen dat je uit de buurt blijft. Dit heeft alles te maken met de brandharen van de rups. Elke eikenprocessierups heeft er zo’n 800.000. Het zijn pijlvormige haren, die hij afschiet als hij zich bedreigd voelt. Deze haren kunnen de huid, de ogen en de luchtwegen van jou of je kind binnendringen. De stof die van de haren af komt kan onder meer huiduitslag, zwellingen, rode ogen en jeuk veroorzaken.

De rupsen hoeven niet te worden aangeraakt om in contact te komen met de brandharen. Je kind hoeft zelfs niet eens vlakbij de rups in de buurt te zijn geweest. Dat zit zo: de haartjes van de rups verspreiden zich met de wind en kunnen zo in contact komen met mensen. Dat gebeurt niet alleen in het voorjaar en de zomer, als de rups actief is. De vervelende haren blijven helaas ook na het vertrek van de rupsen in de nesten aanwezig.

Klachten door eikenprocessierups

Komt je kind in aanraking met de brandharen van de eikenprocessierups? Dat betekent niet automatisch dat hij heftige klachten krijgt. De ene persoon heeft er meer last van dan de ander. Komt je kind vaker in aanraking met de brandharen, dan kunnen de klachten heftiger zijn.

Dit zijn de mogelijke gevolgen van contact met de haren van de eikenprocessierups…

Huidklachten:

  • Branderige pijn/irritatie
  • Jeuk
  • Bultjes of blaasjes
  • Rode huid/vlekken
  • Infecties (vooral na het krabben)

Neus-, keel- en luchtwegklachten:

  • Loopneus
  • Kriebel/irritatie in de keel, hoesten
  • Moeilijk slikken
  • Kortademigheid

Oogklachten:

  • Branderige pijn
  • Irritatie
  • Roodheid
  • Zwellingen
  • Ontstekingen

De klachten verdwijnen meestal binnen enkele dagen tot twee weken. Je kind kan zoveel last hebben van de brandharen dat hij één of meerdere van deze symptomen krijgt: overgeven, duizeligheid, koorts en zich niet lekker voelen (algehele malaise). Bel meteen de huisarts bij benauwdheid, dikke oogleden, dikke lippen of een dikke tong. Dit kan wijzen op een allergische reactie.

Lees ookZo herken je een allergische reactie bij je kind

Behandeling

Is je kind in contact gekomen met de haren van de eikenprocessierups, dan kun je het volgende doen:

  • Trek kleding waarin de brandharen van de rups zitten uit en was deze op 60°C.
  • Plak plakband op de huid waar het jeukt en/of rood is en trek het plakband er weer af. De haartjes blijven aan het plakband zitten.
  • Spoel de huid of ogen goed met lauw water.
  • Ga niet krabben of wrijven!
  • Bij hevige jeuk kan zalf of crème met menthol, aloë vera of calendula helpen.
  • Bel meteen 112 bij een allergische reactie.

Meer lezen: Waarom de reuzenberenklauw levensgevaarlijk kan zijn 

Tips: zo voorkom je klachten

Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot twee weken. Toch is voorkomen beter dan genezen. Let dus goed op als je met je kind naar buiten gaat of op vakantie de tent opzet. Staan er eikenbomen in de buurt? Kijk of de bladeren aangevreten zijn en of er spinsel in de boom en/of op de stam zit. Zo ja, blijf dan in elk geval uit de buurt van deze bomen en leg je kind uit waarom hij dat ook moet doen. Ook als je niet meteen ziet of er rupsen zijn, maar de kans wel aanwezig is, is het goed om maatregelen te nemen:

  1. Zorg dat hals, armen en benen bedekt zijn.
  2. Vermijd direct contact met rupsen, (oude) brandharen, spinselnesten en vervellingshuidjes.
  3. Leg je kind uit dat hij contact met de eikenprocessierups moet vermijden.
  4. Vermijd plekken waar eikenbomen met processierupsen staan. Ook bomen met oude nesten kunnen gevaarlijk zijn.
  5. Heb je in jouw tuin of omgeving last van eikenprocessierupsen? Bestrijd de rupsen niet zelf, maar huur een deskundig bedrijf in of vraag advies bij de gemeente.

Dennenprocessierups

Naast de eikenprocessierups heb je ook de dennenprocessierups. Deze soort leeft op verschillende soorten den en verspreidt zich geleidelijk vanuit Zuid-Europa naar het noorden toe. Binnen enkele jaren duikt deze rups ook in Nederland op. De eikenprocessierups en dennenprocessierups lijken op elkaar. Ze wonen in een boom en hebben brandharen die voor jeuk en irritatie kunnen zorgen.

Toch zijn er wel verschillen. De dennenprocessierups heeft een rustiger karakter dan de eikenprocessierups. Je kunt alleen last krijgen van de brandhaartjes als je op een dennenprocessierups staat. Verder is de
dennenprocessierups is vooral ’s nachts actief en blijft hij overdag in zijn nest. Als hij groot genoeg is, kruipt hij via de boom naar beneden en zoekt hij een plekje om zich in de graven. Dit kan overal zijn, dus het is voor jou en je kind wel oppassen geblazen dat je niet per ongeluk op zo’n rups gaat staan.

Check voor meer informatie de website van het RIVM en de GGD.