vruchtbaarheid man

Vruchtbaarheid man

Om een eicel te kunnen bevruchten, is het belangrijk dat het sperma van de man van goede kwaliteit is. Dat betekent dat de zaadcellen gezond, beweeglijk en talrijk moeten zijn. Wat kun je als man doen om te zorgen dat het zaad van optimale kwaliteit is? En wat als blijkt dat je als man verminderd vruchtbaar bent?

Sperma en zwanger worden

Bij één op de drie stellen waarbij het niet lukt om binnen een jaar zwanger te worden, ligt de oorzaak bij de vruchtbaarheid van de man. Meestal is de man wel vruchtbaar, maar is de kwaliteit van zijn sperma niet optimaal. Een zaadcel moet na een zaadlozing zo’n 12 tot 15 centimeter afleggen om een eicel te kunnen bevruchten. De kans op een bevruchting is afhankelijk van:

Advertentie
  • de hoeveelheid sperma
  • de zuurtegraad van de zaadlozing
  • het aantal zaadcellen
  • de kwaliteit van de zaadcellen; de beweeglijkheid, vorm en vitaliteit

Lees ook: Alles over sperma en de kans om zwanger te worden 

Factoren die invloed hebben op de zaadkwaliteit

Een gezonde levensstijl is ook voor mannen van groot belang als jullie zwanger proberen te worden. Zaadcellen doen er ongeveer 3 maanden over om volledig uit te rijpen. Een verbetering van leefstijl zal daarom pas na 3 maanden invloed hebben op de zaadkwaliteit. Door rekening te houden met onderstaande factoren kan je als man op den duur je vruchtbaarheid vergroten:

  1. Temperatuur
    De ideale temperatuur voor zaadballen (testikels) is 35 graden, net iets koeler dan de normale lichaamstemperatuur van 37 graden. In deze temperatuur maken de ballen de meeste nieuwe zaadcellen aan en blijft de kwaliteit het hoogst. Als een man strakke (onder)broeken draagt, vaak in bad of naar de sauna gaat of bijvoorbeeld werkt als kok, waardoor hij regelmatig met zijn kruis tegen een warme oven aanstaat, krijgen zijn ballen het al snel te warm. Ook mannen met een zittend beroep, bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeurs, kunnen minder vruchtbaar zijn omdat de ballen opwarmen. Regelmatig een rondje lopen dus.
  2. Voeding
    Door gezond en gevarieerd te eten, houdt je als man de kwaliteit van het zaad hoog. Het Voedingscentrum adviseert om daarbij de Schijf van Vijf aan te houden, dan krijg je genoeg voedingsstoffen binnen: eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en mineralen. Vooral vitamine C en zink zijn belangrijk voor de productie van zaadcellen. Vitamine C voorkomt dat de zaadcellen gaan klonteren. Voor mannen geldt dus: eet voldoende verse groenten, vruchten, verse vis, vlees, eieren, bruine boterhammen en appelstroop, of slik aanvullende vitaminepillen. Een goede balans is hierin belangrijk. Wanneer je een teveel aan eiwitten (denk aan supplementen van de sportschool), vitamines en mineralen binnenkrijgt, kan dat een negatief effect hebben op de zaadkwaliteit.
    Lees ook: Foliumzuur is goed voor de zaadkwaliteit van mannen
  3. Sporten
    Het is ook voor de man belangrijk dat hij gezond en fit is en daar helpt sporten natuurlijk goed bij. Maar sla niet door: bij overmatig sporten of het gebruik van anabolen steroïden maakt de zaadbal minder testosteron aan. Daardoor wordt de bal klein en zacht en neemt de aanmaak van nieuwe zaadcellen sterk af. Ook het gebruik van eiwit supplementen heeft een nadelig effect op de zaadkwaliteit.
  4. Overgewicht
    Ook overgewicht kan ervoor zorgen dat er minder testosteron wordt aangemaakt. De man moet dus een gezond gewicht hebben. Zodra een man met overgewicht gaat afvallen, zal de testosteron- en zaadproductie weer op een normaal niveau komen.
  5. Roken, drank en drugs
    Deze ‘genotsmiddelen’ remmen de aanmaak van zaadcellen en zorgen voor een toename van afwijkende zaadcellen. Bovendien hebben vrouwen die (mee)roken met hun partner ruim dertig procent minder kans om zwanger te raken dan niet-rokende vrouwen. En bij vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF neemt de kans op een goede bevruchting zelfs met vijftig procent af.
  6. Medicijnen
    Langdurig of intensief medicijngebruik kan de kwaliteit van het zaad negatief beïnvloeden. Helaas is er niet van veel medicijnen bekend wat de invloed is op de vruchtbaarheid. Vraag bij gebruik van medicijnen aan je huisarts of de apotheek of deze invloed hebben op de vruchtbaarheid.
  7. Stress
    Stress kan de productie van (gezonde) zaadcellen belemmeren. Het is dus belangrijk om niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk te zorgen voor een gezonde leefomgeving.
  8. Chemicaliën
    Mannen die werken met chemische of radioactieve stoffen, bestrijdingsmiddelen, lood of röntgenstraling lopen risico op verminderde vruchtbaarheid, omdat deze middelen de zaadkwaliteit aantasten. Neem dus genoeg voorzorgsmaatregelen om je zoveel mogelijk tegen de schadelijke invloeden te beschermen.
  9. Aantal zaadlozingen
    Als een man te vaak of juist te weinig klaarkomt, neemt de kwaliteit van het zaad af. De zaadkwaliteit neemt af wanneer je langer dan 5 dagen geen zaadlozing hebt gehad, of wanneer dit vaker is dan 1 keer per dag. Lees meer: Hoe vaak vrijen om zwanger te raken
  10. Griep of verkoudheid
    Na griep, verkoudheid of koorts is de kwaliteit van het sperma tijdelijk lager. De aanmaak van voldoende gezond nieuw sperma duurt ongeveer drie maanden. Nadat een man ziek is geweest, duurt het 3 maanden voordat de zaadcellen weer van dezelfde kwaliteit als daarvoor.

Lees ook: Kwaliteit van sperma verbeteren: meer praktische tips

Leeftijd

Mannen kunnen vaak tot op hoge leeftijd kinderen verwekken. Anders dan bij vrouwen heeft leeftijd bij mannen veel minder invloed op hun vruchtbaarheid. De kwaliteit van het sperma lijkt bij oudere mannen wel minder te worden: na zijn 45e worden de zaadcellen minder beweeglijk, de zaadlozingen kleiner en het aantal afwijkende zaadcellen (iets) groter. Daarnaast zijn er meer DNA-fouten aanwezig in de zaadcellen en wordt de kans op het krijgen van een kind met autisme groter.

Vruchtbaarheidsproblemen bij mannen 

Als jullie proberen zwanger te worden en het na een jaar nog niet gelukt is, kunnen jullie bij de huisarts laten onderzoeken waar dit aan ligt. Bij een man wordt het zaad getest op het volume van de zaadlozing, aantal cellen, beweeglijkheid, vorm en de zuurtegraad. Bij één op de drie stellen ligt de oorzaak van vruchtbaarheidsproblemen bij de man. Bij mannen is er vrijwel nooit sprake van algehele onvruchtbaarheid, maar van verminderde vruchtbaarheid. Blijkt het zaad niet van goede kwaliteit, waardoor zwanger worden niet lukt, dan zal de huisarts jullie waarschijnlijk doorverwijzen naar een fertiliteitsarts of gynaecoloog.

Lees hier meer over de spermatest.

Onderzoek 

Als het sperma van verminderde kwaliteit is, wordt er verder onderzoek gedaan. Denk aan urine- en bloedonderzoek, lichamelijk onderzoek (onderzoek van zaadballen, zaadleiders en prostaat), een echo van de bijballen en/of genetisch onderzoek.

Mogelijke oorzaken 

Een slechte zaadkwaliteit is meestal te wijten aan een stoornis in de spermaproductie. De oorzaak van zo’n stoornis wordt vaak niet duidelijk. Mogelijke oorzaken van slechte zaadkwaliteit en/of -hoeveelheid zijn onder andere: 

  • een vroegere ontsteking in de zaad- of bijballen (bijvoorbeeld wanneer de man na de puberteit de bof heeft gehad) 
  • een operatie op jonge leeftijd in verband met niet ingedaalde zaadballen 
  • bestraling of chemotherapie die de man (als kind) heeft ondergaan
  • een kluwen spataderen in de balzak (varicocèle) waardoor de temperatuur in de bal oploopt

Ook erfelijke factoren, het uitblijven van celdeling of de aanwezigheid van antistoffen op de zaadcel waardoor het sperma zich niet meer voortbeweegt, kunnen een rol spelen bij verminderde vruchtbaarheid.

Behandelmethodes bij verminderde vruchtbaarheid

Als de (vermoedelijke) oorzaak van de lage zaadkwaliteit is vastgesteld, zijn er verschillende behandelmogelijkheden. Die variëren van (herstel)operaties en hormoontherapie tot gespecialiseerde vruchtbaarheidsbehandelingen.

Meer over vruchtbaarheidsbehandelingen:

Tessa Cox

Fertiliteitsarts

Tessa Cox werkt als Arts Voortplantingsgeneeskunde bij Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp. Tessa heeft jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen waarbij zwanger worden op de natuurlijke manier niet lukt. Ze verricht onderzoek naar de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap en begeleidt haar patiënten gedurende verschillende soorten vruchtbaarheidsbehandelingen.