traag zaad

Traag zaad, wat nu?

Bij ongeveer 30% van de stellen waarbij zwanger worden niet binnen een jaar lukt, ligt de oorzaak bij de man. Vaak is de man wel vruchtbaar, maar is de kwaliteit van het sperma niet optimaal. Wat als er sprake is van traag zaad?

Zaadonderzoek man

Proberen jullie al een jaar om zwanger te worden en lukt het niet? Dan is het verstandig een afspraak met je huisarts te maken om te kijken of er misschien een medische reden is. Traag zaad kan een van de redenen zijn. Om de kwaliteit van het zaad van de man te beoordelen, kan een zaadonderzoek worden uitgevoerd. Dit is een onderdeel van het oriënterend fertiliteitsonderzoek (OFO).

OFO is een basisonderzoek dat uit verschillende onderzoeken bestaat, met als doel de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap te achterhalen. De man kan het sperma voor het onderzoek thuis of in het ziekenhuis produceren. Veel ziekenhuizen hebben hier een speciaal kamertje voor. Produceert hij het sperma thuis, dan moet het op kamertemperatuur worden bewaard en binnen twee uur naar het ziekenhuis worden gebracht.

Kwaliteit sperma: traag zaad?

De zaadcellen worden vervolgens onder een microscoop onderzocht op aantal, beweeglijkheid, vorm en eventuele aanwezigheid van afweerstoffen tegen zaadcellen. Soms wordt de beweeglijkheid van de zaadcellen een paar uur later nog eens onderzocht. Voor het zaadonderzoek is het belangrijk dat de man twee tot vier dagen vóór het onderzoek geen zaadlozing heeft. Langer dan zeven dagen sparen is ook weer niet goed voor de kwaliteit van de zaadcellen.

Ongeveer twee tot drie weken nadat het zaad is ingeleverd, krijgen jullie de uitslag van het onderzoek. Blijkt bij een eerste sperma-onderzoek dat de zaadkwaliteit niet goed is, dan wordt het zaadonderzoek herhaald om te kijken of er sprake was van toeval of van een structureel probleem. Een zaadonderzoek is echt een momentopname. De kwaliteit van het zaad kan per keer namelijk behoorlijk verschillen.

De waarden die voor de kwaliteit van het zaad worden gebruikt kunnen per ziekenhuis verschillen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de volgende vastgestelde minimale waarden voor gezond zaad:

  • Aantal zaadcellen: meer dan 20 miljoen
  • Goede beweeglijkheid (dus zaadcellen die vooruit bewegen): meer dan 25%
  • Beweeglijkheid in het algemeen: meer dan 50%
  • Normale vorm zaadcellen: meer dan 30%

Andere onderzoeken

Naast het zaadonderzoek kan de arts ook andere testen uitvoeren om de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap te achterhalen. Met een MAR-test of IBT-test wordt onderzocht of er antistoffen tegen zaadcellen bij de man aanwezig zijn. Als die antistoffen bij een groot percentage zaadcellen voorkomen, is de kans op bevruchting kleiner. Verder zal de arts tijdens een lichamelijk onderzoek kijken naar mogelijke afwijkingen van de geslachtsorganen.

Om de beweeglijkheid van de zaadcellen te onderzoeken wordt de Post Coïtum Test uitgevoerd. Dit wordt ook wel de samenlevingstest of Sims-Hühnertest genoemd. Hierbij wordt de dag na geslachtsgemeenschap bij de vrouw wat slijm bij de baarmoederingang afgenomen om zo de aanwezigheid en beweeglijkheid van zaadcellen te beoordelen.

Traag zaad

De beweeglijkheid van zaadcellen is belangrijk voor de kans op een zwangerschap. Zaadcellen moeten namelijk beweeglijk genoeg zijn om zich door het slijm van de baarmoedermond, door de baarmoeder en de eileiders, naar de eicel in het uiteinde van de eileider te bewegen. Uit het de onderzoeken kan blijken dat de zaadcellen een onvoldoende beweeglijkheid hebben. Dit wordt traag zaad of, wat ingewikkelder, asthenozoöspermie genoemd. Dit betekent niet het zaad, geen eicel kan bevruchten. Wél is de kans kleiner. Weinig, maar goed beweeglijke zaadcellen geven meer kans op een zwangerschap, dan veel slecht bewegende zaadcellen.

De meeste mannen waarvan het zaad niet optimaal is, hebben een combinatie van een laag aantal zaadcellen, een geringe beweeglijkheid en veel abnormale gevormde zaadcellen. Dit wordt zwak zaad genoemd. Dit is bij ongeveer de helft van alle stellen met vruchtbaarheidsproblemen het probleem. Traag zaad of zwak zaad geeft geen hogere kans op afwijkingen bij een baby.

Oorzaak traag zaad

Sommige ziekten en aangeboren afwijkingen kunnen de oorzaak zijn van een verminderde kwaliteit van het zaad. Toch is het niet altijd duidelijk of deze afwijkingen ook écht de oorzaak zijn van de verminderde vruchtbaarheid. Dit kunnen mogelijke oorzaken van een verminderde zaadkwaliteit zijn:

  • Niet goed ingedaalde zaadballen
  • (Gedeeltelijke) afwezigheid van zaadleiders
  • Vroegere ontsteking van één of beide zaad- of bijballen
  • Spataderkluwen in de balzak
  • Eerdere chemotherapie of bestraling
  • Erfelijke factoren

Factoren van buitenaf

Er zijn ook andere dingen die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van het zaad. In sommige gevallen heb je hier als man zelf invloed op, door je levensstijl aan te passen. Roken, drugs, alcohol, heel weinig of heel vaak een zaadlozing, langdurig met een laptop op schoot zitten, vaak naar de sauna gaan of werken met bestrijdingsmiddelen of zware metalen. Het zijn allemaal factoren die invloed kunnen hebben op de zaadkwaliteit en waar je als man zelf wat aan kunt doen.

Dit betekent niet dat een gezonde leefstijl, minder saunabezoeken en minder vaak met de laptop op schoot gegarandeerd een verbetering van de spermakwaliteit geven, maar het is in elk geval de moeite van het proberen waard. Houdt er wel rekening mee dat de vorming van een zaadcel ongeveer drie maanden duurt. Dus pas na die periode zijn de zaadcellen mogelijk van betere kwaliteit.

Behandeling traag zaad

Als blijkt dat bovengenoemde maatregelen weinig verschil maken, kan een specialist bij traag zaad verschillende behandelingen voorstellen. Soms is er een operatie nodig, bijvoorbeeld als er een spatader in de balzak zit. Behandeling van de spatader in de balzak leidt bij de meeste mannen tot een verbetering van de zaadkwaliteit.

Vruchtbaarheidsbehandelingen

Word je niet vanzelf zwanger, dan zijn er verschillende vruchtbaarheidsbehandelingen mogelijk. Hierbij worden de zaadcellen als het ware geholpen de eicel te bevruchten. Hoewel er heel wat mensen zwanger raken met behulp van zo’n behandeling, is succes helaas niet gegarandeerd.

  1. IUI (Intra-Uteriene Inseminatie)

    Dit is de meest toegepaste vruchtbaarheidsbehandeling in Nederland. Bij deze behandeling worden zaadcellen op het juiste moment direct in de baarmoeder ingebracht. Lees hier alles over IUI.

  2. IVF (In-vitrofertilisatie)

    In-vitrofertilisatie wordt ook wel reageerbuisbevruchting genoemd. IVF betekent letterlijk bevruchting (fertilisatie) in glas (in vitro). Bij een IVF-behandeling wordt de eicel buiten de baarmoeder bevrucht en indien mogelijk teruggeplaatst in de baarmoeder. Lees hier alles over IVF.

  3. ICSI (Intracytoplasmatische Sperma-injectie)

    Intracytoplasmatische Sperma-injectie (ICSI) kan worden toegepast als de kwaliteit van het sperma zeer slecht is of als het sperma antistoffen bevat. De behandeling is eigenlijk hetzelfde als een IVF-behandeling, alleen de procedure in het laboratorium is anders. Als patiënt merk je zelf geen verschil. Bij ICSI wordt er één goede zaadcel geselecteerd en direct in de eicel geïnjecteerd. Lees hier alles over ICSI.