Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Over buikpijngeheimen en de onderbroekenregel: met deze adviezen maak je je kind seksueel weerbaar

Met je kinderen over seks praten: ongemakkelijk? Misschien, maar ook ontzettend belangrijk. Experts helpen je op weg: 'Praat over het lichaam, benoem geslachtsdelen, lees eens een boekje, beantwoord vragen als je kind ergens mee komt. Haak in op situaties die in het dagelijks leven voorbijkomen. Om het onderwerp te normaliseren.'

Advertentie

Over de grens

Het is ochtend, mijn dochter ligt heerlijk op haar buik, in haar onesie, naar haar favoriete serie te kijken. Als een poes in de zon, ze snort er nog net niet bij. Een kennis belt aan, hij komt wat langsbrengen. We kletsen, mijn dochter zegt gedag (ze kent hem) en duikt verder in haar serie.

Dan slingert hij een grapje haar kant op, waarover weet ik even niet meer. Ineens zie ik zijn hand de lucht ingaan, in een soort slow motion richting de billen van mijn dochter. Mijn dochter ziet de hand niet. Mijn hoofd roept: ‘Nee, niet doen!’ Mijn lippen blijven stijf op elkaar. Pets. Vol erop. Vervolgens aaien zijn handen nog even over haar bol. Denk ik dat hij bijbedoelingen heeft? Nee. Maar baf, daar dendert hij zo haar en mijn grens over.

De wangen van mijn dochter verschieten en ze kijkt me zo aan: mam, zeg iets, we hebben toch de onderbroekenregel? Ja, die hebben we. Die regel kent ook mijn zoon van 6. Alles wat jouw onderbroek bedekt, is van jou. Daar mag niemand aankomen zonder te vragen.

Andersom geldt het ook en mogen zij daar bij anderen ook niet aankomen. De kennis praat verder over iets anders. Mijn dochter staat op en gaat achter me staan. EN IK ZEG NIKS.

Advertentie

Lees ook: De seksuele ontwikkeling van je kind (van baby tot peuter)

Wat is grensoverschrijdend gedrag?

De afgelopen tijd waren er veel berichten in het nieuws over seksueel grensoverschrijdend gedrag. The Voice-coaches, in de voetbalwereld, de muziekindustrie: het zijn vooral mannen die de grenzen van vrouwen overgaan. Ik lees ergens de zin: educate your son. Leer ik mijn zoon dan iets anders dan zijn zusje?, vraag ik me af.

Even terug naar de term: seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het is een verzamelnaam voor alle vormen van seksueel gedrag die over de grenzen van een ander gaan, schrijft Rutgers, expertisecentrum seksualiteit. ‘Bijvoorbeeld ongewenste aanrakingen, zoenen tegen iemands wil, aanranding en verkrachting.’

‘Maar ook online ongewenst gedrag, het tegen de wil van iemand doorsturen van seksueel getint beeldmateriaal en sextortion (iemand daarmee chanteren). Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag is vaak sprake van ongelijkwaardigheid, bijvoorbeeld door een machtsverhouding.’

Daders zijn meestal mannen

Meisjes lopen meer risico om slachtoffer te worden van ongewenst gedrag, lees ik ook. Waarom is dat? Elsbeth Reitzema is psycholoog en expert seksuele vorming bij Rutgers: ‘Meisjes zijn eerder slachtoffer omdat daders meestal mannen zijn, en de meeste mannen vallen op vrouwen.’

Advertentie

‘Dat heeft ook onder andere te maken met een dubbele moraal, namelijk de (onbewust) heersende opvatting dat mannen seksuele subjecten zijn en vrouwen objecten. Dat maakt dat sommige mannen vinden dat ze vrouwen mogen lastigvallen. Daarnaast zijn mannen vaak fysiek sterker.’

Jongens en meisjes gelijk opvoeden

Tijd om die opvatting te veranderen, vinden velen. Zo ook Belle Barbé, pedagoog en specialist seksuele opvoeding en bezig met haar tweede boek: Honderd antwoorden over seksuele opvoeding. Haar eerste boek gaat over positieve voorlichting. Ze vindt het belangrijk dat je je zoon dezelfde boodschap meegeeft als je dochter, én andersom.

Barbé: ‘Meisjes wordt vaak geleerd dat ze de ontvangende partij zijn, dat het initiatief bij de man ligt en dat ze weerbaar moeten zijn. Jongens leren vaak niet over iemands grenzen heen te gaan. Maar uiteindelijk geldt in de seksuele opvoeding voor ieder kind hetzelfde.’

Reitzema: ‘Te lang hebben we meisjes geleerd dat zij hun grenzen moeten aangeven en jongens deze moeten respecteren. Daarom benadrukken we nu telkens: meisjes hebben ook wensen en jongens hebben ook grenzen. Jongens en meisjes verschillen nauwelijks als je kijkt naar seksuele gevoelens, dus we moeten ze gelijk behandelen en opvoeden op dit gebied.’

‘Meisjes leren dat ze dingen fijn mogen vinden en dat het oké is om die gevoelens te hebben. En jongens helpen bij hun grenzen voelen, dat ze ook nee mogen zeggen, onzeker mogen zijn en ook dingen niet hoeven te willen.’

Práát erover

Ja, maar hoe dan? Door erover te praten. Praten over seksualiteit is een onderdeel van de seksuele opvoeding en helpt een kind om bijvoorbeeld eerder seksueel grensoverschrijdend gedrag met zijn ouders bespreekbaar te maken.

Reitzema: ‘Dat doe je al van jongs af aan. Praat over het lichaam, benoem geslachtsdelen, lees eens een boekje, beantwoord vragen als je kind ergens mee komt. Haak in op situaties die in het dagelijks leven voorbijkomen. Om het onderwerp te normaliseren. Praten over seksualiteit is namelijk heel normaal. Hoe eerder je dat onderwerp bespreekbaar maakt, hoe makkelijker het voor kinderen is om er zelf over te praten en ook met vragen en dus eventuele vervelende situaties bij jou te komen.’

Lees ook: Seksuele voorlichting geven aan je kind

Seksuele ontwikkeling begint heel vroeg

Die seksuele ontwikkeling begint al als je kind een baby is: knuffelen geeft je baby een veilig gevoel, denk aan je nieuwsgierige peuter die ineens zijn lichaam ontdekt, kleuters die graag vadertje en moedertje of doktertje spelen. Zindelijkheid, vragen over waar baby’s vandaan komen tot het indalen van de balletjes: kinderen ontdekken spelenderwijs hun lichaam en de gevoelens die daarbij horen.

Ik herinner me de vragen van mijn zoon over hoe een baby in de buik komt. En ook de eerste keer dat hij zei: ‘Mama, mama, mijn piemel is ineens heel groot!’ En mijn dochter die onder de douche aan mijn borsten zat en vroeg of ze later ook grote borsten zou krijgen.

En onze gesprekken over de onderbroekenregel, waarover ik ergens las in een interview. De perfecte manier voor mij om te vertellen aan zowel mijn zoon als dochter dat alles onder de stof van de onderbroek van hun was, en dat zij beslissen wie daar wel en niet aan mogen komen.

Laat je eigen emoties zien

Een handige regel, vindt ook Barbé. In haar boek gaat ze in op het seksueel weerbaar maken van je kind. Naast het normaliseren en dus praten over seksualiteit, is ook het herkennen van je eigen grenzen iets wat je je kind goed kunt aanleren. ‘Kinderen moeten leren herkennen wat ze wel of niet fijn vinden en welke woorden ze gebruiken om dat te uiten.’

Je kunt ze daarbij helpen door hun emoties te benoemen, maar ook die van jezelf. Zo gaan ze herkennen welk gevoel bij welke emotie hoort. Barbé: ‘Dan kun je zeggen: “Ik zie dat je boos wordt, wat vervelend voor je.” Ouders houden hun kinderen vaak weg bij wat ze zelf voelen, begrijpelijk, je wilt ze niet deelgenoot maken van je verdriet.’

‘Een kind voelt aan dat er iets is, maar krijgt te horen: er is niks. Je leert dan dat het oké is om gevoelens weg te drukken en je kind leert dat hij niet kan vertrouwen op zijn of haar gevoel. Zeg dus wél dat je verdrietig bent, maar ook dat het weer overgaat. Of dat je wat sneller boos bent omdat je je slecht geslapen hebt, dat begrijpen ze best.’

Lees ook: Negatieve emoties laten merken aan je kind of niet?

Leer waar grenzen liggen

De volgende stap is om je kind te leren hoe hij andermans grenzen kan herkennen. Barbé: ‘Dat kun je van jongs af aan al oefenen. Bijvoorbeeld wanneer je kind iets van een ander kind afpakt, kun je praten over hoe hij dat zelf vindt en hoe ie kan zien dat de ander het niet fijn vindt.’

Barbé benadrukt dat je als ouder de grenzen van je kind ook zelf moet respecteren. Denk bijvoorbeeld aan die oma die dolgraag een heel natte kus op de wang van je kind wil plempen. Als je kind nee zegt, dwing dan niet. Barbé: ‘Want dan zeg je eigenlijk: die grens geldt nu even niet. Of daar mag je dus blijkbaar soms overheen gaan. Je kunt op zo’n moment ook best samen een andere begroeting verzinnen, zoals een high five.’

Reitzema voegt toe: ‘Grenzen aangeven en die respecteren van jezelf en een ander is een heel belangrijke boodschap. Ook kun je je kinderen iets leren door zelf ook je eigen grenzen goed aan te geven. Zit je kind bijvoorbeeld aan je borsten en je vindt dat niet fijn, dan kun je zeggen: “Joh, die borsten zijn van mij, daar mag ik over beslissen, ik vind het niet prettig als je eraan zit.” Je leert ze: je lijf is van jou en daar mag niemand zomaar aankomen.’

Stop hou op, ik wil het niet

De onderbroekenregel is een manier om met je kind te praten over spelregels over wat hij wel en niet fijn vindt. En zo zijn er nog meer van die afspraken die je samen met je kind kunt maken, al op jonge leeftijd.

Rutgers schrijft: ‘Leg uit dat er leuke en niet-leuke geheimen zijn. Leuke geheimen mag een kind voor zichzelf houden. Niet-leuke geheimen zijn niet fijn. Die kun je beter vertellen. Vertel je kind dat het niet zomaar met andere mensen mee mag gaan zonder dat jij het weet. Ook niet als het bekenden zijn, of als ze heel aardig zijn. Leg uit dat niemand aan zijn of haar lichaam mag komen als hij of zij dat niet wil.’

Barbé voegt toe: ‘Het is ook goed om met je kind te oefenen wat ze kunnen zeggen als iemand iets doet wat ze niet fijn vinden, ook als dat een bal afpakken is of een te harde knuffel geven. Zinnetjes als “Stop hou op” of “Ik wil het niet”.’

Buikpijngeheimen

Barbé noemt ook het woord buikpijngeheimen: ‘Een kind kan geheimen hebben, dat is niet erg op zich. Maar je hebt leuke geheimen, zoals welk cadeau heb je gekocht voor papa’s verjaardag? En dan heb je buikpijngeheimen en die moet je altijd aan papa of mama vertellen. Nog beter: aan een volwassene. Met het woord buikpijngeheimen kun je daar een makkelijk gesprek over aangaan.’

Reitzema: ‘Vertel je kind dat als ze een niet leuk geheim hebben of er iets is gebeurd wat over hun grens heen gaat ze dit altijd mogen vertellen, ook al zegt iemand dat dat niet mag, aan een volwassene die ze vertrouwen. Deze zal hen dan helpen om te zorgen dat dit stopt of niet meer gebeurt.’

Lees ook: Zo ga je om met slechte intenties van vreemden bij je peuter

Voor ouders soms ongemakkelijk

Als ik eerlijk ben, roept het onderwerp seksualiteit en mijn kinderen licht ongemak bij me op. Wat ik niet voelde toen ik de kinderen leerde fietsen of ze bepaalde groenten per se niet wilden eten.

Tessa Goorsenberg is jeugdverpleegkundige bij GGD Zeeland en ziet vaak ongemak bij ouders zodra het over seksualiteit gaat. Volwassenen associëren het onderwerp met seksuele dingen die kinderen helemaal niet zo zien.

Zoals de vader die na twee zoons een dochter kreeg en tijdens het spreekuur opbiechtte dat hij de enorme poepluier van zijn dochter ongemakkelijk vond. Want de poep zat dan ook tussen de schaamlippen. Ging hij dan niet een grens over? Goorsenberg: ‘Ik vertelde hem toen dat het totaal niet het geval is. Dat het hoort bij de verzorging van zijn dochter en dat hij zelf er een seksuele lading aan geeft, die zijn dochter helemaal niet heeft.’

Zet als ouder de knop om, voor hen is het anders

Goorsenberg ziet ook ouders die worstelen met vraagstukken van kinderen die graag op een knuffel heen en weer bewegen omdat het zo’n lekker gevoel geeft. Goorsenberg: ‘Ik moet vaak denken aan dat liedje Hoofd, schouders, knie en teen. De geslachtsdelen die daartussen liggen slaan we allemaal over. Terwijl: het is normaal en hoort erbij. Je praat op het consultatiebureau over de ontwikkeling van je kind, maar als ouder moet je ook zelf met vragen durven komen. Stel ze dan ook vooral.’

Vaak zie je dat praten over seksualiteit ongemak oproept bij ouders omdat ze zelf niet hebben leren praten over het onderwerp, omdat we leren dat het privé is, en omdat volwassenen een andere associatie hebben met seksualiteit dan kinderen.

Reitzema: ‘Als ouder moet je die knop omzetten. Kinderen hebben die gevoelens van lust en opwinding nog niet. Ze kunnen wel iets spannends vinden, een kriebel in hun buik hebben. Hun lichaam kan ook reageren, ze kunnen een erectie krijgen, dat zijn lichamelijke reacties, maar wel anders dan hoe wij dat als volwassenen ervaren.’

Lekker, die hand in de broek

Vergeet je ook niet te benadrukken dat seksualiteit iets moois en fijns is? vraagt Barbé. Want ook dat wil je aan je kind meegeven. ‘Benadruk ook de leuke kanten. Wat doe je als je kind met een hand in de broek naar de tv kijkt, wat heel normaal is voor jonge kinderen?’

‘Roep dan niet: “Haal je hand daar weg, niet aan jezelf zitten.” Het hoort bij de ontdekkingstocht en ze vinden het gewoon fijn voelen, een afwijzende reactie zou kunnen betekenen dat je kind iets verkeerds doet. Dan kun je zeggen: “Ik begrijp dat dat lekker voelt, maar dat doe je op je kamer.” Praat ook over wat je doet als je iemand lief vindt en hoe dat voelt.’

Niet zonder te vragen

Als de kennis ons huis heeft verlaten, vraag ik mijn dochter wat ze ervan vindt dat hij op haar billen sloeg. ‘Niet leuk, dat mag hij niet doen zonder te vragen,’ zegt ze. ‘Ik denk dat hij niet weet van de onderbroekenregel,’ antwoord ik.

Ik zeg ook sorry dat ik niks zei en dat hij niet aan haar billen had mogen zitten. Dan zeg ik: ‘De volgende keer zeg ik dat wij een regel hebben en dat niemand aan je billen mag zitten zonder te vragen, ook niet als het een grapje is.’

Het goede nieuws: ze weet waar haar grens ligt. Ze kan die ook aangeven, aan mij. De volgende keer wil ik die grens als een leeuwin bewaken. Maar ik realiseer me ook: ongevraagd met je poten aan iemand anders zitten; helaas kunnen ouders het niet voorkomen.

Nooit jouw schuld

Reitzema zegt nog: ‘Vertel je kind dat er altijd iets kan gebeuren wat ie niet wil, of niet fijn vindt. Soms lukt het daarbij niet om nee te zeggen. Leer je kind dat het nooit zijn schuld is, omdat iedereen altijd bij een ander moet checken of diegene iets wel of niet wil. Als iemand daar geen ja op zegt of twijfelt dan is het een nee en mag de ander het dus niet doen.’

Want uiteindelijk is dit hoe het is: degene die over de grens gaat, doet iets fout. Niet degene die het overkomt. ‘Je kunt seksueel grensoverschrijdend gedrag helaas nooit voorkomen. Maar het is belangrijk dat je je kind vertelt: als er iets gebeurt, is het niet jouw schuld en kun je altijd bij mij terecht.’

Meer informatie of vragen?

Vragen over seksuele ontwikkeling of de weerbaarheid van je kind? Kijk op rutgers.nl, je kunt er ook de brochure Seksuele opvoeding van kinderen, 0-6-jaar downloaden. Je vindt ook veel informatie op opvoeden.nl en kindenseksualiteit.nl.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Beeld: Getty Images

Artikelen van Ouders van Nu ontvangen in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.