nystagmus

Nystagmus bij kinderen

De oogafwijking nystagmus is beter bekend onder de namen wiebelogen of tril-ogen en komt bij één op de honderd kinderen voor. Hier lees je hoe deze oogafwijking ontstaat en hoe je het kunt herkennen bij je kind.

Soorten nystagmus

Bij een kind met nystagmus bewegen zijn ogen ritmisch heen en weer. Deze beweging van de ogen is willekeurig; hij stuurt dit niet zelf aan en kan hier geen invloed op uitoefenen. Als je kind slaapt of onder narcose zou worden gebracht, stoppen zijn ogen met deze beweging. Het oog beweegt altijd óf alleen van links naar rechts, óf alleen van boven naar beneden óf alleen in een draaiende beweging.

Er bestaan twee soorten:

  • Ruknystagmus, ook wel zaagtandnystagmus genoemd. Hierbij beweegt het oog naar de ene kant heel snel, en de andere kant op heel langzaam.
  • Pendelnygstagmus: hierbij gaat de beweging naar beide kanten heel snel.

Oorzaken

Nystagmus kan op twee manieren ontstaan zijn: het kan zijn aangeboren (congenitale nystagmus) of later zijn ontstaan (verworven nystagmus).

De exacte oorzaken van het later ontstaan van nystagmus is niet bekend. Het is wel bekend dat het iets te maken heeft met een fout in het gebied in de hersenen waar de besturing van de oogbollen wordt geregeld. Dit kan er bijvoorbeeld aan de hand zijn:

  • Een (aangeboren) afwijking in de bouw of functie van de oogbol (bijvoorbeeld door aangeboren staar, fouten in de aanleg van het netvlies of oogzenuw of albinisme).
  • Een aangeboren afwijking in de besturing van de oogbollen (congenitale nystagmus).
  • Een neurologische aandoening na bijvoorbeeld een hersenbloeding of hersenbeschadiging.
  • Vergiftiging door alcohol of drugs. Drugsgebruik van de moeder tijdens de zwangerschap kan een verhoogd risico op nystagmus geven bij het kind.

Symptomen nystagmus

Het duidelijkste symptoom van nystagmus is het heen en weer bewegen van de ogen. Daarnaast ziet een kind met nystagmus soms een trillend beeld, al gebeurt dit meestal alleen bij mensen die nystagmus op latere leeftijd hebben gekregen. Bij aangeboren nystagmus zijn de hersenen vaak nog in staat de trillende beelden te corrigeren.

Ook ziet een kind met nystagmus minder goed, zowel van een afstand als dichtbij. Al zien mensen met nystagmus over het algemeen dichtbij beter dan in de verte. Hun ogen hebben moeite met het focussen op een object of hun blik langere periode op een punt te richten. Omdat ze ook slecht diepte kunnen zien, zijn er maar weinig mensen met nystagmus die (later) auto kunnen gaan rijden.

Tot slot hebben (vooral mensen met aangeboren nystagmus) last van hoofdschudden. Zo proberen de hersenen het bewegende beeld stil te zetten. Bij stress en zenuwen verergeren de symptomen.

Gevolgen van de oogafwijking

Over het algemeen geldt het volgende voor mensen en kinderen met nystagmus:

  • Meer tijd nodig hebben om iets te zien.
  • Meer moeite moeten doen om iets te zien.
  • Minder beweging in de ogen als dingen dichterbij zijn of dichterbij komen. Hoe minder de ogen bewegen, hoe makkelijker en beter iets te zien is.
  • Vaak is er één richting waarin ze het best zien (het nulpunt). In alle andere richtingen is het zicht minder goed.
  • Moeite hebben met bewegende objecten te zien. Soms zien ze dingen helemaal niet, denk aan ballen, auto’s of ondertiteling.
  • Een instabiel beeld hebben als ze moe zijn, gestrest zijn, zenuwachtig of opgewonden.
  • Een veranderend zicht in de loop van een dag. Het wordt minder als ze moe zijn, gestrest zijn, opgewonden, nerveus of ziek zijn.
  • Op drukke pekken, menigten of onoverzichtelijke plaatsen is het moeilijker goed te zien (bijvoorbeeld op drukke straten, in winkels, treinstations, vliegvelden, schoolpleinen en zelfs een beeldscherm met veel tekst en plaatjes.
  • Moeite hebben hun evenwicht te bewaren.
  • Veel mensen met nystagmus zijn gevoelig voor helder licht, schitteringen en zonnestralen.
  • In sommige gevallen is het zicht zo slecht als gevolg van de nystagmus dat mensen (grote) problemen ondervinden in het dagelijks leven, zowel praktisch als sociaal.

Behandeling van nystagmus

Er bestaat geen behandeling of genezing voor nystagmus. Bijkomende afwijkingen zoals aangeboren staar, brilafwijkingen of scheelzien kunnen wel worden gecorrigeerd. Er zijn wel manieren om het leven van een kind met nystagmus te vergemakkelijken of te verbeteren:

  1. De meeste kinderen met nystagmus hebben een voorkeurshouding van het hoofd waarin ze het minst last hebben van de nystagmus. Het kan dan helpen om aan de linker- of juist aan de rechterkant van de tv/schoolbord/podium te zitten. Eventueel kan een oogspiercorrectie de ogen zo verplaatsen dat rechtuit zien de rustigste stand is.
  2. Een bril of lenzen kunnen andere gezichtsproblemen corrigeren.
  3. Het lezen van kleine tekst is moeilijk. Kies voor (voorlees)boeken dus altijd boeken met grote letters.
  4. Zorg voor goed en genoeg licht.
  5. Pas het computerscherm aan door de letters te vergroten.
  6. Geef een kind met nystagmus (veel) tijd een tekst te lezen. Door nystagmus wordt de leessnelheid verminderd (niet te verwarren met slechte leesvaardigheid).