Wat is endometriose?
Endometriose is een chronische ziekte bij vrouwen waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Dat kan zorgen voor vervelende pijnklachten. Ook kan het ervoor zorgen dat je minder snel zwanger kunt worden. Van de 10 vrouwen die moeilijk zwanger worden, hebben er 3 endometriose.
Hoe vaak komt endometriose voor?
Endometriose komt vaak voor. Ongeveer 10 procent van alle vrouwen heeft last van endometriose. Als je endometriose hebt, heb je dit vaak al vanaf je eerste menstruatie. Ongeveer tweederde van de vrouwen met endometriose geeft aan dat ze al klachten hadden toen ze een tiener waren.
Wat gebeurt er in je lichaam bij endometriose?
Het baarmoederslijmvlies, ook wel endometrium genoemd, is een laagje bekleding aan de binnenkant van de baarmoeder. Onder invloed van hormonen groeit het baarmoederslijmvlies tijdens je cyclus. Tegelijk vindt de rijping van een eicel plaats. Wordt er geen eicel bevrucht, dan wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten. Dit ken je als je menstruatie.
Bij endometriose gaat dit proces mis. Weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies groeit buiten de baarmoederholte. Het weefsel zit bijvoorbeeld op de eierstokken, eileiders, het buikvlies en de darmen. Deze plekken buiten de baarmoeder heten endometriosehaarden.
Actieve endometriosehaarden reageren op dezelfde manier op hormonen als het baarmoederslijmvlies. Het weefsel wordt afgestoten als je menstrueert. Zo kun je bij endometriose op verschillende plekken in je buikholte bloedingen krijgen tijdens de menstruatie. Omdat het bloed nergens heen kan, zorgt dit vaak voor buikpijn. Vrouwen met endometriose kunnen forse buikpijnklachten hebben tijdens de menstruatie.
Wanneer er bloed aanwezig is op plekken waar dit niet hoort in je lichaam, komt je afweersysteem in actie. Er ontstaat een steriele ontstekingsreactie, een ontsteking zonder dat er bacteriën of virussen aanwezig zijn. Door deze ontstekingsreactie kunnen vervolgens verklevingen in je buik ontstaan.
Wat zijn oorzaken van endometriose?
De oorzaak van endometriose is niet bekend, maar er zijn verschillende theorieën. Zo lijkt de ziekte erfelijk te zijn. Heeft je moeder endometriose of heeft zij dit gehad, dan heb jij mogelijk een groter risico om de ziekte ook te krijgen.
Daarnaast spelen andere factoren een rol, zoals erfelijke factoren, retrograde menstruatie, omgevingsfactoren zoals blootstelling aan chemische stoffen en de leeftijd waarop je menstruatie begon. Hoe eerder je menstrueert, hoe groter de kans dat je endometriose ontwikkelt.
Wat zijn de symptomen van endometriose?
Sommige vrouwen met endometriose hebben weinig of geen klachten, andere vrouwen hebben hevige pijn. De klachten kunnen tijdens de cyclus variëren. Vaak krijg je net voor en tijdens de menstruatie meer pijn. De hoeveelheid of grootte van de endometriosehaarden zegt niets over hoe ernstig de klachten zijn. Vrouwen die nauwelijks klachten hebben, ontdekken de ziekte vaak pas als het niet lukt om zwanger te worden.
Deze klachten komen veel voor bij vrouwen met endometriose:
- 1
Heftige menstruatiepijn
- 2
Hevig bloedverlies, vaak met stolsels
- 3
Buikpijn rond de eisprong
- 4
Pijn in de onderbuik
- 5
Pijn bij poepen of plassen (tijdens de menstruatie)
- 6
Pijn tijdens of na geslachtsgemeenschap
- 7
Vermoeidheid
- 8
Vruchtbaarheidsproblemen
Psychische impact van endometriose
Endometriose heeft een enorme impact op je leven. De pijn kan zo hevig zijn dat het een normaal dagelijks leven in de weg zit. Bijvoorbeeld doordat je je vaak ziek moet melden op je werk, dagen in bed ligt met intense buikpijn en niet kunt meedoen aan sociale activiteiten. Ook heeft het invloed op je liefdesleven en intimiteit.
De pijnaanvallen kunnen telkens terugkomen, maar je weet niet wanneer. Dit verlies van controle over je leven kan zorgen voor psychische klachten, zoals eenzaamheid en het gevoel anders te zijn dan anderen. Ook voelen meisjes en vrouwen met endometriose zich vaak niet begrepen. Menstruatiepijn hoort er gewoon bij, is het idee. ‘Daar ben je toch niet zo ziek van?’, is een uitspraak die ze vaak horen.
Vooral wanneer er nog geen diagnose is gesteld, kun je hier onzeker van worden: waarom kunnen anderen wel doorwerken tijdens hun menstruatie en jij niet? Vrouwen met endometriose realiseren zich niet altijd dat de pijn die ze ervaren geen gewone menstruatiepijn is. Pijn door endometriose is vele malen intenser. Daardoor durven ze zich soms niet meer ziek te melden of erover te praten.
Cystes door endometriose
Endometriosehaarden kunnen zich vermenigvuldigen of langzaam groter worden. Wanneer het weefsel op de eierstokken zit, kunnen er cysten ontstaan. Deze cysten vullen zich met bloed en kunnen vrij groot worden, soms wel 10 centimeter. Dit wordt ook wel een chocoladecyste genoemd, vanwege de donkerbruine kleur van het bloed dat erin zit. Cysten hoeven geen klachten te geven, maar kunnen pijnlijk zijn en de kans op een zwangerschap verkleinen.
Lees ook: Heeft een vleesboom invloed op je kinderwens of een zwangerschap?
Endometriose en (on)vruchtbaarheid
Endometriose hoeft niet te leiden tot verminderde vruchtbaarheid. Het hangt af van de locatie en de ernst van de endometriose. Toch zijn er veel vrouwen bij wie endometriose wel invloed heeft op de vruchtbaarheid. Zo kan de ziekte in ernstige gevallen leiden tot verkleving van de eileiders. Als een eicel na de eisprong niet in de eileider terechtkomt of niet via de eileider in de baarmoeder kan komen, kan dit ervoor zorgen dat je moeilijker of soms zelfs niet zwanger kunt raken.
Daarnaast kan endometriose in de eierstok de kwaliteit van de eicellen negatief beïnvloeden. Daardoor neemt de kans op een zwangerschap af. Ook kan de ontstekingsreactie door bloedingen in de buikholte ervoor zorgen dat een bevruchte eicel zich minder makkelijk kan innestelen.
Endometriose en zwanger worden: wat kun je doen?
Als je graag zwanger wilt worden, kan endometriose ervoor zorgen dat dit niet lukt. Wanneer endometriose nog niet bekend is, komt de aandoening soms pas aan het licht bij vruchtbaarheidsonderzoek, na een lange periode van onzekerheid. Een vruchtbaarheidsbehandeling kan dan een optie zijn, en ook dit is vaak een emotioneel zwaar traject. Zo kun je kiezen voor een IUI-behandeling, waarbij zaadcellen in de baarmoeder worden ingebracht. Als dit geen resultaat heeft, kun je kijken of een ivf-behandeling uitkomst kan bieden.
Denk je dat je klachten hebt die passen bij endometriose of adenomyose, dan kun je voor onderzoek een afspraak maken bij je huisarts of je laten verwijzen naar een gynaecoloog of vruchtbaarheidscentrum.
Lees ook: Alles over de verschillende vruchtbaarheidsbehandelingen
Diagnose endometriose
De diagnose endometriose kan worden gesteld met behulp van gynaecologisch inwendig onderzoek, een gynaecologische echo of een MRI. In sommige gevallen is endometriose alleen vast te stellen met een kijkoperatie.
Het duurt gemiddeld zes tot acht jaar voordat de diagnose endometriose wordt gesteld, mede doordat de klachten niet altijd worden begrepen of erkend. Vrouwen die in hun omgeving telkens te horen krijgen dat ongesteld zijn nu eenmaal pijn doet, wachten vaak lang met het zoeken van hulp. Ook ontbreekt het bij huisartsen en specialisten soms aan kennis over endometriose. Daardoor wordt bij buikpijn bijvoorbeeld eerst uitgegaan van darmklachten. Het kan hierdoor lange tijd duren voordat een vrouw wordt doorverwezen en de juiste onderzoeken krijgt.
Hoe ziet de behandeling van endometriose eruit?
Endometriose kan worden behandeld door de menstruatiecyclus stil te leggen. Als je geen menstruaties meer krijgt, komt de endometriose tot rust. Soms wordt de pil voorgeschreven zonder stopweek. Er komt dan geen menstruatie op gang en vaak blijven de klachten weg.
Wanneer je graag zwanger wilt worden, is de pil slikken geen optie. Goede pijnstilling kan de klachten van endometriose verminderen, maar endometriose verdwijnt meestal niet tijdens de jaren dat je menstrueert. Met pijnstillers en ontstekingsremmers kun je de symptomen van endometriose bestrijden.
Lees ook: Zwanger worden met een onregelmatige cyclus
Endometriose verwijderen met operatie
Een chirurgische ingreep bij endometriose is ook mogelijk. De gynaecoloog verwijdert dan haarden, cysten en/of verklevingen operatief of vermindert ze. Zo kan de schade die de ziekte heeft veroorzaakt soms worden hersteld. In zeldzame gevallen kiezen vrouwen ervoor om de baarmoeder en/of de eierstokken te laten verwijderen. Dit voorkomt dat de endometriose weer terugkomt.
Onderzoek naar endometriose
Momenteel wordt veel onderzoek verricht naar de oorzaken en behandelmethoden van endometriose. In 2023 lukte het wetenschappers om weefsel te kweken van elk type endometriose. Daardoor konden zij meerdere behandelingen testen op verschillende varianten van de aandoening.
Adenomyose vs. endometriose
Adenomyose is een aandoening waarbij het baarmoederslijmvlies ook in de spierlaag van de baarmoeder zit. Adenomyose geeft vaak dezelfde klachten als endometriose en kan dezelfde invloed hebben op je vruchtbaarheid. Vaak hebben vrouwen met endometriose ook adenomyose.
Uit onderzoek van het Catharina Ziekenhuis blijkt dat vrouwen met adenomyose vaker zwangerschapsproblemen hebben. Zo lopen zij een hoger risico op een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, zwangerschapsvergiftiging en een grotere kans op een spoedkeizersnede. Ook is er meer kans op een baby met een laag geboortegewicht.
Praten over endometriose
Via je huisarts of het ziekenhuis waar je voor endometriose wordt behandeld, kun je ook vragen om psychische begeleiding. Doordat endometriose een grote impact op je leven kan hebben en er veel onwetendheid over bestaat, kan het voor eenzaamheid zorgen. Somberheid en depressieve klachten komen geregeld voor bij vrouwen met endometriose. Gesprekken met bijvoorbeeld een maatschappelijk werker, praktijkondersteuner, psycholoog of andere patiënten, kunnen opluchten en inzicht geven in hoe je met endometriose kunt omgaan. Je kunt voor informatie ook kijken op de website van de Endometriose Stichting.
Bronnen: Thuisarts.nl, Endometriose Stichting, Medisch Centrum Kinderwens, Radboud UMC, Medischcontact.nl
