Wat betekent een hormonale disbalans?
Bij een hormonale disbalans is de verhouding tussen verschillende hormonen, zoals oestrogeen, progesteron en cortisol, verstoord. Als je hormonale anticonceptie gebruikt, worden deze hormonen kunstmatig geregeld. Stop je met de pil of laat je een hormoonspiraal verwijderen, dan moet je lichaam zelf weer de regie over je cyclus nemen. Dit kost tijd. Je hersenen, eierstokken en baarmoeder moeten opnieuw samenwerken om een natuurlijke cyclus op te bouwen. In die overgangsperiode kunnen hormonen schommelen, wat klachten kan geven.
“Na stoppen met hormonale anticonceptie moet je lichaam zijn eigen ritme weer oppakken. Schommelingen in stemming of lichaamssensaties zijn dan vaak geen teken dat er iets mis is, maar dat je systeem zich opnieuw aan het afstemmen is.”
Yvonne Westerhof
Welke factoren kunnen een hormonale disbalans beïnvloeden?
Ook andere factoren kunnen een hormonale disbalans beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan:
Hoe lang je hormonale anticonceptie hebt gebruikt.
Het type anticonceptie (pil of hormoonspiraal).
Stress.
Weinig slaap.
Intensief sporten.
Ondergewicht.
Soms wordt een onderliggende aandoening, zoals PCOS, pas zichtbaar nadat je stopt met de pil. De pil kan klachten namelijk jarenlang onderdrukken, waardoor ze pas na het stoppen aan het licht komen.
Wat gebeurt er met je hormonen als je stopt met de pil?
Als je stopt met de pil verdwijnt de dagelijkse aanvoer van synthetische hormonen in je lichaam. De pil onderdrukt de eisprong en maakt het baarmoederslijmvlies minder geschikt voor een innesteling. Zodra je stopt met de pil, moeten je hersenen en eierstokken dus zelf weer aan het werk. Je lichaam start opnieuw een natuurlijke cyclus op en in deze fase kunnen je hormonen gaan schommelen. Deze overgangsfase wordt ook wel ‘ontpillen’ genoemd. Soms gaat dit gepaard met klachten, maar dat hoeft niet.
“In de praktijk zie ik dat vrouwen soms schrikken van veranderingen na het stoppen met de pil of de hormoonspiraal, terwijl dit meestal een tijdelijke herstelfase is waarin het lichaam weer zelf de regie neemt.”
Yvonne Westerhof
Hoe lang duurt ontpillen?
Dat verschilt per vrouw. Sommige vrouwen hebben na het stoppen met de pil binnen een maand weer een regelmatige cyclus. Bij anderen duurt het drie tot zes maanden. Bij een klein deel van de vrouwen kan het tot een jaar duren voordat er weer een stabiele cyclus is.
Goed om te weten: als je stopt met de pil, kun je meteen zwanger worden. Zodra je weer een eisprong hebt, ben je namelijk vruchtbaar. Die eisprong kan al in de eerste cyclus plaatsvinden, zelfs voordat je eerste ‘echte’ menstruatie terug is.
Wat gebeurt er met je hormonen als je een hormoonspiraal verwijdert?
Bij een hormoonspiraal komt er een kleine hoeveelheid progestageen vrij in de baarmoeder. Dit zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies dun blijft en het slijm in de baarmoederhals taaier wordt, waardoor er geen innesteling kan plaatsvinden. Bij sommige vrouwen wordt ook de eisprong onderdrukt, bij anderen niet.
Als de hormoonspiraal wordt verwijderd, stopt de afgifte van het hormoon direct. Omdat de werking vooral lokaal is, is de hormonale impact vaak kleiner dan bij de pil. Toch kun je merken dat je cyclus moet herstellen. Je menstruatie kan bijvoorbeeld heviger worden dan je gewend was of je kunt tijdelijk last krijgen van stemmingswisselingen of huidklachten.
Ook na het verwijderen van een hormoonspiraal kun je meteen zwanger worden. Had je tijdens het gebruik al een eisprong, dan verandert er weinig. Had je die niet, dan kan de eisprong snel weer op gang komen.
Lees ook: Het spiraaltje als anticonceptiemiddel: de voor- en nadelen
Wat gebeurt er met je hormonen als je een koperspiraal verwijdert?
Een koperspiraal bevat geen hormonen. Je cyclus verloopt dus al natuurlijk tijdens het gebruik. Na het verwijderen verandert er hormonaal gezien niets. Je kunt na het verwijderen van een koperspiraal dus direct zwanger worden, omdat je eisprong niet werd onderdrukt. Wel kan je menstruatie na het verwijderen van een koperspiraal anders aanvoelen. Met een koperspiraal zijn menstruaties vaak heviger of pijnlijker. Na verwijdering van de koperspiraal kan dat juist afnemen, waardoor je cyclus prettiger aanvoelt.
Wat zijn de symptomen van een hormonale disbalans?
Na het stoppen met de pil of het verwijderen van een hormoonspiraal kun je last krijgen van klachten die passen bij een hormonale disbalans. Niet iedereen krijgt ze, en de ernst verschilt per persoon. Veelvoorkomende symptomen zijn:
een onregelmatige cyclus
het tijdelijk uitblijven van de menstruatie
hevigere of juist lichtere menstruaties
acne of een vettere huid
haaruitval
hoofdpijn
stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of somberheid
gevoelige borsten
veranderingen in libido
Deze klachten zijn meestal tijdelijk. Ze verdwijnen vaak vanzelf zodra je hormonen weer in balans raken.
“Klachten in deze fase zeggen niet alleen iets over hormonen, maar ook over hoe gevoelig ons stress- en emotiesysteem reageert op verandering. Dat maakt ze begrijpelijk, niet zorgelijk.”
Yvonne Westerhof
Leestip: Onderzoek: 1,5 miljoen vrouwen beperkt in werk door hormonale klachten
Wanneer komt je menstruatie terug?
Na het stoppen met de pil krijg je vaak eerst een onttrekkingsbloeding, vergelijkbaar met de bloeding in je stopweek. Daarna moet je lichaam zelf weer een cyclus opbouwen. Meestal komt de eerste menstruatie binnen vier tot acht weken terug, maar het kan ook langer duren.
Het verschilt per persoon wanneer de menstruatie terugkomt na het verwijderen van een hormoonspiraal. Sommige vrouwen worden binnen een paar weken ongesteld, anderen pas na één of twee maanden. Dat hangt onder andere af van of je tijdens het gebruik al een eisprong had.
Heb je na drie maanden nog geen menstruatie? Neem dan voor de zekerheid contact op met je huisarts.
Waarom blijft je menstruatie soms uit?
Het uitblijven van de menstruatie kan verschillende oorzaken hebben. Je lichaam kan meer tijd nodig hebben om de hormonale aansturing weer op gang te brengen. Ook stress, ondergewicht of intensief sporten kunnen invloed hebben op je cyclus. Daarnaast kan een zwangerschap de reden zijn, zeker omdat je ook zwanger kunt worden voordat je menstruatie terug is. Bij twijfel is een zwangerschapstest altijd verstandig.
Wat kun je zelf doen als je last hebt van een hormonale disbalans?
Helaas kun je je hormonen niet dwingen om sneller in balans te komen, maar je kunt je lichaam wel een handje helpen om ervan te herstellen. Dit kun je bijvoorbeeld zelf doen:
zorg voor voldoende slaap
eet regelmatig en gevarieerd
beperk stress waar mogelijk
beweeg regelmatig, maar voorkom overbelasting
houd je cyclus bij in een app of kalender
Zo krijg je inzicht in hoe je cyclus zich ontwikkelt en zie je of er geleidelijk verbetering optreedt.
Wanneer kun je het beste naar de huisarts gaan?
Neem contact op met je huisarts als:
Je menstruatie langer dan drie maanden uitblijft
je extreem hevig bloedt
je veel pijn hebt
je na zes maanden nog steeds geen regelmatige cyclus hebt
je twijfelt of je zwanger bent
Twijfel je? Dan is het altijd goed om even te overleggen.
“Ook bij aanhoudende mentale klachten na het stoppen met de pil of hormonale spiraal kan het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Denk bijvoorbeeld aan stemmingswisselingen, aanhoudende angsten of somberheid. Deze klachten kunnen voorkomen na het stoppen met hormonale anticonceptie, dus het is belangrijk om daar niet mee rond te blijven lopen.”
Yvonne Westerhof
Bronnen: Stoppenmetpil, Thuisarts, Anticonceptie.nl en Anticonceptie.nl.
