Vocht vasthouden of wazig zien: wanneer is er sprake van zwangerschapsvergiftiging?

Wat is zwangerschapsvergiftiging?

De naam zwangerschapsvergiftiging is nogal misleidend. Het heeft namelijk niets te maken met gif of voeding. Vroeger werd gedacht dat de ziekte werd veroorzaakt door een toxine (gif) in de bloedbaan. Nu is de term een verzamelnaam voor vier ernstige complicaties tijdens de zwangerschap. Deze worden allemaal veroorzaakt door een hoge bloeddruk. Ongeveer 1 op de 10 vrouwen heeft hier last van.

De ziekten kunnen ervoor zorgen dat bepaalde organen niet meer goed werken, dat kan gevaarlijk zijn voor jou en je baby. De ziekte kan plotseling optreden na de twintigste week van je zwangerschap, maar kan zich ook geleidelijk ontwikkelen. Hoe en waarom zwangerschapsvergiftiging precies ontstaat, is niet bekend.

Wat zijn de gevolgen van een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap?

Een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap komt geregeld voor, zeker als je voor het eerst zwanger bent. Zonder verdere symptomen hoeft dit niet direct gevaarlijk te zijn, maar de verloskundige houdt je wel extra goed in de gaten om zwangerschapsvergiftiging uit te sluiten.

Heb je vóór de zwangerschap al last van een structureel hoge bloeddruk? Geef dit dan direct bij je eerste afspraak door aan je verloskundige of gynaecoloog.

Wat zijn de eerste symptomen van zwangerschapsvergiftiging?

Een oplopende bloeddruk, vocht vasthouden in onderbenen of gezicht, lichte hoofdpijn en het zien van lichtflitsen zijn de eerste, meest voorkomende waarschuwingssignalen.

Omdat het erg belangrijk is dat zwangerschapsvergiftiging tijdig wordt behandeld, is het cruciaal deze vroege symptomen te herkennen:

• Een bloeddruk die bij elke controle iets verder oploopt.

• Oedeem: plotseling veel vocht vasthouden (zwellingen in je handen, gezicht of onderbenen).

• Lichte aanhoudende hoofdpijn.

• Sterretjes of lichtflitsen zien.

Herken je meerdere van deze klachten? Neem dan direct contact op met je verloskundige.

Wat zijn de complicaties en gevolgen van zwangerschapsvergiftiging?

Door een aanhoudend hoge bloeddruk kunnen bloedvaten beschadigd raken, waardoor er vocht wegsijpelt en er vochtophopingen (oedeem) ontstaan. Dit vocht verlaat je bloedvaten, waardoor je bloed stroperiger wordt en organen beschadigen.

Dit kan zorgen voor de volgende problemen:

• Je nieren worden poreus, waardoor je eiwitten via je urine verliest (dit test de verloskundige).

• Je lever functioneert minder goed.

• De placenta werkt slechter, waardoor je baby minder voedingsstoffen en zuurstof krijgt. Baby’s die geboren worden na een zwangerschapsvergiftiging, zijn vaak lichter en kleiner dan gemiddeld.

Waardoor ontstaat zwangerschapsvergiftiging?

Artsen weten niet exact waarom de ene zwangere vrouw wel zwangerschapsvergiftiging krijgt en de ander niet. Er is wel een duidelijk aantal factoren dat het risico vergroot.

• Leeftijd: vrouwen die ouder zijn dan 35 jaar hebben een verhoogde kans.

• Meerling: als je zwanger bent van een meerling heb je een verhoogd risico.

• De eerste zwangerschap: als je voor de eerste keer zwanger bent, is dat een risicofactor. Als je het na de eerste zwangerschap niet hebt gehad, neemt het risico op zwangerschapsvergiftiging af.

• Aandoeningen en ziekten: er zijn een aantal aandoeningen en ziekten die de kans op het ontwikkelen van zwangerschapsvergiftiging vergroten: een hoge bloeddruk voor de zwangerschap, overgewicht, (zwangerschaps)diabetes en een afwijkende stofwisseling kunnen nadelig zijn.

• Erfelijke factoren: als je moeder of zus zwangerschapsvergiftiging heeft gehad, is de kans groter dat jij het ook krijgt.

Welke soorten zwangerschapsvergiftiging zijn er?

Er bestaan vier vormen van zwangerschapsvergiftiging. Zwangerschapshypertensie is de minst ernstige variant, het HELLP-syndroom en eclampsie zijn de meest gevaarlijke.

1. 1

   Zwangerschapshypertensie: als de hoge bloeddruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap, maar er geen eiwitten in je urine zitten.

2. 2

   Pre-eclampsie: als de hoge bloeddruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap en er ook eiwitten in je urine zitten.

3. 3

   Eclampsie: een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, met eiwitverlies in de urine en stuipen (convulsies die lijken op een epileptische aanval).

4. 4

   HELLP-syndroom: een ernstige vorm van (pre-)eclampsie, met afbraak van rode bloedcellen, een tekort aan bloedplaatjes en verstoring van de leverfunctie.

1. Wat is Zwangerschapshypertensie?

Bij zwangerschapshypertensie ontstaat er in de tweede helft van je zwangerschap een hoge bloeddruk terwijl de bloeddruk daarvoor normaal was. Artsen kijken vooral naar de onderdruk van je bloeddruk: is die hoger dan 90, dan heb je wellicht zwangerschapshypertensie. Er is dan een verhoogde kans op complicaties voor jou en je baby. Als je last hebt van zwangerschapshypertensie, zijn er extra controles bij de verloskundige of in het ziekenhuis nodig.

2. Wat is Pre-eclampsie?

Ongeveer 50 op de 1000 vrouwen krijgen een milde vorm van pre-eclampsie. Bij pre-eclampsie heb je – net als bij zwangerschapshypertensie – een hoge bloeddruk, maar raken ook je nieren beschadigd. Via je nieren en urinewegen verlies je vocht. Ook je lever en bloedvaten kunnen minder goed werken. Hierdoor kunnen bloedstollingsproblemen en vochtophopingen ontstaan. Pre-eclampsie wordt in tien procent van de gevallen ontdekt voor de 34e week van de zwangerschap. In vijf procent van de gevallen wordt pre-eclampsie pas na de bevalling ontdekt.

Wat zijn de symptomen van pre-eclampsie?
Sommige vrouwen hebben lange tijd weinig klachten en voelen zich prima, terwijl anderen in korte tijd heel ziek kunnen worden. Enkele symptomen van pre-eclampsie zijn:

• Hoofdpijn

• Misselijkheid en/of braken

• Vermoeidheid

• Algehele malaise

• Hoge bloeddruk

• Extreme gewichtstoename

• Tintelingen in bijvoorbeeld de vingers of voeten

• Wazig en/of sterretjes en lichtflitsen zien

• Vochtophopingen in handen, enkels/voeten en gezicht

• Bandgevoel in de bovenbuik. Alsof er een riem rondom je middenrif strak is aangetrokken. Dit staat wel beschreven bij eclampsie, maar is soms ook een symptoom van pre-eclampsie.

Heb je last van een of meerdere van bovenstaande symptomen? Bel dan meteen je huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Bij pre-eclampsie kan de placenta minder goed functioneren. Hierdoor krijgt je baby te weinig voedingsstoffen binnen en groeit hij minder goed. Hier lees je meer over pre-eclampsie.

3. Wat is Eclampsie?

Eclampsie is een zeldzame en ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. De ziekte komt voor bij 1 op de 4000 zwangere vrouwen. Naast de verhoogde bloeddruk, eiwitten in de urine en/of bloedafwijkingen is er ook sprake van stuipen. Die zijn vergelijkbaar met een epileptische aanval. Eclampsie is een levensbedreigende situatie voor jou en je baby. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een hersenbloeding.

Wat zijn de symptomen van eclampsie?

• Versterkte reflexen

• Verhoogde prikkelbaarheid

• Hoofdpijn

• Tintelingen in je handen

• Het gevoel dat er een band strak om je buik of hoofd wordt getrokken

• Flitsen of sterretjes zien

• Vochtophoping, gewichtstoename

• Concentratieproblemen

• Pijn in de bovenrug of tussen de schouderbladen

• Eiwitverlies in de urine

• Misselijkheid/veel braken

• Pijn in de bovenbuik of onder de borst

Heb je last van (een aantal van) de bovenstaande symptomen? Bel dan meteen je huisarts, gynaecoloog of verloskundige.

4. Wat is het HELLP-syndroom?

Het HELLP-syndroom is een zeer gevaarlijke vorm van zwangerschapsvergiftiging. Het komt voor bij twee procent van de zwangere vrouwen en is levensgevaarlijk, zowel voor jou als voor je baby. Vrouwen die na hun 35e voor het eerst zwanger worden, lopen een verhoogd risico. Dit geldt ook voor vrouwen die zwanger zijn van een meerling.

Bij het HELLP-syndroom is er sprake van afbraak van rode bloedcellen, stoornissen aan de leverfunctie en een verlaging van het aantal bloedplaatjes. De aandoening treedt meestal op tussen de twintigste zwangerschapsweek en de eerste week na de bevalling. De complicatie kan zich geleidelijk ontwikkelen (als gevolg van pre-eclampsie of eclampsie), maar het kan ook plotseling ontstaan.

De naam HELLP komt van de Engelse termen van het ziektebeeld:

• Hemolysis (afbraak van rode bloedcellen)

• Elevated Liver enzymes (stoornis aan de lever)

• Low Platelets (tekort aan bloedplaatjes)

Wat zijn de symptomen van het HELLP-syndroom?
De symptomen van het HELLP-syndroom zijn vaak hetzelfde als bij (pre) eclampsie, maar dan veel heviger. Enkele symptomen van het HELLP-syndroom zijn:

• Hoofdpijn

• Misselijkheid

• Vlekken of sterretjes zien

• Tintelingen

• Pijn boven in de buik (soms de zijkant van je buik of rug)

• Vasthouden van vocht

• Verhoogde bloeddruk

• Eiwit in de urine

Je hoeft niet van alle klachten last te hebben. Ook enkele symptomen kunnen duiden op het HELLP-syndroom. Heb je last van (enkele van) de bovenstaande symptomen? Bel dan meteen de huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Zij kunnen je bloeddruk meten en beoordelen op basis van je klachten of er sprake is van een (ernstige) vorm van zwangerschapsvergiftiging. Met een bloedtest kan worden aangetoond of je de complicatie echt hebt.

Ziekenhuisopname
Als het HELLP-syndroom bij jou wordt vastgesteld, moet je worden opgenomen in het ziekenhuis. De aandoening kan levensbedreigend zijn voor jou en je baby. Door de hoge bloeddruk kunnen er ernstige complicaties optreden: zo kun je epileptische aanvallen krijgen, een hersenbloeding of een loslatende placenta. In Nederland is de ziekte de belangrijkste oorzaak van het overlijden van moeders als gevolg van de zwangerschap. De kans op overlijden voor de moeder is ongeveer één procent.

Lees ook: Alles over het HELLP-syndroom, de ernstigste vorm van zwangerschapsvergiftiging

Hoe wordt de diagnose zwangerschapsvergiftiging gesteld?

Als je verloskundige of arts vermoedt dat je zwangerschapsvergiftiging hebt, wordt je bloeddruk en urine streng gecontroleerd en voert de gynaecoloog extra tests uit in het ziekenhuis.

De onderzoeken bestaan meestal uit:

• Bloedonderzoek
  Je bloed wordt nagekeken en aan de hand daarvan wordt bepaald of je lever en nieren goed functioneren. Ook wordt er gekeken of er genoeg bloedplaatjes zijn, want die zijn belangrijk voor de bloedstolling.

• Urinemonsters
  Uit urinemonsters blijkt of er eiwitten in je urine zitten. De mate van het tekort geeft aan hoe ernstig de zwangerschapsvergiftiging is.

• Echoscopie
  Bij dit onderzoek wordt je baby in je buik onderzocht op lichamelijke afwijkingen. Ook wordt onderzocht of er zwangerschapscomplicaties zijn die de gezondheid van je baby kunnen beïnvloeden. Alle organen worden nauwkeurig bekeken en ook de ledematen, het hoofd en de romp worden beoordeeld. Daarnaast wordt de hoeveelheid vruchtwater bekeken. Niet alle eventuele afwijkingen kunnen zichtbaar worden gemaakt. De uitslag krijg je meestal direct na de echo.

• CTG
  Een CTG is een hartfilmpje van je ongeboren baby. Hiermee kunnen de artsen zien hoe je kind het in je buik maakt en hoe sterk de hartslag is.

Hoe ziet de behandeling eruit?

De behandeling van zwangerschapsvergiftiging bestaat primair uit (bed)rust, regelmatige ziekenhuiscontroles en soms bloeddrukverlagende medicijnen. Bij zeer ernstige vormen krijg je medicatie om stuipen te voorkomen (anti-convulsiva).

Lees in overleg met je arts altijd welke medicijnen schadelijk zijn tijdens de zwangerschap en welke niet.

Kun je zwangerschapsvergiftiging krijgen ná de bevalling?

Ja, in zeldzame gevallen ontwikkelt zwangerschapsvergiftiging zich pas in de eerste 72 uur na de bevalling. Blijf dus ook in de kraamweek alert op symptomen als extreme hoofdpijn, wazig zien en misselijkheid. Je kraamverzorgende zal daarom dagelijks je bloeddruk controleren.

Wat zijn de gevolgen op de lange termijn?

De meeste moeders herstellen fysiek volledig van zwangerschapsvergiftiging, zeker na een natuurlijke vaginale bevalling. Wel ervaren veel vrouwen nog maandenlang hevige vermoeidheid, geheugenverlies of concentratieproblemen.

Voor baby’s geboren na een zwangerschap met het HELLP-syndroom noemt de medische literatuur soms gevolgen als motorische achterstand of een hoger risico op problemen met de bloeddruk, al verschilt dit enorm per kind. Maar ook:

• Kleiner en dunner blijven dan leeftijdsgenoten

• Obesitas op latere leeftijd

• Maatschappelijk onaangepast gedrag

Wat is de kans op zwangerschapsvergiftiging bij een tweede kind?

Er is een kleine kans dat zwangerschapsvergiftiging zich herhaalt bij een volgende zwangerschap. Gelukkig verloopt de ziekte bij een volgende zwangerschap meestal veel milder en treedt het later op. Vaak schrijft de gynaecoloog uit voorzorg aspirine (bloedverdunners) voor.

Bespreek eventuele angsten voor een nieuwe zwangerschap altijd tijdig met je huisarts of verloskundige.

Bron: Hellp Stichting, UZ Leuven