kwallenbeet

Kwallenbeet of kwallensteek: wat kun je het beste doen?

Als je in aanraking komt met de tentakels van een kwal, kun je een nare plek oplopen. Je huid kan rood worden, gaan branden en jeuken. Wat te doen bij een kwallenbeet?

Wat zijn kwallen precies?

Kwallen zijn holtedieren. Ze bestaan voor achtennegentig procent uit water en leven in (vooral zout) water. Uit zichzelf bewegen kunnen ze amper, ze drijven met de stroming mee. Hun lijf heeft de bolle vorm van een openstaande paraplu en daaronder hangen (vaak) tentakels. Sommige kwallen hebben een lijf van een aantal millimeter, maar er bestaan ook kwallen met een lijf van een paar meter.

Waar is de kwal

De kwallen in de Noordzee zijn vrij onschuldig, tenzij je allergisch bent. In Nederland heb je vier veelvoorkomende soorten kwallen. In het voorjaar zijn er oorkwallen, daarna komen de blauwe haar- en de kompaskwal. In de nazomer en herfst verschijnen de dikke zeepaddenstoelen.

Van sommige tropische kwallensoorten kun je flink ziek worden. Zo zijn kubuskwallen extreem giftig en sommigen van deze soort, zoals de Australische zeewesp en het Portugese oorlogschip, zijn zelfs dodelijk. In Nederland komt ook een zeewesp voor, maar die is een stuk minder giftig. Behandel de kwallenbeet wel direct.

kwallenbeet

Blauwe haarkwal

kwallenbeet

Dikke zeepaddenstoel

kwallenbeet

Kompaskwal

kwallenbeet

Oorkwal

Oostenwind

Vooral bij oostenwind, als de wind van land de zee opwaait, is de kans op kwallen het grootst op het strand aan de Noordzee. Dit komt omdat het bovenste gedeelte van het water van de kust af stroomt, terwijl de onderste laag van het water, waar de kwallen zich bevinden, juist naar het strand toestroomt.

Kwallen bijten niet

We noemen het vaak een kwallenbeet, maar kwallen bijten niet, ze gebruiken hun tentakels als wapen. Ze steken. Officieel heet het dus een kwallensteek. Op hun tentakels zitten netelcellen (of nematocysten) met gif. Als een kwal je aanraakt, springen deze cellen kapot en kan het gif in je huid komen. Hierdoor kan er huidirritatie ontstaan.

Video: Kinder EHBO: kwallensteek

Klachten kwallensteek

Als de cellen en het gif in je huid belanden, geeft dat een branderig en prikkend gevoel. De meeste pijn voel je als je de zee uitloopt. De netelcellen drogen dan uit en dit geeft een bijtend en trekkend gevoel. De klachten zijn vergelijkbaar met de irritatie die ontstaat als je in aanraking komt met een brandnetel. De klachten zijn het eerste half uur het ergst. Na een uur merk je meestal niks meer van een kwallenbeet.

  • Na een kwallensteek krijg je meestal last van:
  • Plaatselijke zwelling
  • Rode, geïrriteerde huid
  • Jeuk
  • Soms wat pijn
  • Bultjes

Als je kind allergisch is, kan hij hevige klachten krijgen zoals, hoofdpijn, misselijkheid, ademhalingsproblemen en duizeligheid. Soms met mogelijke ‘shockverschijnselen’. In dat geval moet je gelijk handelen en medische hulp zoeken. Gelukkig komt dit niet vaak voor.

Kwallensteek behandelen

De klachten verdwijnen meestal binnen een half uur. Dit kun je het beste doen:

  1. Blijf rustig. Een kwallenbeet is bijna nooit ernstig.
  2. Dompel de plek onder in zo warm mogelijk warm water of ga onder een zo warm mogelijke douche staan (hou dat zo’n 20 minuten vol)
  3. Geen warm water in de buurt? Spoel de plek dan af met zeewater of gebruik een warmtekompres (niet direct op de huid, maar wikkel het in een schone handdoek)
  4. Schraap de netelcellen voorzichtig van het lichaam met bijvoorbeeld een betaalpasje.
  5. Zichtbare tentakelresten kun je met een pincet of wattenstaafje verwijderen. Het is handig altijd een pincet in je strandtas te stoppen, voor het geval dat.
  6. Smeer op de gestoken plek zalf die ook gebruikt wordt bij insectenbeten. Bij de strandhulppost hebben ze vaak Nestosyl zalf om de pijn en jeuk te verlichten.
  7. Bel je of een huisarts als de klachten langer dan een half uur aanhouden. Krijgt je kind een allergische reactie bel dan direct 112.
  8. Hou de geïrriteerde huid uit de zon.

Wat je vooral niet moet doen:

  • Spoel de plek niet af met zoet water, dat activeert de netelcellen in de huid en verergert dus de klachten.
  • Ondanks de jeuk is het niet aan te raden om wrijven om over de plek te wrijven met bijvoorbeeld een handdoek of zand. Zo wordt de pijn erger en druk je de prikkende netelcellen dieper in de huid.
  • Vroeger werd ammonia op een kompres op de plek van de steek gelegd, maar dit brandt in de huid. Uitzuigen van kwallensteken is ook niet zinvol, dat beschadigd de huid ook.

Azijn: alléén bij tropische kwallen

Gebruik bij Noordzeekwallen nooit azijn, dat activeert de nog aanwezige netelcellen. De pijn wordt dan juist erger. Bij steken van sommige tropische kwallen werkt azijn juist wel goed en kan zelfs levensreddend zijn.

Andere kwal, andere behandeling

Er zijn verschillende soorten kwallen. Niet elke steek vraagt om dezelfde behandeling. Zo moet je een steek van een tropische kwal anders behandelen dan die van een kwal uit de Noordzee. Heb jij of heeft je kind een kwallensteek opgelopen in een (sub) tropisch land? Dan kun het beste meteen naar een medische hulppost (op het strand) of naar een arts gaan.

Plassen over kwallenbeet

Urine op een pijnlijke kwallenbeet: veel mensen denken dat het helpt. Toch blijkt het een hardnekkige mythe te zijn. Volgens het Oranje Kruis helpt het niets en is het nog vies ook. Sterker nog, het maakt de situatie alleen maar erger, net als azijn (tenminste, bij de meeste kwallensoorten die in onze streken leven). Echt een fabeltje dus.

Vroeger werd ammonia op een kompres op de aangedane huid gelegd, dit geeft echter verbranding van de huid. Uitzuigen van kwallensteken is niet zinvol, het geeft slechts beschadiging van de huid.