Wat is een bevallingstrauma?
Een bevallingstrauma ontstaat als je de bevalling als zeer beangstigend of machteloos hebt ervaren. Volgens de officiële psychische richtlijnen spreek je van een trauma als er sprake was van reëel levensgevaar (zoals bij ernstig bloedverlies, een spoedkeizersnede of vroeggeboorte). Het kan in het ergste geval leiden tot het verlies van de baby.
Een bevalling kan ook als traumatisch voelen zónder dat er sprake was van een medische noodsituatie. Dit gebeurt wanneer je langdurig ondraaglijke pijn hebt gehad of het gevoel had de controle over je eigen lichaam te verliezen. Onverwerkte trauma's kunnen leiden tot PTSS (posttraumatische stressstoornis).
Hoe vaak komt PTSS na de bevalling voor?
Uit onderzoek blijkt dat 10 tot 20 procent van de vrouwen de bevalling als traumatisch ervaart. Uiteindelijk ontwikkelt 1 tot 3 procent van de bevallen vrouwen PTSS. Dit komt neer op jaarlijks zo'n 2.000 tot 5.000 vrouwen in Nederland.
Wanneer ervaar je een bevalling als traumatisch?
Of je een complicatie of medische ingreep als traumatisch ervaart, verschilt per persoon. Begrijpen wat er gebeurt, je gesteund voelen en de regie behouden zijn cruciaal voor de verwerking. Ook speelt datgene wat er eerder in jouw leven al gebeurd is een rol.
De manier waarop zorgverleners communiceren, speelt hierin een grote rol. Een onverwacht inwendig onderzoek kan voor de ene vrouw voelen als welkome hulp, terwijl het voor een ander een schokkende of angstige ervaring is.
Welke rol spelen hormonen en hersenen bij een bevallingstrauma?
De aanmaak van endorfine tijdens de bevalling helpt je ontspannen, maar zorgt er ook voor dat je rationele brein minder goed werkt. Hierdoor kun je medische uitleg minder goed verwerken en sneller in paniek raken.
Tijdens stressvolle momenten zijn je zintuigen extra alert. Nare gebeurtenissen, inclusief alle geluiden, geuren en de emotionele lading van dat moment, slaan zich daardoor diep in je geheugen op.
Lees ook: Wat kun je doen bij een postnatale depressie?
Kun je een nare bevalling zelf verwerken?
Een ingrijpende ervaring leidt niet standaard tot psychische klachten. Veel vrouwen herstellen op eigen kracht door er uitgebreid over te praten en emoties toe te laten. De duur van dit herstel hangt af van de ernst van de gebeurtenis en de steun uit je omgeving.
Gesprekken met je verloskundige, de gynaecoloog, de kraamverzorgende en je partner helpen om de puzzelstukjes van de bevalling op hun plek te laten vallen.
Lees ook: Een postnatale depressie: hoe ga je daar als partner mee om?
Welke klachten horen bij een bevallingstrauma en PTSS?
Moeders én partners kunnen na een nare bevalling last krijgen van schuldgevoelens, onzekerheid, somberheid, onrust en paniek. Zodra negatieve emoties de overhand houden, is het verstandig om hulp te zoeken via de huisarts.
Zoek direct professionele hulp bij de volgende symptomen:
Spontane herbelevingen (flashbacks): de nare beelden van je bevalling dringen zich steeds aan je op.
Nachtmerries.
Hyperalert zijn, schrikreacties, prikkelbaarheid, een kort lontje: je kunt bijvoorbeeld niet meer slapen en raakt direct gestrest als je baby huilt.
Vermijding: je wilt bijvoorbeeld niet over de bevalling praten, geen foto’s zien, je durft niet langs het ziekenhuis te rijden of niet naar de nacontrole bij de verloskundige.
Tussen de 20 en 75 procent van de vrouwen met PTSS kampt tegelijkertijd met een postpartum depressie. Dit geldt ook voor partners.
Wat zijn de gevolgen van een onbehandeld bevallingstrauma?
Een onverwerkt trauma heeft grote impact op je dagelijks leven en de band met je kind. Wacht niet af; hoe eerder je een trauma behandelt, hoe beter het herstel verloopt.
Gevolgen van een onbehandeld bevallingstrauma zijn onder meer:
een negatief zelfbeeld
weinig vertrouwen in je kwaliteiten als moeder
niet in staat zijn om adequaat te reageren op de behoeften van je baby
problemen met de borstvoeding
je niet goed kunnen hechten met je baby
relatieproblemen
seksuele problemen
niet meer zwanger durven worden, ook al wil je wel graag nog een kind
veel angst voor een volgende bevalling
De constante stress door PTSS heeft ook lichamelijke gevolgen, zoals extreme vermoeidheid, slapeloosheid, gewichtsverlies en hartkloppingen.
Lees ook: Posttraumatische stressstoornis (PTSS) of postpartum depressie (PPD)?
Hoe werkt EMDR-therapie na een bevalling?
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een bewezen, effectieve therapie om nare herinneringen aan de bevalling te verwerken. De methode verandert de manier waarop je hersenen een trauma opslaan, zodat de emotionele lading verdwijnt. Wanneer dat later niet voldoende wordt verwerkt (opgeruimd) blijft die gebeurtenis aandacht vragen (vandaar bijv. de flashbacks).
Volgens GZ-psycholoog Marijke Uithol ga je onder begeleiding in gedachten terug naar het pijnlijkste moment van de bevalling. Terwijl je dit beeld vasthoudt, geeft de therapeut een afleidende taak. Je volgt bijvoorbeeld met je ogen de vingers van de therapeut, je luistert naar piepjes of je gebruikt zoemers in je handen. Omdat je werkgeheugen deze nieuwe informatie moet verwerken, neemt de emotionele lading van het traumatische beeld snel af.
Wat ervaar je na een EMDR-sessie?
EMDR is intensief en roept tijdens de sessie een stressreactie op. Je kunt na afloop enorm moe zijn of hoofdpijn hebben. Plan daarom altijd voldoende rust in na een behandeling.
De herinnering aan de bevalling verdwijnt niet, maar de heftige paniek of angst ebt weg. Je kunt daardoor rustiger op de geboorte terugkijken. Dit geeft vaak direct een gevoel van enorme opluchting.
Hoe lang duurt een EMDR-traject?
Bij een enkelvoudig trauma rondom de bevalling is het traject kort. Reken op een intake, één of twee behandelsessies en een nabespreking. Spelen er meerdere traumatische gebeurtenissen (of trauma’s uit het verleden), dan duurt het traject langer. . EMDR kan worden gecombineerd met een andere therapie, zoals cognitieve gedragstherapie of haptotherapie.
Kun je EMDR-therapie volgen tijdens een nieuwe zwangerschap?
Ja, je kunt tijdens een zwangerschap veilig starten met EMDR-therapie. Soms komt een onverwerkt trauma pas naar boven zodra je opnieuw zwanger bent.
De stress die tijdens de sessie ontstaat is kortdurend en niet schadelijk voor je ongeboren baby. Wanneer je werkt met een therapeut die ervaring heeft met EMDR in de zwangerschap, zal er aan het begin van de EMDR sessie ook altijd even aandacht zijn voor de baby in je buik. Langdurig rondlopen met hoge stressniveaus is wél nadelig voor de zwangerschap.
Lees ook: Bang voor de bevalling? Dit kun je doen
Hoe vind je de juiste EMDR-therapeut?
De huisarts of verloskundige verwijst je door naar een psycholoog of psychotherapeut. Zoek iemand die is aangesloten bij de Vereniging EMDR Nederland (VEN) en ervaring heeft met geboortezorg.
Voor een eenmalig, ongecompliceerd trauma kun je ook terecht bij gespecialiseerde verloskundigen of bevallingsverwerkingsspecialisten. Heb je een verleden met depressie, seksueel misbruik of andere complexe klachten? Kies dan altijd voor een geregistreerde psycholoog. Daarnaast zijn er nog andere therapeuten die EMDR aanbieden, zoals bijvoorbeeld psychosociaal therapeuten of haptotherapeuten.
Werkt EMDR altijd?
EMDR is bewezen effectief en doordat het een snelle methode is, wordt het soms gezien als een wondermiddel. Máár dat is het niet. Hoe goed EMDR-therapie na je bevalling voor jou werkt, hangt af van de ernst van je trauma. Maar ook hoe je er zelf tegenover staat, hoe kundig de therapeut is en jullie verstandhouding. Het is daarom belangrijk dat je de therapeut vertrouwt.
Om EMDR goed toe te passen hoef je niet uitgebreid te praten over je traumatische ervaring. Het is wel essentieel dat het pijnlijkste moment duidelijk is en dat je bereid bent daaraan terug te denken. De één merkt pas een tijd na de EMDR dat het heeft gewerkt, de ander loopt opgelucht de praktijk van de therapeut uit. En soms werkt een andere therapie beter.
Kosten en vergoeding van EMDR-therapie na bevalling
Bij verwijzing door de huisarts, bedrijfsarts of een medisch specialist wordt EMDR-therapie na de bevalling vergoed uit het basispakket van de zorgverzekering. Je betaalt hiervoor wel eigen risico, en de specialist waar je naartoe gaat moet een contract hebben met je zorgverzekering. Zonder verwijzing via de huisarts is soms vergoeding vanuit de aanvullende verzekering mogelijk. De therapeut moet wel zijn aangesloten bij een beroepsvereniging die is goedgekeurd door de zorgverzekering.
Kijk altijd goed in de polisvoorwaarden of bel met je zorgverzekering of en wanneer EMDR wordt vergoed. Is dit niet het geval, dan moet je de consulten zelf betalen en de kosten daarvan verschillen. Houd rekening met een tarief van 100 tot 150 euro per consult.
Soms zijn 1 tot 3 behandelingen al voldoende als het bevallingstrauma een op zichzelf staande oorzaak van de klachten is. Meestal volstaan 5 tot 8 behandelingen gezien een bevallingstrauma vaak samenhangt met andere gebieden zoals de onderlinge partnerrelatie of eerdere ingrijpende gebeurtenissen. Houd in het geval van complexere problematiek rekening met 12 tot 16 behandelingen.
Bronnen: EMDR.nl, NVOG.nl, EMDR Centrum Nederland, Zorgwijzer.nl
