Wat is non-verbale communicatie?
Non-verbale communicatie is de manier waarop mensen zonder woorden met elkaar communiceren. Dit doe je onbewust én bewust via je lichaamshouding, gezichtsuitdrukkingen, handgebaren en oogcontact. Voor een baby of jong kind is dit de eerste en belangrijkste manier om duidelijk te maken wat hij voelt, wil of nodig heeft, lang voordat hij zijn eerste woordjes spreekt.
Waarom is non-verbale communicatie belangrijk voor kinderen?
Communiceren zonder woorden vormt de cruciale basis voor de latere spraak- en taalontwikkeling en zorgt voor een veilige hechting tussen jou en je kind. Als jij adequaat reageert op de non-verbale signalen, leert je kind dat de wereld veilig is en dat zijn behoeften ertoe doen.
Eline Walraven, logopedist en klinisch linguïst, benadrukt dat passende communicatie de deur opent naar de wereld om ons heen. Zodra jij de signalen goed interpreteert, voelt je kind zich gehoord en begrepen. Dit scheelt veel frustratie en driftbuien, omdat je kind niet hoeft te strijden om jouw aandacht of begrip.
Lees ook: Zo ontwikkelt de spraakontwikkeling bij peuters en kleuters
Voorbeelden van non-verbale communicatie bij kinderen
Kinderen gebruiken hun hele lichaam om een boodschap over te brengen. Zelfs de kleinste bewegingen hebben vaak een betekenis. Bekende voorbeelden van non-verbale communicatie zijn:
Oogcontact zoeken om verbinding te maken.
Wegkijken of de ogen sluiten bij vermoeidheid of te veel prikkels.
Glimlachen, fronsen of pruilen met de lip.
Armen uitsteken om opgepakt te worden.
Druk trappelen met de benen uit enthousiasme of ongemak.
Wijzen naar een object dat ze willen hebben of zien.
Wat betekent de lichaamstaal van je baby?
Lichaamstaal is een belangrijk onderdeel van non-verbale communicatie en vertelt je direct hoe je kind zich fysiek of emotioneel voelt. Let goed op de spierspanning. Gebalde vuisten wijzen vaak op honger of boosheid. Ontspannen, open handen geven aan dat je kind zich comfortabel en veilig voelt. Trekt je baby zijn benen op en overstrekt hij zijn rug? Dit is een klassiek teken van pijn, zoals buikkrampjes. Lees ook: Dit zegt de lichaamstaal van je baby
Non-verbale communicatie per leeftijd
De manier waarop je kind zonder woorden communiceert, verandert razendsnel in de eerste levensjaren. Van onbewuste reflexen groeit je kind toe naar bewuste communicatie.
Baby (0 tot 1 jaar): Je baby start met huilen en oogcontact zoeken. Al snel volgt de eerste sociale glimlach. Tegen het einde van het eerste jaar leert je baby wijzen, 'dag' zwaaien en zijn armen uitsteken.
Dreumes (1 tot 2 jaar): Je dreumes snapt steeds beter hoe hij iets voor elkaar krijgt. Hij trekt je aan je mouw mee om iets te laten zien, schudt driftig 'nee' of knikt 'ja'.
Peuter (2 tot 4 jaar): Je peuter gebruikt non-verbale signalen ter ondersteuning van zijn eerste zinnen. Hij stampt met zijn voeten als hij boos is, gooit zijn armen in de lucht van blijdschap en kan emoties feilloos nadoen met zijn gezicht.
Hoe kun je je kind helpen met non-verbale communicatie?
Je kunt je kind enorm helpen door zelf bewust non-verbale signalen in te zetten en goed te reageren op zijn pogingen tot contact. Hieronder vind je vijf praktische manieren om dit te doen.
- 1
Gezichtsuitdrukking gebruiken
Je kunt je mimiek gebruiken om allerlei dingen kenbaar te maken aan je kind zonder dat je daarvoor iets hoeft te zeggen. Als je een hele brede lach opzet, weet je kind dat jij vrolijk bent. Als je sip kijkt, ziet hij dat je verdrietig bent. Met je gezichtsuitdrukking kun je dus communiceren met je kind. - 2
Gebruik gebaren naast woorden
Gebaren zijn een ideale manier om al op heel jonge leeftijd met je kind te communiceren. Denk bijvoorbeeld aan natuurlijke hand- of lichaamsbewegingen, zoals wijzen (naar voorwerpen, plaatjes of personen), ‘kom’, ‘dag’ zwaaien of ‘sss’, met je vinger op je lippen. Of uitbeelden hoe groot iets is met je armen.
Daarnaast kun je babygebaren gebruiken naast je woorden. Eenvoudige gebaren (zoals ‘eten’, ‘klaar’ of ‘meer’) kunnen de communicatie verduidelijken. Gebruik deze gebaren altijd naast de gesproken taal. Door te observeren en kopiëren, leert je baby deze gebaren ook zelf te gebruiken. Als ouder begrijp je zo beter waar je baby om vraagt. - 3
Communiceer met lichaamstaal
Als je je armen wijd open doet, geef je aan dat je kind welkom bij je is. Sla je je armen juist straks over elkaar, dan straal je uit dat je liever niet benaderd wilt worden. Ook je kind communiceert met zijn lichaamstaal. Hij stampvoet of gaat op de grond liggen als hij boos is, en gaat dansen of klapt in zijn handen als hij blij is.
Lees ook: leer alles over de lichaamstaal van je baby. - 4
Raak je kind vaak aan
Huid-op-huidcontact is niet alleen belangrijk net na de geboorte, het blijft een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van je kind. Huid-op-huidcontact bevordert de aanmaak van oxytocine bij zowel je kind als de ouder. Uit onderzoek blijkt dan ook dat huid-op-huidcontact een positief effect heeft op de gezondheid van je kind en de hechting tussen jou en je kind.
Door je kind te knuffelen laat je zien dat je van je kind houdt, een letterlijk duwtje in de rug moedigt je kind aan en je kind even wat steviger bij zijn arm pakken zorgt ervoor dat je kind even wordt gecorrigeerd. Woorden zijn dan soms niet meer nodig. - 5
Wat is de afstand tot je kind?
Is je kind lekker zelf aan het spelen, dan is het slim bij je kind in de buurt te zijn. Daardoor laat je je kind weten dat je hem vertrouwt en dat hij prima zelf kan spelen, maar je bent toch in de buurt voor als hij je nodig heeft. Hierdoor voelt hij zich veilig en geborgen.
Wanneer gaat non-verbale communicatie minder vanzelf?
Bij sommige kinderen ontwikkelt het communiceren zonder woorden zich trager of anders. Dit kan diverse oorzaken hebben, zoals gehoorproblemen of een taalontwikkelingsstoornis (TOS). Als een kind prikkels op een andere manier verwerkt, kan het lastig zijn om op een natuurlijke manier oogcontact te maken of de mimiek van anderen te interpreteren.
Leestip: Taalontwikkeling van je baby en kind: zo stimuleer je dat
Non-verbale communicatie en autisme
Kinderen met een autismespectrumstoornis maken vaak op een andere manier gebruik van non-verbale communicatie. Kinder- en jeugdpsychiater Pieter Hoekstra weet uit de praktijk dat het voor deze kinderen een uitdaging kan zijn om gezichtsuitdrukkingen van anderen te lezen of zelf non-verbale signalen (zoals wijzen of spiegelen) spontaan in te zetten. Ze communiceren uiteraard wel, maar de signalen zijn soms subtieler, vertraagd of anders dan je als ouder verwacht.
Wat als je kind alleen non-verbaal communiceert?
Zolang je kind via gebaren, blikken en geluiden duidelijk maakt wat hij wil, is er sprake van succesvolle communicatie. Elk kind volgt hierin zijn eigen tempo. Blijf zelf veel praten en benoem hardop wat je kind non-verbaal aangeeft ("Ah, je wijst naar de beker, je wilt water!"). Dit helpt je kind om uiteindelijk de brug naar gesproken taal te bouwen.
Wanneer is extra hulp nodig?
Schakel hulp in als je je zorgen maakt over de interactie met je kind of als het contact stroef verloopt. Trek aan de bel als je kind rond de eerste verjaardag weinig tot geen oogcontact maakt, niet reageert op zijn eigen naam, niet teruglacht of niet wijst naar voorwerpen om je iets te laten zien.
Vertrouw altijd op je onderbuikgevoel. Het consultatiebureau, de huisarts of een logopedist kijkt graag met je mee. Vroege begeleiding helpt enorm om de communicatie tussen jou en je kind weer soepel op gang te brengen.
Bronnen: Máxima MC, CJG043
