Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Melk voor je baby: wanneer stap je over?

De eerste paar maanden drinkt je baby alleen borst- en/of flesvoeding. Als hij daarnaast ook groente- en fruithapjes begint te eten, blijven melk en melkproducten belangrijk voor zijn groei en ontwikkeling. Waarom is dat en wat zijn de alternatieven als je kind geen melk wil of kan drinken?

In samenwerking met expert

Susanne Verzuu

Voedings- en lifestylecoach

Vanaf wanneer ‘gewone’ melk en waarom? 

Melkvoeding blijft tot ongeveer 8 maanden de belangrijkste bron van voedingsstoffen. Als je borstvoeding geeft, past de samenstelling van de melk zich vanzelf aan aan de ontwikkelingsfase waarin je kind zit. Als je flesvoeding geeft, ga je na 6 maanden over op opvolgmelk, dit is beter afgestemd op de behoefte van je kind. Zo bevat opvolgmelk meer ijzer. Je baby krijgt daarvan een voorraadje mee bij de geboorte, maar het is belangrijk dit weer tijdig aan te vullen. Ook als je rond een half jaar stopt met borstvoeding, is opvolgmelk een verstandige keuze.

Advertentie

Gewone melk geef je pas vanaf één jaar, omdat het te weinig ijzer en te veel eiwit bevat, dit laatste kunnen de nieren van een baby nog niet aan. Af en toe een slokje of een klein bakje yoghurt is vanaf 8 maanden niet meteen schadelijk, zolang het geen grote hoeveelheden zijn en het geen voeding vervangt. Na een fase met oefenhapjes kun je de maaltijden zo groot maken dat ze een melkvoeding kunnen vervangen. Doe dit stapsgewijs: neem de tijd om de porties steeds groter te maken.

Tip: Een handig voedingsschema voor baby’s vanaf 8 maanden

Belangrijke vitamines en voedingsstoffen in melk

In melk en zuivelproducten (zoals karnemelk en yoghurt) zitten veel stoffen die kinderen nodig hebben. Melk levert eiwitten, calcium, vitamine B2 en B12. Deze voedingsstoffen zijn hard nodig om te groeien. Zo is calcium nodig voor sterke tanden en botten, vitamine B2 voor de energievoorziening van het lichaam en vitamine B12 voor de aanmaak van rode bloedcellen. Die cellen zijn nodig om zuurstof in het bloed te vervoeren.

Ook is vitamine B12 nodig voor een goede werking van het zenuwstelsel. In melk zitten ook eiwitten die belangrijk zijn voor een goede gezondheid. Eiwit verzadigt goed en is belangrijk om spierweefsel in stand te houden. Zo werkt het afweersysteem van je kind.

Advertentie

Vitamine D zorgt ervoor dat de calcium uit onder andere melk goed wordt opgenomen. Dit is heel belangrijk voor sterke botten en tanden, maar ook voor het in standhouden van een goede spierfunctie. Ook als je overgaat op gewone melk, blijft het advies om je kind tot 4 jaar extra vitamine D te geven via druppels of tabletjes.

Lees ook: Vitamine D, A en K: wat heeft je baby extra nodig?

Hoeveel melk per dag drinken?

Het Voedingscentrum adviseert om een kind vanaf 1 jaar elke dag melk en melkproducten te laten drinken en eten. Dit kan een glas gewone melk of karnemelk zijn, maar ook een schaaltje yoghurt.

Vanaf 1 jaar

Als je kind een jaar is, kun je gewone melk geven in plaats van opvolgmelk. Het kan zijn dat je kind even moet wennen aan de smaak. Je kunt dan eerst de helft opvolgmelk en de helft gewone melk in een bekertje doen. Vervolgens geef je steeds minder opvolgmelk en meer gewone melk.

Een kind van één tot vier jaar heeft per dag ongeveer 300 milliliter melk of melkproducten nodig. Dit komt neer op twee bekertjes. Meer hoef je niet te geven. Melk verzadigt behoorlijk en als je te veel geeft, houdt je kind misschien te weinig eetlust over voor de hoofdmaaltijden. Terwijl hij daar ook de nodige voedingsstoffen uit moet binnenkrijgen. Mocht je kind echt geen melk willen drinken, dan kun je ook yoghurt of kwark geven.

Advertentie

Tip: Dit zijn superfoods voor je baby

Mager, halfvol of vol?

In melk en melkproducten zitten allerlei voedingsstoffen die je kind nodig heeft voor de groei en ontwikkeling. Geef je je kind liever een plantaardig alternatief, dan is het belangrijk om erop te letten dat er calcium en vitamine B12 aan het product zijn toegevoegd. Ook moet het voldoende eiwit bevatten, plantaardig eiwit wordt minder efficiënt opgenomen door ons lichaam dan dierlijk eiwit.

Laat je kind niet de hele dag door melk drinken. Dit remt de eetlust, waardoor er kans is dat hij minder goed eet tijdens de maaltijden. 300 ml per dag is voldoende en het Voedingscentrum raadt aan om te kiezen voor magere of halfvolle melk, yoghurt of kwark. Mager en halfvolle zuivelproducten hebben de voorkeur omdat ze minder verzadigd vet bevatten dan de volle varianten, en dat is gunstiger voor de gezondheid van je kind.

Lees meer: Hoeveel moet je baby of kind drinken per dag?

Speciale peutermelk nodig?

Je kind mag vanaf één jaar oud gewone melk drinken, maar er wordt ook peuter- of dreumesmelk aangeboden waaraan vitamine D en ijzer zijn toegevoegd. Als je kind dagelijks vitamine D via druppels of tabletjes binnenkrijgt en gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf, is deze speciale melk niet nodig. Het is ook niet gezonder dan gewone melk aangevuld met gevarieerde voeding.

Koemelkallergie

Voor de meeste kinderen is melk een goede en gemakkelijke manier om de juiste voedingsstoffen binnen te krijgen, maar bij sommige kinderen kan het drinken van melk of het eten van bepaalde melkproducten allerlei klachten veroorzaken. Bij het vermoeden van een allergie is het heel belangrijk om het consultatiebureau of de huisarts te raadplegen.

De klachten en/of symptomen kunnen zeer uiteenlopend zijn van aard en ernst. Dit zijn de meest voorkomende klachten:

  • Huidklachten: jeuk, eczeem, netelroos (galbulten)
  • Maag-en darmklachten: overgeven, diarree, darmkrampen
  • Luchtwegklachten: astma, niesbuien
  • Algemene klachten: groeiachterstand en in zeldzame gevallen anafylactische shock

De meest voorkomende voedselallergie bij baby’s is een koemelkallergie. Dit wordt ook wel een koemelkeiwitallergie genoemd. Bij ongeveer 3500 baby’s wordt jaarlijks een koemelkallergie vastgesteld. Het is een lastige allergie, omdat koemelkeiwit in alle melkproducten voorkomt, dus ook in flesvoeding. Ook borstvoeding kan koemelkeiwit bevatten, als jij dit zelf binnenkrijgt.

Deze allergie komt meestal tot uiting in het eerste levensjaar en de klachten kunnen weer verdwijnen als kinderen ouder worden.

Dit zijn de meest voorkomende voedselallergieën in Nederland.

Oorzaak koemelkallergie

Als je baby last heeft van koemelkallergie, ontstaat er een allergische reactie als koemelkeiwit in zijn bloed terechtkomt. Normaal wordt het voedsel in de darmen in stukjes gesplitst, die door de darmen worden gezeefd en in het bloed worden opgenomen.

Bij baby’s zijn de darmen nog niet volgroeid, waardoor ze stukjes koemelkeiwit doorlaten. Deze niet volledig verteerde eiwitten komen in de bloedbaan van je baby terecht. Bij sommige kinderen reageert het immuunsysteem daarop door antistoffen aan te maken. Die antistoffen veroorzaken allergische reacties.

Meer lezen: Mijn baby heeft koemelkallergie, wat nu?

Andere soorten melk

Als je kind allergisch is voor koemelk, kan hij waarschijnlijk ook niet tegen andere dierlijke melk die te koop is, zoals geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk, kamelenmelk, buffelmelk en ezelmelk. Plantaardige alternatieven zijn amandelmelk, havermelk, rijstmelk en sojamelk. Ze lijken qua kleur en smaak wel op melk, maar mogen volgens de wet geen melk heten, daarom worden ze verkocht als -drink of -drank. Als je kind geen dierlijke melk verdraagt of je wilt je kind geen melk geven, kun je op zoek naar een plantaardig alternatief, maar bekijk dan wel goed de verpakking, zodat je kind voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. De voedingswaarde is doorgaans veel minder dan die van melk.

Alternatieven zoals rijst-, amandel-, haver- en kokosdrink bevatten veel minder eiwitten, calcium en B-vitamines dan gewone melk, maar dit wordt er soms wel aan toegevoegd. Sojadrink bevat wel even veel eiwit als gewone melk (3,5 gram per 100 ml). Kies sojadrink waar ook calcium, vitamine B2 en B12 aan zijn toegevoegd en bij voorkeur zonder toegevoegde suiker.

Let op! De dierlijke koemelkvervangers en de plantaardige alternatieven worden in de eerste zes maanden afgeraden als vervanger van borst- of flesvoeding. Als je baby tussen de zes en twaalf maanden is, adviseert het Voedingscentrum moedermelk of opvolgmelk in plaats van koemelk of de andere alternatieven. Er zitten in die producten vaak niet genoeg belangrijke voedingsstoffen, zoals ijzer, calcium en vitamine B12.

Mocht je een keer geen opvolgmelk hebben, dan kan een beetje gewone melk geen kwaad voor je baby. Maar als je baby te veel gewone melk drinkt, krijgt hij te weinig ijzer binnen. En te veel eiwit kan juist schadelijk zijn voor de nieren van je baby.

Lees meer: Hoe herken je allergie bij je kind?

Andere soorten melk vanaf 1 jaar

Als je kind ouder is dan één jaar, kun je hem in plaats van opvolgmelk een plantaardige drank (bijvoorbeeld sojadrink) geven. Als je kind een koemelkallergie heeft of je wilt zelf niet dat je kind koemelk drinkt, kies dan voor een sojadrink met voldoende eiwit en toegevoegd calcium en vitamine B12 en B2.

Lees meer: Belangrijke vitamines voor kinderen

Is melk gezond?

In melk en melkproducten zitten dus allerlei voedingsstoffen en vitamines die je kind nodig heeft voor zijn groei en ontwikkeling. Als je je kind een alternatief geeft, is het belangrijk om erop te letten dat hij de juiste stoffen en vitamines binnenkrijgt.

Naast gezonde stoffen, kunnen er in melk ook schadelijke stoffen voorkomen. In Nederlandse melk kunnen heel kleine hoeveelheden dioxines, zware metalen en aflatoxine zitten. Dit laatste is een gifstof die wordt geproduceerd door schimmels die in veevoer kunnen zitten. Ook kunnen er chemische bestrijdingsmiddelen (pesticiden) en kunstmest in de melk zitten, als het grasland of veevoer daarmee is behandeld. Biologische melk bevat geen pesticiden en kunstmest.

Soms hoor je weleens dat er hormonen in melk zouden zitten. Maar in de melk die in Nederland wordt verkocht, zitten alleen groeihormonen van de koe zelf. Het is in de Europese Unie verboden om koeien extra groeihormonen toe te dienen. Ook zitten er geen antibiotica of andere medicijnresten in de melk, omdat de melk van koeien die hiermee worden behandeld wordt weggegooid.

Voordat melk naar de fabriek gaat, wordt het steekproefsgewijs gecontroleerd onder toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De hoeveelheid schadelijke stoffen mag niet te hoog zijn en er mogen geen antibiotica in zitten.

Volgens het Voedingscentrum kun je van één product niet zeggen of het gezond of ongezond is, omdat het ervan afhangt van hoeveel je het eet of drinkt. Magere en halfvolle varianten van melk staan in de Schijf van Vijf, wat betekent dat melk past in een gezonde voedingsstijl.

Melk en het milieu

Naast een allergie of andere gezondheidsoverwegingen, kan het milieu een rol spelen bij je keuze om minder of geen melk en andere zuivelproducten aan je kind te geven. Een Nederlandse melkkoe geeft elke dag meer dan 25 liter melk, uiteraard niet voor haar eigen kalf, maar voor de zuivelindustrie.

Voor de productie van zuivel (dus ook kaas) is veel energie nodig, waarbij broeikasgassen vrijkomen. Ook de gassen uit de mest van koeien zijn milieuvervuilend. Plantaardige alternatieven voor zuivel, zoals sojadrank, zijn minder belastend voor het klimaat.

Melk en dierenwelzijn

Tot slot mag ook de gulle geefster van al die melk even in de aandacht: de koe. Om de limiet aan mest die op het land terecht mag komen niet te overschrijden (en omdat het goedkoper is), houdt een kwart van de melkveehouders hun koeien het hele jaar door op stal. Dit is niet goed voor de gezondheid en het natuurlijke gedrag van een koe. En je kunt je afvragen hoe het voor deze koeien is om nooit in de buitenlucht te zijn.

Biologische melk komt van koeien die wel het hele jaar een aantal uur per dag buiten zijn. Ook zijn er gezonde alternatieven voor zuivel te koop, en andere bronnen van calcium om mee te variëren, zoals groene bladgroenten en noten. Dit kun je allemaal laten meewegen als je boodschappen gaat doen.

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.

Bronnen: Voedingscentrum, Gezondheidsplein.nl, Milieucentraal.nl

Meer weten? Dit zijn gezonde tussendoortjes voor je baby

Susanne Verzuu

Voedings- en lifestylecoach

Susanne wil als coach graag alle info, adviezen en nieuwe inzichten over voeding en gezondheid filteren. Dit doet ze door de wetenschap te vertalen naar hands-on tips en haalbare duurzame aanpassingen in leefstijl.

In haar werk begeleidt ze zowel volwassenen als kinderen bij het vinden van een passende gezonde(re) leefstijl. Ter verdieping en verbreding van mijn vakgebied ben ik in opleiding tot toegepast psycholoog met een specialisatie in kinder- en jeugdpsychologie.

Lees meer over
Redactioneel – Offer – Spelen en ontdekken

Spelen en ontdekken

Het allerleukste peuterspeelgoed
Bekijk hier