Wat is selectief mutisme?
Selectief mutisme is een angststoornis, die in de buurt komt van een sociale fobie. Het wordt ook wel spraakangst genoemd. Kinderen met selectief mutisme kunnen praten, maar spreken niet in bepaalde situaties waarin zij zich niet op hun gemak voelen. Het kan dus zijn dat je kind alleen maar tegen gezinsleden en vrienden praat, maar niet tegen onbekenden. Of dat je kind thuis honderduit praat, maar op school geen woord zegt.
Selectief mutisme wordt gemiddeld ontdekt als je kind tussen de drie en vijf jaar is, dus vaak op de basisschool. Ongeveer één tot zeven op de duizend kinderen heeft er last van.
De (mogelijke) oorzaken van selectief mutisme
Vroeger werd vaak gedacht dat een trauma de oorzaak was van selectief mutisme, maar onderzoek laat zien dat dit niet het geval is. De belangrijkste oorzaak is angst. Kinderen met selectief mutisme worden geboren met een verhoogde aanleg voor angst. Wanneer zij vervolgens negatieve ervaringen opdoen met spreken in niet-vertrouwde situaties, vergroot dit de kans dat zij daadwerkelijk gaan zwijgen.
In het boek ‘Breek de stilte’ beschrijft Eustache Sollman dat het ontstaan van selectief mutisme een samenspel is van kindkenmerken, familiekenmerken en omgevingskenmerken. Opvallend is dat meisjes vaker last hebben van selectief mutisme dan jongens, terwijl de mate van intelligentie geen bepalende factor is.
Andere factoren die een rol kunnen spelen bij de ontwikkeling:
Een geremd temperament: Kinderen die van nature introvert zijn of negatieve gevoelens sterk bij zich houden.
De omgeving: Stressvolle ervaringen of angst bij ouders kunnen meespelen. Bij een meertalige omgeving mag de diagnose pas gesteld worden als het zwijgen langer dan 6 maanden aanhoudt, in beide talen voorkomt en niet wordt veroorzaakt door een gebrek aan taalkennis.
Taalproblemen: Hoewel taalmoeilijkheden mee kunnen spelen, is de diagnose selectief mutisme alleen geldig als de taalproblemen niet dé oorzaak zijn van het zwijgen. Als een kind simpelweg de taal niet machtig genoeg is om te praten, spreken we niet van selectief mutisme.
Ontwikkelingsproblemen: Lichte ontwikkelingsproblemen worden vaak genoemd, maar dit zijn meestal geen oorzaken. Integendeel: een hardnekkige angststoornis kan op de lange termijn juist zorgen voor problemen in de brede ontwikkeling van een kind.
Lees ook: 9x waarom het hebben van een introvert kind bijzonder is
Wat zijn de symptomen van selectief mutisme?
De symptomen van selectief mutisme op een rij:
Je kind spreekt niet (blokkeert) in specifieke sociale situaties, maar praat wel in andere situaties. Bijvoorbeeld thuis wel, maar op school niet. Of niet op de sportvereniging of tegen ouders van vriendjes.
Het belemmert hem in zijn functioneren op school of in zijn sociale communicatie.
Het niet-praten houdt langer dan een maand aan.
Vaak maakt een kind met selectief mutisme ook geen geluid als hij zich pijn doet.
Je kind communiceert in bepaalde situaties alleen non-verbaal, zonder geluid, door hoofdschudden of knikken, gebaren of gezichtsuitdrukkingen.
Ook als je hem een beloning belooft, praat je kind niet.
Symptomen die lijken te duiden op selectief mutisme, kunnen ook een andere oorzaak hebben. Bijvoorbeeld een gehoorprobleem, een taal- of spraakstoornis of een ontwikkelingsachterstand. Het is belangrijk dat hiernaar wordt gekeken als je kind bovenstaande symptomen laat zien.
Bijbehorende kenmerken
Een aantal kenmerken en karaktereigenschappen kunnen voorkomen bij kinderen met selectief mutisme:
Verlegenheid. Kinderen met deze diagnose zijn vaak verlegen/introvert van aard.
Perfectionisme.
Angst voor vreemden, angstiger zijn en vaak meer angsten hebben.
Geen tot weinig oogcontact maken.
Niet bewegen in vreemde situaties (bewegings- en/of uitdrukkingsloos blijven staan op één plek).
Vastklampen.
Soms problemen met zindelijkheid. Obstipatie komt vrij vaak voor, omdat het kind niet durft te vragen of hij naar de wc mag.
Lees ook: Dit zijn de 7 meest voorkomende zindelijkheidsproblemen.
Selectief mutisme of gewoon heel verlegen?
Het is lastig om verlegen kinderen en kinderen met selectief mutisme te onderscheiden. Verlegenheid is ook een karaktereigenschap die de meeste kinderen met selectief mutisme hebben. Er zijn overeenkomsten tussen verlegenheid en selectief mutisme, maar zeker ook verschillen.
Bij kinderen die alleen heel verlegen zijn, gaat die verlegenheid vaak na een tijdje over. Een verlegen kind slaat in een onbekende situatie of in het contact met vreemden vaak even dicht, verstopt zich achter de benen van zijn ouders of wil niet van schoot af, maar komt na een tijdje vanzelf los. Het is dan vaak een kwestie van wennen aan de situatie. Na verloop van tijd begint een verlegen kind toch weer te praten, soms ook tegen vreemden.
Een kind met selectief mutisme gaat in zo’n situatie niet praten, ook niet na een tijdje. Misschien gaat hij wel van je schoot af, lekker spelen en communiceert hij non-verbaal, maar hij zal nog steeds niet praten.
Behandeling selectief mutisme
De behandeling van selectief mutisme wordt afgestemd op de ernst van de symptomen en de leeftijd van je kind. Er is altijd eerst een uitgebreid onderzoek nodig om andere oorzaken uit te sluiten, zoals een gehoorprobleem of een spraak-taalstoornis.
Ook wordt er gekeken of er sprake is van een ontwikkelingsstoornis zoals autisme. Dit is in de praktijk erg complex: de kenmerken van selectief mutisme en autisme overlappen elkaar regelmatig en de twee kunnen ook naast elkaar bestaan. Het is soms lastig te bepalen of een kind door extreme angst kenmerken van autisme vertoont, of dat de angst om te praten voortkomt uit autisme. Een specialistisch onderzoek is daarom essentieel om de juiste aanpak te bepalen.
Mogelijke behandelingen:
Gedragstherapie: Dit is vaak de eerste stap. Je kind werkt met kleine, haalbare stappen aan kortetermijndoelen, waarbij de drempel om te praten laag blijft. Ouders en leerkrachten worden hier nauw bij betrokken voor een veilige omgeving op school en thuis.
Speltherapie: Deze vorm kan helpen bij het aanleren van sociale vaardigheden en het vergroten van het zelfvertrouwen.
Medicatie: Als de symptomen zeer ernstig zijn of de therapie niet aanslaat, kan een kinderpsychiater medicatie overwegen ter ondersteuning van de angstbehandeling.
Selectief mutisme kan door behandeling volledig verdwijnen, al blijven sommige kinderen in meer of mindere mate gevoelig voor sociale angst. Hoe eerder de behandeling start, hoe groter de kans op een succesvol resultaat.
Lees ook: Wanneer ga je naar een kinderpsycholoog?
Wat kun je zelf doen?
Als is vastgesteld dat je kind selectief mutisme heeft, is het verstandig om hem daarvoor te laten behandelen. Daarnaast kun je als ouder een aantal dingen zelf doen om je kind te stimuleren en te steunen. Een aantal tips:
- 1
Laat je kind merken dat je hem accepteert zoals hij is. Word niet boos als hij niet durft te praten, blokkeert of zich terugtrekt.
- 2
Help je kind om zich vertrouwd te voelen in situaties waarin hij niet durft te praten. Bereid hem voor op onbekende of spannende situaties. Zo weet hij beter wat hem te wachten staat. Kondig aan wat jullie gaan doen, leg uit hoe de gebeurtenis gaat verlopen, waar het plaatsvindt en wie erbij zijn. Je kunt bij de bibliotheek over heel veel situaties prentenboeken lenen: over een tandartsbezoek, verjaardag, schoolreisje et cetera.
- 3
Help je kind door gedrag voor te doen. Ga je naar een verjaardag, laat dan zien hoe je iemand feliciteert en een cadeautje geeft. Kinderen leren veel door jouw gedrag te imiteren. Hier lees je daar meer over.
- 4
Toon begrip en neem de angst van je kind serieus. Erken en benoem zijn verlegenheid en zeg dat dit niet erg is en ook niet raar. Iedereen is weleens bang of verlegen.
- 5
Bied je kind vertrouwen en veiligheid. Dat doe je onder meer door je afspraken en beloftes na te komen, niet te hoge eisen te stellen, de tijd te nemen voor je kind en niet stiekem weg te gaan als je kind het niet doorheeft.
- 6
Dwing je kind niet om te praten, ook niet bijvoorbeeld ‘dankjewel’ zeggen als het een broodje krijgt bij de bakker of een cadeautje van opa/oma. De beleefdheidsvormen zijn misschien wel het allermoeilijkste voor deze kinderen.
- 7
Stel geen doelen wat betreft het praten, dit geldt ook voor leerkrachten. Bedenk niet dat je kind bijvoorbeeld aan het eind van dit schooljaar vragen durft te stellen aan de leerkracht. Kijk vooral naar wat wél goed gaat.
- 8
Beloon positief gedrag, zonder er te veel nadruk op te leggen. Steek je duim op of geef een compliment als je kind praat of geluid maakt.
Lees ook: Zo werkt een beloningssysteem. - 9
Meer tips en informatie over selectief mutisme vind je op de website Spreekt voor zich.
Prentenboeken die helpen om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten:
/4543b238b11f4947a97296f66235c17e/image.jpg)
/709f01fa6c334a3baa281ac1671d7c7b/image.jpg)
/8baedca380a643998b355e05933b41be/image.jpg)
Lees ook: 8 tips om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten.
Bronnen: Balans Digitaal, Parnassia Groep
