Slaapschema peuter: hoeveel slaapt een peuter?

Slaapschema peuter: hoeveel slaapt een peuter?

Slapen is belangrijk voor je peuter. Maar waarom precies? Wat gebeurt er allemaal in dat koppie tijdens de nacht? En wat is een goede peuterbedtijd? En wat een goed slaapschema voor je peuter?

Hoe belangrijk is slapen voor peuters?

Kinderneuroloog en slaapgeneeskundige Sigrid Pillen: ‘Slapen is voor peuters heel belangrijk. Toch hebben wetenschappers het ultieme doel van slaap nog niet ontdekt. Wat we wel weten, is dat slaap een grote rol speelt bij het herstel van het lichaam. Overdag hopen zich afvalstoffen op in het lichaam van je kind, die ’s nachts worden afgebroken. Er zijn experimenten gedaan waaruit blijkt dat er minder van deze stoffen in het hersenvocht zitten als iemand goed heeft geslapen. Wat we verder weten, is dat in de slaap belangrijke hersenverbindingen worden versterkt en overbodige hersenverbindingen worden losgemaakt, zodat het brein van je kind beter raakt afgesteld op zijn omgeving. Daarom is een juiste peuterbedtijd zo belangrijk.’

Wat gebeurt er tijdens de peuterslaap?

‘Interessant is dat peuters anders slapen dan baby’s. Baby’s kennen nog maar twee soorten slaap: actief en rustig. Maar vanaf één jaar maken kinderen dezelfde slaapstadia door als volwassenen. Ze gaan van lichte slaap, naar diepe slaap, naar droomslaap en komen dan een beetje aan de oppervlakte. Het grote verschil met volwassenen is dat peuters relatief gezien veel diepe slaap hebben. Een groot deel van de nacht zijn ze ver weg. Ze zien dan een beetje bleek en ademen heel rustig. Dat is ook een van de redenen waarom jonge kinderen moeilijk wakker te krijgen zijn. Sommige ouders zeggen dat ze een kanon naast hun kind kunnen afschieten.’

Waarom worden peuters ’s nachts vaak wakker?

‘Peuters zijn grote delen van de nacht in zeer diepe slaap, maar komen na zo’n slaapstadium een beetje aan de oppervlakte. Wat veel ouders niet weten, is dat alle kinderen – ook de goede slapers – tussen de tien en twintig keer per nacht wakker worden. Meestal draaien ze zich weer om en slapen verder, maar twee tot vier keer per nacht worden kinderen bewust wakker. Ze moeten dan hun draai vinden om weer in slaap te kunnen vallen. Het ene kind heeft daar een speentje voor nodig, het andere een knuffel en weer een ander zijn moeder.

Maar als zijn moeder, speen of knuffel er niet is, kan hij het op een gillen zetten. Belangrijk om te beseffen is dat wat een kind nodig heeft om ’s avonds in slaap te vallen, ook hetgeen is waar hij ’s nachts om zal vragen. Je kunt je peuter daarom het beste een slaaproutine aanleren die hij ’s nachts in zijn eentje kan doen. Met zo’n nieuwe routine kun je het beste beginnen in de middag of avond, als je zelf nog niet moe bent.’

Middagslaapje

Na zijn eerste verjaardag zal je kind overdag meestal nog maar één slaapje doen. De duur hiervan verschilt per kind. Ook de leeftijd waarop een kind overdag geen slaap meer nodig heeft is heel verschillend. Bij sommige kinderen is dit rond de anderhalf jaar, terwijl anderen nog een middagdutje doen als ze tegen de vier jaar zijn. Je merkt het vanzelf als je kind er geen behoefte meer aan heeft.

Sigrid Pillen: ‘Mijn advies is om er zo lang mogelijk mee door te gaan, totdat je kind niet meer in slaap valt of ’s avonds moeilijk in slaap komt. Wanneer dat is, verschilt per kind. Sommige kinderen hebben nog een middagslaapje nodig als ze vijf jaar oud zijn. Peuters bouwen zodra ze wakker zijn slaapdruk op, en op een bepaald moment zouden ze eigenlijk even moeten gaan liggen. Niet alleen omdat slapen het geheugen sterkt, maar ook omdat peuters daarna wat relaxter zijn en makkelijker in hun gedrag. Bovendien is de uitstoot van het groeihormoon verbonden aan slaap. Groeien doen kinderen dus vooral als ze slapen.’

Wat is kenmerkend voor peuterslaap?

‘Wat veel voorkomt op de peuterleeftijd zijn sleep terrors. Ouders horen opeens een harde krijs en treffen hun kind totaal ontredderd, angstig of boos aan. Veel ouders raken dan in paniek en denken dat er iets verschrikkelijks aan de hand is, maar sleep terrors zijn heel normaal. Je kind wordt vanuit diepe slaap wakker met een deel van zijn hersenen. Hij kan bewegen, praten en heeft zijn ogen open, maar het voorste deel van zijn hersenen – waar het bewustzijn zit en waarmee hij kan onthouden – slaapt gewoon door. Vandaar dat hij er meestal geen herinneringen aan heeft, behalve als ook zijn voorste hersenen opeens ontwaken. De beste remedie is je kind gewoon te laten uitrazen. Als je hem gaat troosten verleng je zijn sleep terror namelijk. Wat ook voorkomt bij peuters, is nachtbraken. Kinderen zijn wakker en kunnen niet meer in slaap komen. Vaak heeft dat te maken met overprikkeling overdag. Als kinderen ’s nachts wakker worden, zitten ze nog zo vol in hun hoofd dat ze niet meer in slaap kunnen vallen. Door overdag meer rustmomenten in te bouwen kun je dit vaak verhelpen en krijgt je kind de slaap die zo belangrijk is voor zijn ontwikkeling.’

Wat is een goede peuter bedtijd?

De meeste peuters gaan tussen 18:30 en 20:00 uur naar bed. Het ideale tijdstip verschilt per kind. Gemiddeld heeft een peuter van twee jaar dertien uur slaap per dag nodig, inclusief het middagslaapje. Een kind van drie heeft zo’n twaalf uur slaap per etmaal nodig. Maar misschien heeft jouw kind juist meer of minder behoefte aan slaap.

Sigrid Pillen: ‘Niet alle kinderen zijn hetzelfde. De één heeft veel meer slaap nodig dan de ander, daarom is het lastig om precieze cijfers te geven over het onderwerp peuterbedtijd. Maak je dus geen zorgen als je kind meer of minder dan het gemiddelde slaapt. Vooral als je kind te weinig lijkt te slapen, maak je je als moeder al snel zorgen. Zolang hij ’s morgens makkelijk wakker wordt en overdag niet moe is, en wel alert, is er geen reden om je ongerust te maken.’

Gemiddeld slaapschema voor peuters:

 Leeftijd  Dagslaap*  Nachtslaap  Totaal
 18 maanden  2 uur (1)  11,5 uur  13,5 uur
 Twee jaar  1,5 uur (1)  11,5 uur  13 uur
 Drie jaar  1 uur (1)  11,5 uur  12,5 uur

Vraag je je af of jouw kind voldoende nachtrust krijgt? Is je peuter gedurende de dag energiek en vrolijk, dan is het antwoord: ja. Is je kind hangerig en snel geïrriteerd, dan heeft hij mogelijk behoefte aan extra slaap.

Sigrid Pillen is als kinderneuroloog, somnoloog en slaapgeneeskundige verbonden aan het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe in Heeze.