puberteit

Wat gebeurt er in de puberteit?

Als je kind in de puberteit komt, wordt hij in rap tempo volwassen. En dat is niet altijd even makkelijk voor je kind én voor jou. Maar wat gebeurt er precies met het lichaam van jongens en meisjes in puberteit? En wat staat je te wachten in deze uitdagende periode?

Wat is de puberteit?

De puberteit is de periode waarin meisjes en jongens veranderen in volwassenen. Hun lichaam verandert onder invloed van hormonen en ze worden geslachtsrijp. Ook ontwikkelt je kind zich in deze fase mentaal tot een volwassene en verandert er van alles in de hersenen. Al die veranderingen kosten je kind veel energie en kunnen bovendien behoorlijk verwarrend zijn. Niet zo gek dus dat je kind last krijgt van stemmingswisselingen en thuis niet altijd even gezellig is.

De puberteit is niet alleen een heftige periode voor kinderen, maar ook voor ouders. Wat het ook niet makkelijker maakt, is dat het losmaken van je ouders en het opzoeken van grenzen ook bij de puberteit horen. Niet alle kinderen en ouders ervaren de puberteit als een lastige periode. Er zijn ook kinderen die nauwelijks pubergedrag vertonen en waarbij de puberteit voorbij vliegt.

Wanneer begint de puberteit?

Wanneer de puberteit precies begint verschilt per kind en dat punt is bij meisjes meestal eerder dan bij jongens. Gemiddeld begint de puberteit bij meisjes tussen de 10 en 15 jaar en bij jongens één tot twee jaar later. De ontwikkeling verloopt bij jongens ook langzamer. Jongens doen gemiddeld zes jaar over hun groei in de puberteit, terwijl meisjes al na ongeveer vier jaar hun volwassen lengte bereiken. Lange kinderen komen over het algemeen vroeger in de puberteit. De meeste kinderen zijn op hun achttiende ‘uitgepuberd’ en zowel fysiek als mentaal volwassen.

Maar hoe weet je of je kind in de puberteit is beland? Is je kind het ene moment vrolijk en een paar minuten later enorm chagrijnig, vindt hij zijn vrienden opeens belangrijker dan het gezin en komt hij ’s ochtends met moeite uit bed? Grote kans dat je kind een puber is geworden.

Lees hier meer over wanneer kinderen in de puberteit komen.

Lichamelijke ontwikkeling puberteit

Deze lichamelijke veranderingen zijn een teken dat je kind aan het puberen is:

Puberteit jongens

De puberteit begint bij jongens meestal als ze tussen de 11 en 17 jaar oud zijn, maar kan ook vroeger of later beginnen. Dit zijn de belangrijkste veranderingen bij jongens in de puberteit:

  • Geslachtskenmerken

    Raakt je zoon in de puberteit, dan worden er hormonen aangemaakt die de rijping van de zaadballen stimuleren, waar vervolgens het mannelijke geslachtshormoon testosteron wordt aangemaakt. Ook worden de zaadballen en penis groter en ontstaat er schaamhaar.

  • Lichaamshaar

    Er kan ook haar gaan groeien op de benen, armen of borst. En zie je op een dag opeens een vlassig snorretje op de bovenlip van je zoon verschijnen, dan duurt het niet lang meer of hij moet zich gaan scheren als hij dat wil. Eerst alleen zijn snor, want baardgroei ontstaat pas later.

  • Groeispurt

    De meeste jongens krijgen een groeispurt tussen hun elfde en veertiende jaar. Ze kunnen dan wel twaalf tot vijftien centimeter per jaar groeien. Door deze snelle groei zien veel jongens er wat slungelig uit. Dit trekt vanzelf bij als ze later in de groeispurt meer spiermassa en minder vetmassa krijgen. Ook worden de schouders en de borstkas dan breder.

  • ‘Natte droom’

    De meeste jongens hebben na hun dertiende verjaardag voor het eerst een zaadlozing. Vaak gebeurt dit ’s nachts. Dit wordt een ‘natte droom’ genoemd. Vanaf dat moment is je zoon geslachtsrijp en kan hij een meisje zwanger maken.

  • Baard in de keel

    Jongens krijgen gemiddeld tussen hun elfde en zestiende jaar ‘de baard in de keel’. Dit betekent dat hun stem zwaarder gaat klinken met af en toe een grappige uitschieter naar boven. Tijdens de stemverandering groeit de adamsappel mee, waardoor deze bij sommige jongens zichtbaar wordt.

  • Puistjes

    Puberhormonen kunnen puistjes veroorzaken. Dit wordt ook wel acne genoemd. Deze puistjes zijn verstopte talgklieren waarbij de huid eromheen ontstoken is en zitten meestal op het gezicht, de schouders, de borst en rug. Acne is onschuldig, maar kan wel erg vervelend zijn en voor onzekerheid zorgen. Acne komt voor tussen de 15 en 18 jaar.

  • Borstvorming

    Ongeveer één op de vier jongens krijgt in deze periode last van borstvorming (gynaecomastie). Onder invloed van het hormoon oestrogeen kunnen de borstklieren opzwellen aan één of beide borsten. In de meeste gevallen verdwijnt de borstvorming zonder behandeling vanzelf.

Puberteit meisjes

De puberteit begint bij meisjes meestal eerder dan de puberteit bij jongens. Gemiddeld begint de puberteit bij meisjes tussen de 10 en 15 jaar. Dit zijn de belangrijkste veranderingen bij meisjes in de puberteit:

  • Geslachtskenmerken

    Komt je dochter in de puberteit, dan worden er hormonen aangemaakt die ervoor zorgen dat de eierstokken oestrogeen gaan produceren. Hierdoor beginnen er tussen het achtste en twaalfde borsten te ontstaan. Ook veranderen de geslachtsorganen onder invloed van oestrogeen: de vulva en baarmoeder worden groter en er gaan eitjes rijpen in de eierstokken. Ongeveer twee jaar na het begin van de puberteit worden meisjes voor het eerst ongesteld en vanaf dat moment zijn ze vruchtbaar. Zo bereid je je dochter voor op haar eerste menstruatie.

  • Groeispurt

    Bij meisjes begint de groeispurt meestal eerder dan bij jongens: rond hun twaalfde jaar. Tijdens de groeispurt groeien meisjes gemiddeld 8,3 centimeter per jaar. Na ongeveer vier jaar hebben ze de volwassen lengte bereikt.

  • Lichaamshaar

    Al vroeg in de puberteit gaat er lichaamshaar groeien. Vooral onder de oksels, in de schaamstreek en op de benen. Eerst zijn het nog lichte donshaartjes die na een tijdje donkerder en dikker worden.

  • Puistjes

    Puberhormonen kunnen puistjes veroorzaken. Dit wordt ook wel acne genoemd. Deze puistjes zijn verstopte talgklieren waarbij de huid eromheen is ontstoken en zitten meestal op het gezicht, de schouders, de borst en rug. Acne is onschuldig, maar kan wel erg vervelend zijn en voor onzekerheid zorgen. Acne komt voor tussen de 15 en 18 jaar.

Te vroeg of late puberteit

Zie je al op jonge leeftijd puberteitsverschijnselen bij je kind of is je zoon of dochter juist heel erg laat? Wanneer een jongen vóór zijn achtste jaar en een meisjes voor haar zevende in de puberteit komt, wordt gesproken van te vroege puberteit (pubertas praecox). Zijn er bij een jongen op veertienjarige leeftijd en bij een meisje op dertienjarige leeftijd nog geen tekenen van de puberteit, dan kan er sprake zijn van een verlate puberteit (pubertas tarda). In beide gevallen kan verder onderzoek noodzakelijk zijn.

Puberbrein

Lang werd gedacht dat de hersenen van een kind van twaalf helemaal uitgegroeid waren, nu weten we dat de ontwikkeling doorgaat tot op z’n minst het 23ste levensjaar. Met name in het voorste deel van de hersenen, de prefrontale cortex, vinden nog grote veranderingen plaats tijdens de puberteit. Dit deel van de hersenen is onder andere verantwoordelijk voor het reguleren van emoties, voor het kunnen plannen en voor het overzien van de consequenties van daden. Hierdoor reageert een puberbrein heftiger op dingen dan volwassenen. Ook verklaart het de bekende ‘moodswings’: het ene moment is je kind vrolijk en blij, om vijf minuten later bloedchagrijnig te reageren op alles wat je zegt.

Video: hoe werkt het puberbrein?


Bron: Schooltv

Pubergedrag

Ken je dat tegeltje met de tekst: de puberteit is de periode waarin je ouders moeilijk beginnen te doen? In dit grappige zinnetje zit een kern van waarheid, want pubers hebben weinig zelfkennis. Hierdoor hebben ze soms het idee dat niet zij moeilijk doen, maar hun ouders en leraren. De puberteit is dan ook niet alleen heftig voor kinderen, maar ook voor hun ouders. Niet alleen kan je zoon of dochter last krijgen van stemmingswisselingen, ook nieuwe dingen uitproberen, onafhankelijker worden en zich los maken van zijn ouders, hoort ook bij de puberteit. En dan hebben pubers ook nog eens een natuurlijke drang om in te gaan tegen gezag. Kortom, helaas gaat de puberteit vaak samen met heel wat conflicten. Dit is waarom veel ouders de puberteit zwaarder vinden dan de babytijd.

Maar het is natuurlijk niet alleen maar ellende. De puberteit is ook een leuke periode, waarin je kind waarschijnlijk voor het eerst verliefd wordt, ontdekt wat hij leuk vindt en hechte vriendschappen sluit. En is je puber in een goede bui, dan kun je de leukste gesprekken met deze bijna-volwassene hebben.

Lees hier meer over pubergedrag.

Hoeveel slaap heeft een puber nodig?

Al die lichamelijke veranderingen en emoties kosten je puber letterlijk en figuurlijk veel energie. Niet zo gek dus dat hij vaak moe is, lang uitslaapt en zijn favoriete hobby bankhangen is. Daarnaast worden pubers later op de dag moe dan jongere kinderen en willen ze lang opblijven. Aangezien uitslapen er vaak niet in zit vanwege school, is het goed je kind toch op tijd naar bed te sturen. Negen tot tien uur per nacht is het advies. Handig: tips over de opvoeding van pubers.

Ook interessant: Zo krijg je je ‘luie’ puber weer in actie

Tischa Neve

Kinderpsycholoog

Tischa Neve is kinderpsycholoog, en opvoedkundige, moeder van Dim en pleegmoeder. Sinds het opvoedtv-programma Schatjes (2006) waarin zij ouders coachte, richt zij zich op het inspireren en ondersteunen van ouders en professionals bij de opvoeding en het grootbrengen van kinderen. Ze schreef het inspiratieboek voor leuker en makkelijker opvoeden, waar praktische tips in staan die je direct in de praktijk kunt brengen bij het opvoeden van je kind.