Rollen, rennen, zingen: zo verloopt de lichamelijke ontwikkeling van je peuter

Wat is lichamelijke ontwikkeling?

Met de lichamelijke ontwikkeling van je peuter wordt vooral de groei van zijn lichaam en de ontwikkeling van de hersenen en het centrale zenuwstelsel bedoeld. Maar ook de motoriek: lopen, rennen, springen, vallen, of het drinken uit een beker. Hier lees je alle lichamelijke ontwikkelingen die een kind vanaf 18 maanden oud doormaakt.

Van dreumes naar peuter

Twaalf maanden lang was je kind een baby, maar nu hij tussen de één en twee jaar is, noem je hem een dreumes. Hij groeit in dit jaar ongeveer twaalf centimeter. Vanaf zijn tweede verjaardag is hij officieel een peuter. Je kind groeit dan wat minder hard: ongeveer vijf tot zeven centimeter per jaar.

Een kind komt in zijn tweede levensjaar zo'n drie kilo aan. Het jaar erop is dat iets minder, maar toch nog twee tot drie kilo. Door die afvlakkende groei heeft een peuter net wat minder eten nodig. Het is dus heel normaal als je kind wat minder eetlust heeft: dit hoort bij zijn leeftijd.

Zijn hoofd is niet meer zo groot in verhouding met zijn lichaam en hij is ook lichamelijk duidelijk geen baby meer. De peutertijd duurt tot vier jaar. Daarna is hij een kleuter en mag hij naar de basisschool.

Lees meer: Zo zit dat met de cognitieve ontwikkeling van je peuter

De groeicurve van je peuter

Op het consultatiebureau wordt, net zoals in het eerste jaar, desgewenst de groei van je peuter bijgehouden. Die kan met horten en stoten gaan: voor je het weet, kun je weer een kledingmaat groter kopen. Het kan ook zijn dat je peuter last krijgt van ondergewicht of overgewicht. Je kind weegt dan minder of juist meer dan bij zijn lengte past.

Soms is het moeilijk om te bepalen of je kind te zwaar is of gewoon mollig. Vooral bij baby's en dreumesen is het normaal als ze vetkussentjes en mollige beentjes hebben. Als je kind twee jaar is, begint het 'babyvet' te verdwijnen. Als je kind vijf jaar is, kun je niet meer zeggen dat hij te veel weegt door zijn babyvet.

Lees meer: Groeicurve van je kind (0 tot 4 jaar)

De ontwikkeling van de grove motoriek (grote bewegingen)

Wat meteen opvalt in de fase vanaf 18 maanden: je kind gaat steeds zelfverzekerder los lopen. Net als bij kruipen, praten en andere mijlpalen, doet ieder kind dit op zijn eigen tempo. De meeste kinderen lopen los met 14 maanden, maar maak je niet meteen zorgen als jouw kind later is: sommige kinderen hebben een makkelijkere manier ontdekt om van A naar B te komen, of zijn gewoon afwachtend.

Als je kind rond anderhalf jaar de eerste stappen nog niet heeft gezet, is het wel verstandig het ter sprake te brengen op het consultatiebureau of bij je huisarts.

De ontwikkeling van de fijne motoriek (kleine bewegingen)

De fijne motoriek (die om kleine bewegingen gaat, zoals met de handen) is rond anderhalf jaar volop in ontwikkeling. Je kind wordt steeds handiger. Zo kan hij een toren van meerdere blokken bouwen en ook speelblokjes uit elkaar halen. Rond 2,5 jaar is dat nog veel verder ontwikkeld: je peuter leert kralen rijgen, de juiste vormen in gaten stoppen, prikken, knippen en plakken. Met zijn vingers een potlood aansturen en zijn rits omhoog en omlaag doen, leert je kind als hij drie jaar is.

Lees ook: Ontwikkeling van de fijne motoriek van je kind

Ook zelfstandig uit een beker drinken gaat je kind steeds beter af. Dat hij hem af en toe omstoot, hoort erbij. Coördineren en balanceren is best lastig. Vergelijk het maar met leren zitten, dat is voor je kind net zo moeilijk. Het drinken uit een open beker is goed voor de ontwikkeling van de mondspieren en oog-handcoördinatie van je kind. Langdurig gebruik van tuitbekers kan een oorzaak zijn van gebitsproblemen, zoals gaatjes of een overbeet.

Nóg meer 'tandjes'

Sommige baby's krijgen hun eerste tand al als ze vier maanden zijn, anderen pas rond hun eerste verjaardag. Maar ook in het tweede en derde jaar kan je kind last hebben van 'tandjes'. Als je langs het tandvlees voelt en een ribbel of bobbel tegenkomt, betekent dat dat daar binnenkort een tand of kies doorkomt. Hierbij een overzicht wanneer de tanden en kiezen gemiddeld doorkomen.

• 6 maanden: 2 snijtanden onder

• 8 maanden: 2 snijtanden boven

• 9 – 12 maanden: de tweede snijtanden onder en boven

• 14 – 16 maanden: de eerste melkkiezen

• 18 – 20 maanden: de hoektanden

• 24 – 30 maanden: de tweede melkkiezen

Het poetsen van het melkgebit is erg belangrijk. Je kunt daar al meteen mee beginnen zodra het eerste tandje doorkomt. In de eerste twee jaar is het genoeg om één keer per dag de tanden van je kind te poetsen, daarna is twee keer per dag de richtlijn, minimaal twee minuten per keer. Ook te veel snacks en (zoete) drankjes kunnen het glazuur aantasten. Geef je kind daarom geen beker met limonade of vruchtensap binnen handbereik.

Lees meer: Ontwikkeling melkgebit bij peuters en kleuters

Ontwikkeling van de geslachtsdelen

Net als de rest van zijn lijf zijn ook de geslachtsdelen van je kind volop in ontwikkeling:

• Indaling van de zaadballen
  De indaling van de zaadballen in de balzak vindt doorgaans plaats voordat je kind twee jaar is. Soms dalen de ballen niet in of daalt er maar één zaadbal in. De andere bal blijft dan achter in de lies of in de buikholte. Dit kun je controleren door zachtjes te voelen of beide balletjes aanwezig zijn in de balzak. Meestal wordt dit ook bij het consultatiebureau gecheckt. Als je denkt dat de ballen van jouw kind niet zijn ingedaald en is hij twee jaar, maak dan een afspraak met de huisarts. Dit kan anders later problemen opleveren met de vruchtbaarheid.

• Verkleving van de voorhuid of schaamlippen
  Bij jongetjes kan de voorhuid van de penis nog vastzitten aan de eikel. Deze verkleving is normaal en gaat vanzelf weg. Probeer het niet zelf los te maken en maak alleen het gebied waar je bij kunt schoon met water. Als je kind klachten krijgt, zoals pijn bij het plassen of kleine wondjes of scheurtjes in de voorhuid, kun je het best contact opnemen met je huisarts of het consultatiebureau.
  Ook bij meisjes kunnen de schaamlippen voor een deel aan elkaar zijn verkleefd. Neem dan contact op met de huisarts of het consultatiebureau voor advies en eventuele behandeling.

• Seksuele ontwikkeling
  Als je dreumes zichzelf aanraakt bij zijn geslachtsdeel, gebeurt dit meestal toevallig. Een peuter doet dat vaker bewust: het voelt niet alleen prettig, ook wil je kind gewoon weten wat dat nou precies is, daar tussen zijn (en jouw) benen. Het kan voor jou misschien ongemakkelijk zijn als je kind dit doet, zeker als er andere mensen bij zijn. Toch doet hij niets vreemds, het hoort bij zijn seksuele ontwikkeling. Het is belangrijk je bewust te zijn van je reactie in dit soort situaties.

Lees meer: Seksuele ontwikkeling van je kind (van baby tot tiener)

De ontwikkeling van je kind: 1,5 – 2 jaar

Je kind leert los lopen en zegt z'n eerste woordjes, maar welke veranderingen merk je nog meer in het tweede levensjaar?

Minder eten

Als je kind rond de anderhalf jaar is, neemt zijn groeitempo af. Hij heeft daardoor minder zin in eten. At je kind altijd dankbaar alles op wat je hem voerde en nu opeens niet meer, dan kan dat even lastig zijn. Probeer er vooral geen strijd van te maken aan de eettafel. Daarmee maak je weerzin tegen eten alleen maar groter. Hier vind je wat tips als je kind niet wil eten.

Slapen

Gemiddeld heeft een kind van twee jaar dertien uur slaap per dag nodig. Dat is inclusief het middagslaapje. Het kan natuurlijk altijd zijn dat jouw kind meer of minder slaap nodig heeft. Zolang hij 's morgens makkelijk (en op een voor jullie schappelijke tijd) wakker wordt, zelfstandig in slaap kan vallen, de meeste nachten doorslaapt en overdag niet moe is, is er geen reden om ongerust te zijn. Is jouw kind overdag hangerig en snel geïrriteerd? Dan heeft hij mogelijk meer behoefte aan slaap.

Lees meer: Slaapschema peuter: zo veel slaap heeft een peuter nodig

De ontwikkeling van je kind: 2 – 2,5 jaar

Het dagritme zit er al veel meer in dan toen je kind jonger was. Tegelijkertijd kunnen kinderen in deze leeftijd juist nu veel onrust voelen... Enter de peuterpuberteit.

Peuterpuberteit

De peuterpuberteit (of 'nee'-fase) begint als je kind anderhalf à twee jaar is en eindigt rond zijn vierde jaar. Je peuter maakt een grote verandering door en ontdekt dat hij een eigen persoon is. Eigenwijs zijn, driftbuien hebben, op de grond stampen en nee-zeggen: het zijn allerlei manieren om duidelijk te maken dat hij een eigen wil heeft. Geduld is een schone zaak, want het gaat ook weer over. Je kunt je kind bovendien ondersteunen bij het reguleren van zijn emoties. En ach: soms is het ook gewoon aandoenlijk, zo veel pit in zo'n klein lijfje.

Zindelijk worden

Als je kind twee jaar is, krijgt hij interesse voor de wc of het potje. De meeste kinderen krijgen tussen hun tweede en derde jaar controle over hun sluitspieren om plas en poep te kunnen ophouden. In deze periode kun je dus beginnen met oefenen. Sommige kinderen pikken het snel op, anderen zijn een jaar later pas volledig zindelijk. Voordat je kind naar de basisschool gaat, moet hij wel zindelijk zijn. Leerkrachten op de basisschool verschonen namelijk geen luiers.

Ook handig: 6 tips om je kind succesvol zindelijk te maken

Zelf aan- en uitkleden

Vanaf een jaar of twee kun je je kind aanmoedigen om zichzelf aan- en uit te kleden. Een (onder)broek uittrekken gaat makkelijker dan een T-shirt, maar door samen te oefenen en te blijven stimuleren, kan hij het straks helemaal zelf. Wel zo handig tijdens de gymlessen op school.

De ontwikkeling van je kind: 2,5 – 3 jaar

Je kind groeit niet alleen fysiek in deze fase, zijn wereld wordt ook steeds groter. Dit kun je verwachten:

Rennen, fietsen en klimmen

Je kind kan en wil steeds meer. Hij wordt stabieler en zijn bewegingen zien er steeds vloeiender uit. Laat je kind vooral lekker buitenspelen. Of ga naar het strand, een bos, park of speeltuin. Alles waar hij de ruimte heeft om voluit te bewegen én uitgedaagd wordt door takken, zand, modder, water, bodemleven en ander onverwacht speelgoed.

Peutergym en peuterdans

Misschien is er bij jou in de buurt wel peutergym en/of peuterdans te doen. Voor kinderen is het een feest én leerzaam om lekker te rollen en te springen onder begeleiding. Bij dansen kan je kind helemaal opgaan in zijn fantasie. Zowel bij peutergym als bij peuterdans kan je kind lekker zijn energie kwijt.

Kunst voor kinderen

Ook het brein van een peuter wil uitgedaagd worden. Je denkt er misschien niet meteen aan, maar kinderen passen heel goed in een museum. Juist wat oudere peuters zijn geschikt voor een rondje kunstkijken: ze zijn nieuwsgierig en fantasierijk, maar begrijpen tegelijkertijd beter wat de grenzen zijn dan een jaar geleden. Staar je niet blind op wat er precies te zien is: kinderen van deze leeftijd vinden bijna alles interessant. Bovendien hebben veel musea speciale activiteiten of speurtochtjes voor jonge bezoekers.

9 tips om de ontwikkeling van je kind te stimuleren

Met deze simpele activiteiten stimuleer je de cognitieve- en taalontwikkeling van je kind op een speelse manier:

1. 1

   Letters en cijfers versieren
   Peuters gebruiken hun zintuigen om de wereld om hen heen beter te begrijpen. Dit kan helpen om je peuter te helpen met het herkennen van letters en cijfers. Pak een vel papier en teken hier met een stift de contouren van een letter of cijfer op. Beplak deze, samen met je kind, met materiaal met textuur, zoals schuurpapier, wattenbollen, ongekookte pasta, etc. Nu kan je kind voelen hoe een letter wordt gevormd. Als je kind elke dag even de letters voelt zal het niet duren voor hij ze op borden, posters en reclameborden opmerkt.

2. 2

   Tellen en meten
   Vergeet de lineaal: gebruik eens dagelijkse gebruiksvoorwerpen om je kind te leren meten. Laat je kind op de grond liggen en leg een rij appels naast hem neer: hoeveel appels is hij lang? Of kijk hoeveel legostenen de bank is of hoeveel houten blokken breed de koelkast. Zorg wel dat je hardop meetelt bij het neerleggen van de spullen. Zo zal je kind op alle verschillende manieren leren tellen en meten.
   Lees ook: 15x tips en taakjes om het zelfvertrouwen van je peuter te boosten

3. 3

   Label je huishouden
   Kies elke maand een of twee dingen in huis uit om te labelen. Door elke keer hetzelfde etiket en lettertype te gebruiken, leert je kind het steeds sneller herkennen. Door het labelen zal je kind gaan snappen dat we telkens dezelfde letters gebruiken om andere woorden te vormen.

4. 4

   Samen opruimen
   Kinderen zijn heel behulpzaam en ruimen graag samen met je op. Door alles in huis een vaste plek te geven, kan je kind steeds beter helpen met dit klusje. Je kunt er ook een raadspelletje van maken. Vraag hem waar bepaalde items horen ('Waar gaat je speelgoed naartoe? Waar moeten je schoenen staan?') Of leg een speeltje in de koelkast en daag peuters uit om je 'fouten' op te lossen. Dit helpt jonge kinderen leren over verantwoordelijkheden, het helpen van anderen en deel uit te maken van een gezin.
   Lees ook: Huishoudelijke klusjes per leeftijd

5. 5

   Zet een speurtocht uit
   Kinderen zijn natuurlijke onderzoekers. Het uitzetten van een speurtocht kan op deze leeftijd gewoon nog in huis of in de supermarkt. Laat je kind bijvoorbeeld naar voedingsmiddelen met een specifieke kleur zoeken, of naar objecten met een bepaalde vorm. Iets oudere kinderen kun je uitdagen door in de boekenkast naar een specifieke letter, woord of nummer te zoeken.
   Ook interessant: Zo stimuleer je de cognitieve ontwikkeling van je peuter

6. 6

   Ontdek de buurt
   Ontdek samen met je kind de buurt door steeds opnieuw de brievenbus, de supermarkt, de school, de brandweerkazerne, het benzinestation en andere interessante plekken aan te wijzen. Wanneer je er langsloopt, bespreek dan de details van deze plek. Wie werkt er, wat komen jullie er doen en wat is er binnen allemaal te zien en te doen? Wil je het helemaal goed aanpakken, teken (of print foto's uit van) deze plekken op een indexkaart en schrijf ook hun specifieke details erbij. De volgende keer dat je met je kind op stap gaat, raadpleeg je eerst deze buurtkaarten.

7. 7

   Vergroot zingend de woordenschat
   Een methode waar ze op de kinderopvang al veel gebruik van maken, maar die ook thuis makkelijk toe te passen is, is zingend leren. Je leert je kind liedjes, maar tegelijkertijd leren ze ook letters, cijfers, dagen van de week of bijvoorbeeld lichaamsdelen. Je kunt grappige deuntjes maken over rijmwoorden en tot tien tellen, of klassiekers gebruiken zoals hoofd, schouders, knie en teen. Stimuleer het zingen in de auto, tijdens het spelen thuis en tijdens het badderen.

8. 8

   Een prikbord met foto's
   Gebruik foto's van vrienden en familie om woordassociatie te ontwikkelen en het geheugen van je kind te verbeteren. Schrijf de namen van mensen op post-its (inclusief titels zoals 'tante', 'oom' en 'neef') en plak die bij de foto's. Als je kind meer vertrouwd raakt met iedereen, kun je de post-its verwijderen. Lees ook boeken over broers en zussen of tantes en ooms, en vraag je kind naar zijn eigen ooms en tantes. Als je kind iets ouder is, kun je ook een eigen stamboom maken zodat hij snapt hoe familieverhoudingen in elkaar steken.

9. 9

   Seizoenen en het weer
   Maak van je kind een meteoroloog in de dop door van alle bijzondere weersverschijnselen (zon, regen, sneeuw, wind) samen een tekening te maken. Hang de tekening op in huis tot het weer omslaat en vervang deze dan door een nieuwe tekening. Je kind leert zo over het weer en de seizoenen en is tegelijkertijd creatief bezig.

Bron: NJI