Ruzie maken

Ruzie tussen kinderen: 5 tips om het op te lossen

Op school ervaart en overkomt je kind van alles. Hoe gaan leerkrachten daarmee om? Welke tips en trucs hanteren ze? Bianca Koomen werkt als juf op een basisschool en deelt haar kennis over ruzie oplossen.

Het is alsof ze het erom doen. Altijd als je denkt: wat zijn ze toch gezellig aan het spelen, is het bingo. Je kind rukt een auto uit de handen van een vriendje, en het vriendje barst in tranen uit. Op zo’n moment heb je als ouder al snel de neiging om in te grijpen. Maar is dat altijd de beste manier? En zit er misschien iets anders achter?

Ruzie maken

Zo kan ruzie maken voortkomen uit frustratie. De oudste heeft bijvoorbeeld het idee dat de jongste meer mag. Hij reageert dat op de jongste af door hem dom of klein te noemen. De jongste verweert zich op zijn manier, slaat van zich af en het conflict is geboren.

Op zich is ruzie maken niet slecht. Kinderen kun ervan leren hoe ver ze kunnen gaan in hun communicatie. Wanneer en hoe maak je iemand boos? Hoe leg je het weer bij? Allemaal nuttige dingen om te oefenen. Wat het met jou als ouder doet, is een ander verhaal. Je kunt je ergeren aan het gebekvecht en het geschreeuw, en doen ze elkaar niet te veel pijn?

Hoe te reageren als er ruzie is

De eerste vraag is: wat doe je tot nu toe? Krijgen jouw kinderen veel aandacht met hun geruzie, of blijf je uit de buurt? Als ze veel aandacht krijgen, is dat voor hen misschien een reden om het te blijven doen. Het maakt ook nog uit hóe je reageert. Word je boos? Word je onderdeel van hun ruzie door partij te kiezen? Stop daar dan mee. Kijk eerst eens wat er gebeurt als je afwacht, niks doet. Vind je dat heel moeilijk, trek je dan even terug in een kamer waarvan de deur dicht kan. Doe dit overigens alleen bij wat oudere kinderen en als je zeker weet dat ze elkaar niet zullen verwonden.

Duurt het je te lang, dan kun je helpen. Geef aan dat je van beide kinderen wilt horen wat er aan de hand is. En dat de één de ander moet laten uitspreken. Vervolgens kun je hun gevoelens verwoorden. ‘Dus jij voelt je aangevallen omdat je zus je dom noemt’, zeg je bijvoorbeeld.

Tot slot vraag je ze allebei hoe ze denken dit conflict te kunnen oplossen. Ga door met samen zoeken tot alle partijen tevreden zijn. Ja, het kost tijd, maar de meeste kinderen worden er meteen rustiger van. Bovendien leren ze hoe je een ruzie bijlegt door te overleggen.

Hoe kun je de ruzie oplossen?

Bij kleinere kinderen is het sowieso goed om een conflict te relativeren, zegt juf Bianca. ‘Kinderen van vier en vijf zijn nog heel zelfgericht. Ze moeten nog leren om bij het spelen rekening te houden met elkaar, en om er samen al pratend uit te komen als de één iets anders wil dan de ander.’ Als ouder en leerkracht kun je kinderen hierbij helpen. Juf Bianca deelt haar vijf lessen in ruzies oplossen.

  1. Les 1: laat ze lekker zelf denken

    Een conflict is niet per se slecht. Je kunt het zelfs als iets positiefs zien: de één wil dit, de ander dat en daar vinden ze samen een oplossing voor. En dan het liefst zonder (bek)vechten, natuurlijk. Bianca: ‘Kinderen leren al doende. Laat ze lekker zelf de oplossing bedenken. Je staat er versteld van waar ze mee komen.’

  2. Les 2: maak het ‘ons’ probleem

    Komen ze er samen echt niet uit? Dan is het goed om in te grijpen. Dat begint met luisteren. Bianca: ‘Vraag beide partijen wat er is gebeurd. Dat is belangrijk omdat kinderen op zo’n moment graag hun verhaal willen doen. Stel je bij de ‘reconstructie’ open op: “Ik zie tranen. Is er iets gebeurd?” Ik probeer daarbij altijd op ooghoogte van de kinderen te zitten. Dan voelt het alsof je in hun wereld komt en wordt het probleem ‘ons probleem’. Samen zoeken we naar een oplossing. Mijn rol is die van bemiddelaar: ik help ze op weg door het probleem duidelijk te krijgen, zodat zij zelf tot een oplossing kunnen komen. Uiteindelijk moeten ze het samen voor elkaar krijgen. Dat zijn lessen voor het leven.’

  3. Les 3: blik samen terug

    Voor kinderen voelt het oplossen van een conflict als een overwinning. En overwinningen moet je vieren, vindt Bianca. ‘Ik blik altijd nog even met ze terug. Wat was er aan de hand? Hoe hebben jullie het opgelost? Uiteraard krijgen ze dan van mij een dikke pluim. Terugblikken is ook belangrijk als het conflict niet zonder slag of stoot kon worden opgelost. Want ik wil het voorval graag positief afsluiten. Wat ging er wél goed? En hoe voelt dat nu?’ Soms blikt Bianca terug met de hele klas. ‘Dat is leerzaam voor iedereen. Kinderen zien dan hoe conflicten ontstaan en welke oplossingen er mogelijk zijn.’

  4. Les 4: hanteer duidelijke regels

    Er zijn kinderen die bijna altijd het onderspit delven in een conflict. Leerkrachten zijn hier alert op en bieden kinderen tools om weerbaarder te worden. Tools die je als ouder ook kunt aanreiken. ‘In de klas helpen duidelijke regels, zoals ‘voor groot en klein zullen we aardig zijn’. We hebben ook met elkaar afgesproken hoe je je eigen grenzen aangeeft en die van een ander respecteert. “Stop, hou op. Ik wil het niet.” Als je dit luid en duidelijk tegen je klasgenootje zegt – liefst twee keer, want dan weet je zeker dat hij je heeft gehoord – en oogcontact zoekt, dan moet de ander wel luisteren. De ander maakt dan zijn excuses, geeft een handje of een knuffel, en vraagt: “Gaat het weer?” Wij oefenen dit veel in de klas, in spelvorm of aan de hand van een boek. Bijvoorbeeld Kikker is boos, een boek dat gaat over het herkennen van emoties.’

  5. Les 5: geef ze de ruimte

    Geef bij het oplossen van een conflict de kinderen de ruimte om hun emoties te tonen. Ze moeten achteraf het gevoel hebben dat ze konden vertellen wat hen dwarszit. Ontlading zorgt ervoor dat negatieve ervaringen zich niet opstapelen in het kinderhoofd. Als kinderen zich geremd voelen om zich te uiten, kan fysiek contact wonderen doen. ‘Sorry’ zeggen, troosten en de ander een dikke knuffel geven, raakt de emotie.

Later verder praten

Misschien proberen je kinderen je indirect iets te vertellen met hun geruzie. Een van hen kan het idee hebben altijd de schuld te krijgen of achtergesteld te worden. Kun je daar achter komen door op een rustig moment met ieder apart te praten? Soms helpt het uitspreken van frustraties al om het aantal conflicten te verminderen.