Werkt straffen en belonen?

Werkt straffen en belonen?

Veel ouders straffen en belonen om controle te hebben over het gedrag van hun kind. Dat werkt, maar alleen op de korte termijn en zolang jij in de buurt bent. Wat kun je doen in plaats van straffen en belonen?

Het probleem met straffen en belonen is dat je je kind leert zich te gedragen zoals jij wilt. Het is effectiever als het gedrag uit hemzelf komt; hij is dan intrinsiek gemotiveerd. Orthopedagoog Mariëlle Beckers: ‘Straffen en belonen heeft een negatieve invloed op de ontwikkeling van de intrinsieke motivatie. Bovendien stimuleert straffen stiekem gedrag: je kind leert dat hij bepaald gedrag niet moet vertonen als jij in de buurt bent, maar als jij het niet ziet kan het wel.’

Achterliggende oorzaak

Als je je kind straf geeft als hij zich vervelend gedraagt, ga je voorbij aan de oorzaak van zijn gedrag. Misschien doet je kind vervelend om je aandacht te trekken, of gewoon omdat hij moe is of honger heeft. Ook kan het zijn dat hij zich verveelt, bijvoorbeeld tijdens een lange rit in de auto. Probeer dan wat vaker te stoppen. Mariëlle Beckers: ‘Doet je kind echt iets stouts, zoals op de muur tekenen? Dan werkt het goed om hem een alternatief te bieden: maak samen schoon en geef hem een vel papier. Zo leert hij dat het niet handig is om op de muur te tekenen, want dan moet je poetsen, en kan hij toch tekenen.’

Afleiden en uitleggen

Soms is het voor een kind lastig om te stoppen met bepaald gedrag. Hij vindt het bijvoorbeeld zo leuk om steeds aan de staart van de kat te trekken, dat hij het niet kan laten. Leg hem uit dat hij de kat daarmee pijn doet en haal hem weg. Leid hem af met een andere activiteit. Helpt dat niet, zorg dan dat hij en de kat echt niet meer bij elkaar in de buurt kunnen komen. Sommige kinderen snappen na 3 keer al wat de bedoeling is, maar bij andere duurt het wat langer.

Geef het goede voorbeeld

Niet straffen betekent niet dat je je kind alles moet laten doen wat hij wil. Wees duidelijk over wat je wel en niet wilt in huis. In plaats van belonen kun je benoemen wat je ziet: ‘Wat zijn jullie fijn aan het spelen!’ of laat het ‘Goed zo!’ achterwege en bedank je kind als hij zijn bordje naar de keuken brengt. Kun je het toch niet laten om af en toe een compliment te geven? Geef dan een compliment voor het proces, en niet voor het resultaat: ‘Ik zie dat je goed je best hebt gedaan.’ Maar het allerbelangrijkst: kinderen leren het meest van het gedrag van anderen. Geef dus het goede voorbeeld, ‘leef voor’. Verwacht niet direct te veel. Het effect zie je niet meteen, maar op de lange termijn neemt je kind jouw goede voorbeeld over.