Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

PCOS en zwanger worden

PCOS is een vervelend syndroom, zeker als je zwanger wilt worden. PCOS gaat vaak gepaard met een cyclusstoornis. De eisprong vindt niet of onregelmatig plaats, wat de kans op een zwangerschap verkleint. Welke PCOS symptomen zijn er en hoe kun je PCOS behandelen?

PCOS betekenis

De afkorting PCOS staat voor poly cysteus ovarium syndroom. Letterlijk vertaald betekent dit: veel (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium).

Advertentie

Wat is PCOS syndroom?

PCOS is dus geen ziekte, maar een syndroom: een verzameling van symptomen en klachten, waarvan de precieze oorzaak niet duidelijk is. Door een hormonale afwijking bij PCOS rijpen de eicellen in de eierstokken niet goed uit. Daardoor vindt de eisprong niet of niet regelmatig plaats. Veel vrouwen met PCOS worden daarom niet of moeilijk zwanger. Ongeveer 5 tot 10% van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft een vorm van PCOS, variërend van mild tot ernstig. In dit artikel gaan we in op de mogelijke symptomen, de gevolgen voor de vruchtbaarheid en de mogelijkheden voor behandeling.

PCOSHet verschil tussen een gezonde eierstok en een eierstok met PCOS afwijking.

PCOS symptomen

Een syndroom zoals PCOS kan zich op verschillende manieren uiten. Het verschilt per vrouw welke PCOS symptomen er spelen. Mogelijke symptomen zijn:

  • geen menstruatie of een onregelmatige menstruatiecyclus (minder dan acht keer per jaar).
  • acne.
  • haargroei volgens een mannelijk patroon.
  • veel kleine vochtblaasjes in de eierstokken (te zien op een echo).

PCOS en zwanger worden

Bij een normale menstruatiecyclus groeit er in de eerste helft van de cyclus één follikel (eiblaasje) tot een afmeting van ongeveer 20 millimeter. Dit gebeurt onder invloed van het follikelstimulerend hormoon (FSH) en het luteïniserend hormoon (LH). Tijdens de eisprong knapt het eiblaasje en verlaat de rijpe eicel de eierstok. Via de eileider gaat de eicel naar de baarmoeder, waar hij eventueel bevrucht kan worden.

Als je PCOS hebt zijn er veel follikels in de eierstokken, maar ze groeien niet goed door en vaak knapt er geen. Daardoor is er geen eisprong, of de eisprong is onregelmatig. Op een gynaecologische echo zijn de follikels te zien als een soort ‘kralenkrans’ op de eierstok.

Omdat de eisprong niet of onregelmatig plaatsvindt, blijft bij vrouwen met PCOS vaak lange tijd de menstruatie uit. Bij een normale cyclus word je gemiddeld elke 28 dagen ongesteld, met PCOS zit er vaak meer dan zes weken tussen twee menstruaties. Soms blijft de menstruatie zelfs langer dan een halfjaar weg, of word je helemaal niet ongesteld. Als je PCOS hebt en daarbij een onregelmatige menstruatiecyclus, kan het veel moeilijker zijn om zwanger te worden. Ook verhoogt PCOS de kans op een miskraam.

Oorzaak PCOS

Wat precies de oorzaak is van PCOS, is niet bekend. Wetenschappers denken dat erfelijkheid, overgewicht en insulineresistentie een rol spelen. PCOS komt namelijk vooral voor bij vrouwen met overgewicht en suikerziekte, en het kan vaker voorkomen binnen een familie.

Ook is duidelijk dat vrouwen met PCOS allemaal een afwijkende hormoonhuishouding hebben:

  • een verhoogde waarde van testosteron.
  • een te hoge waarde van het LH-hormoon.
  • een licht verhoogde waarde van oestrogeen.
  • een te lage waarde van het FSH-hormoon, dat de rijping van follikels stimuleert.
  • soms een verhoogde insulinewaarde, het hormoon dat je bloedsuikerspiegel in balans houdt.

Verband met overgewicht

Er is een duidelijk verband tussen lichaamsgewicht en PCOS. De kans stijgt fors bij een BMI hoger dan 29. Van alle vrouwen die het syndroom hebben, heeft 60 tot 70% overgewicht. Afvallen kan ervoor zorgen dat de symptomen verminderen, of soms zelfs verdwijnen.

Mogelijke andere PCOS klachten

Als je PCOS hebt, kunnen je eierstokken te veel van het mannelijke geslachtshormoon testosteron gaan produceren. Bij sommige vrouwen met PCOS is het hoge testosterongehalte alleen meetbaar met een bloedtest. Bij andere vrouwen uit het zich in overbeharing, bijvoorbeeld op de kin en bovenlip, buik of rug of op de onderarmen en dijen. Maar je kunt ook juist last hebben van haaruitval. Ook krijgen sommige vrouwen met PCOS acne als gevolg van het teveel aan testosteron.

PCOS symptomenAlle symptomen nog eens op een rij in dit overzicht PCOS Symptoms.

PCOS herkennen

De meeste vrouwen ontdekken pas dat ze PCOS hebben als ze stoppen met de pil en hun menstruatie vervolgens niet goed op gang komt, of wanneer ze zwanger proberen te worden. Door de onregelmatige of uitblijvende menstruatie is je vruchtbaarheid verminderd.

Heb je een onregelmatige menstruatiecyclus of word je helemaal niet ongesteld? Dan kan PCOS de oorzaak zijn, maar dat hoeft niet. Er kan ook iets anders aan de hand zijn: lees hier meer over het uitblijven van je menstruatie. Heb je naast de onregelmatige menstruatie ook last van overbeharing, overgewicht of acne, dan zou er wel eens sprake kunnen zijn van PCOS.

Naar de huisarts

Bespreek je zorgen over je onregelmatige of uitblijvende menstruatie met de huisarts. Die bekijkt je cyclus en kan je doorverwijzen voor extra onderzoek. Bij vermoeden van PCOS test men het bloed op afwijkingen in het FSH-, LH- en testosterongehalte. Met een PCOS echo kan daarnaast worden gekeken of er veel follikels in de eierstokken zitten. Bij vrouwen zonder PCOS zitten er over het algemeen drie tot acht blaasjes in een eierstok, bij vrouwen met PCOS kunnen dat er meer dan twaalf zijn. Met de beoordeling van de cyclus, het bloedonderzoek en de echo wordt vastgesteld of je PCOS hebt.

Wat is de kans om met PCOS zwanger te worden?

Als je de diagnose PCOS krijgt en een kinderwens hebt, kan dat je erg bezorgd maken of je wel zwanger zult worden. Gelukkig zijn er manieren om de aandoening te behandelen en de kans op een zwangerschap te vergroten. 60% van de vrouwen met PCOS wordt toch op de natuurlijke manier zwanger. Ook zijn er verschillende vruchtbaarheidsbehandelingen mogelijk.

Als je PCOS hebt, betekent dat dus in principe niet dat je onvruchtbaar bent. Het kan wel langer duren voor dat het lukt om zwanger te worden, en je hebt daar mogelijk medische begeleiding bij nodig.

PCOS behandelen

Het behandelplan bij PCOS bestaat uit verschillende stappen:

  1. PCOS dieet als je overgewicht hebt

    Overgewicht vergroot de kans op PCOS. Vrouwen bij wie PCOS in de familie voorkomt, krijgen er zelf vaak last van als ze te zwaar worden. Uit onderzoek blijkt dat als je ongeveer 5 tot 10% van je lichaamsgewicht afvalt, de eisprong zich al kan herstellen. Gewichtsverlies is dus een belangrijke eerste stap als je PCOS hebt en overgewicht. Eet gezond en gevarieerd en zorg voor voldoende beweging. Eventueel kun je hierbij via de huisarts of de behandelend arts in het ziekenhuis ondersteuning krijgen van een diëtist.

  2. Medicatie om de eisprong te stimuleren

    Als je geen overgewicht hebt of als afvallen niet helpt om de menstruatiecyclus goed te krijgen, zijn er verschillende medicijnen om het uitrijpen van een follikel te stimuleren. Dit wordt ook wel ovulatie-inductie genoemd. Meestal krijg je tabletten en als dat niet helpt zijn injecties de volgende stap. Vrouwen met PCOS hebben gemiddeld 80% kans om binnen een jaar zwanger te worden wanneer de eisprong met behulp van medicijnen weer regelmatig is.

  3. IUI

    Is je menstruatie een jaar regelmatig en ben je nog niet zwanger, dan is IUI (intra-uteriene inseminatie) de volgende optie. Bij deze behandeling worden vlak voor of na je eisprong zaadcellen hoog in je baarmoeder ingebracht. Vaak in combinatie met injecties die de eisprong stimuleren.

  4. IVF of ICSI

    Als je na de bovenstaande stappen niet zwanger bent geworden, kunnen de vruchtbaarheidsbehandelingen IVF (in vitro fertilisatie) en ICSI (intra-cytoplasmatische sperma injectie) een optie zijn.

Medicijnen PCOS

Er zijn verschillende medicijnen die de eierstokken stimuleren om een eicel te laten uitrijpen:

  • Clomid of Letrozol

    De eerste optie is een behandeling met Letrozol of Clomid. Deze middelen bevorderen de rijping van eicellen en de eisprong. Je slikt de tabletten aan het begin van je menstruatiecyclus vijf dagen achter elkaar. Met een echo kan worden gekeken of de eiblaasjes goed groeien. De arts voorspelt wanneer je je eisprong hebt en wanneer je dus het beste kunt vrijen. Word je niet zwanger, dan kun je de volgende cyclus opnieuw de tabletten slikken. Dit kun je een aantal keer herhalen en soms is een hogere dosering nodig. Bij behandelingen met Clomid of Letrozol krijgt ongeveer 80% van de vrouwen een eisprong. Ongeveer de helft van hen raakt (na meerdere behandelingen) zwanger. Bij beide medicijnen is er een verhoogde kans op een meerlingzwangerschap.

  • Gonadotrofine-injecties

    Bij sommige vrouwen werken de bovengenoemde tabletten niet. De volgende stap zijn injecties met het hormoon FSH, dat de rijping van follikels stimuleert. Je kunt de prikken zelf thuis toedienen. De kans dat er meerdere follikels tegelijk uitrijpen is met dit medicijn groter dan met de tabletten. Dit wordt in de gaten gehouden tijdens controles in het ziekenhuis. Als daaruit blijkt dat er meerdere follikels tegelijk uitrijpen, kun je stoppen met de injecties om de kans op een meerlingzwangerschap te verkleinen.

  • Metformine

    Metformine wordt gebruikt bij de behandeling van suikerziekte (diabetes type 2). Het middel heeft invloed op de insulinegevoeligheid. Veel vrouwen met PCOS zijn ongevoeliger voor insuline. Ook als je geen suikerziekte hebt, maar wel PCOS, zou je baat kunnen hebben bij Metformine, vaak in combinatie met Clomid. Uit onderzoeken blijkt dat het gebruik van Metformine de kans op een zwangerschap niet vergroot. Daarom wordt het in Nederland niet geadviseerd bij PCOS.

IUI, IVF en ICSI

Helpt behandeling me de medicijnen niet om zwanger te worden, dan kun je kiezen voor een vruchtbaarheidsbehandeling: IUI, IVF of ICSI. Ook dit garandeert geen zwangerschap, maar kan wel de kans vergroten:

  • De kans dat IUI tot een zwangerschap leidt, is ongeveer 10% per behandeling. Er zijn dus vaak meerdere behandelingen nodig. Na zes IUI-behandelingen is 35% van de vrouwen zwanger.
  • IVF is de volgende stap. Gemiddeld 25-30% van de stellen die een IVF-behandeling ondergaan, is na één keer zwanger. Ben je nog geen 35 jaar, dan is de kans dat je na een poging zwanger bent 30-40%. Na je veertigste is dit nog maar 10%.

Operatie aan de eierstok

Er bestaan ook een operaties aan de eierstokken die ervoor kunnen zorgen dat je vaker een eisprong hebt: ‘ovarian drilling’ of ‘LEO’ (laparoscopische elektrocoagulatie van de ovaria). Tijdens deze kijkoperatie maakt de arts kleine gaatjes in de oppervlakte van je eierstok en hij of zij verwijdert wat weefsel. Doordat de eierstok hierna kleiner is en er minder follikels aanwezig zijn, verandert de hormoonproductie. Bij een groot deel van de vrouwen komt de eisprong dan weer regelmatig.

Er zijn wel risico’s bij deze operatie: er kan littekenvorming rond de eierstokken ontstaan, met verklevingen tot gevolg. Dit kan een verhoogde kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap geven. Helaas is het effect van deze operatie tijdelijk. Word je niet zwanger, dan zullen je menstruaties geleidelijk weer onregelmatiger worden. Niet alle ziekenhuizen passen deze methode toe.

Gevolgen PCOS op de lange termijn

PCOS heeft ook een aantal mogelijke gevolgen op de lange termijn. Zo hebben vrouwen met PCOS een verhoogde kans om op latere leeftijd (meestal na de overgang) last te krijgen van:

  • diabetes type 2
  • hart- en vaatziekten
  • hoge bloeddruk

Dat komt ook doordat veel vrouwen met PCOS overgewicht hebben en een verminderde gevoeligheid voor insuline. Daarom is het ook belangrijk om te proberen je hormoonhuishouding en bloedsuikerspiegel in balans te krijgen, zodat je de schade op de lange termijn zoveel mogelijk beperkt. Bij veel vrouwen lukt dit door af te vallen tot ze een gezonde BMI hebben.

Emotionele gevolgen

PCOS kan een flinke impact hebben op je leven. Als je een kinderwens hebt, kan het proces om zwanger te worden ingrijpend zijn. De vruchtbaarheidsproblemen door PCOS en de onzekerheid of het gaat lukken om ouders te worden kunnen emotioneel zwaar zijn, net als eventuele medische vruchtbaarheidsbehandelingen. Probeer tijdens het traject zoveel mogelijk je eigen tempo aan te houden, rust te pakken als je dat nodig hebt, goed voor jezelf te zorgen en aandacht te hebben voor je eigen emoties én die van je partner.

Praat erover

Weet dat er veel mensen zijn die je verhaal herkennen. Op het forum van Ouders van Nu wordt actief over PCOS gesproken. Wil je over dit onderwerp ervaringen en gedachtes uitwisselen? In dit topic over PCOS kun je in contact komen met ervaringsdeskundigen.

Tips: dit kun je zelf doen tegen PCOS

De beste manier om PCOS te behandelen, blijft volgens de stichting PCOS een gezonde levensstijl. Gezond eten en genoeg bewegen kan ervoor zorgen dat de klachten vanzelf verdwijnen. De stichting heeft wat tips op een rijtje gezet die hierbij kunnen helpen:

Een gezond eetpatroon

  • Drink water in plaats van frisdrank of sap. Drink twee liter water per dag.
  • Eet vooral groente en fruit en vlees dat niet te vet is.
  • Eet ook regelmatig vis en ongezouten noten.
  • Gebruik olijfolie, pindaolie, kokosolie of koolzaadolie bij het koken in plaats van boter.
  • Neem per maaltijd niet te veel rijst, pasta of brood, maar schep wat meer groente op. Eén kopje rijst of pasta/twee sneetjes brood bij een maaltijd is genoeg.
  • Stoom je groente of vis eens, in plaats van het te bakken of koken.

Meer bewegen

  • Beweeg regelmatig: minimaal 150 minuten per week.
  • Zoek een sport of een manier van bewegen die je leuk vindt. Dan is het makkelijker om het vol te houden.
  • Neem vaker de trap in plaats van de lift.
  • Gebruik een stappenteller en stel een doel, dat je elke dag probeert te halen.
  • Heb je veel last van stress? Yoga of mindfulness kan daarbij helpen.
  • Vertel je omgeving over je doelen, zodat zij je kunnen steunen.

Lukt het je niet zelf om je levensstijl gezonder te krijgen? Praat erover met je huisarts. Hij of zij kan je erbij begeleiden of een diëtist of andere specialist aanraden.

Bronnen: Stichting PCOS , De Gynaecoloog, Thuisarts.nl

Tessa Cox

Fertiliteitsarts

Tessa Cox werkt als Arts Voortplantingsgeneeskunde bij Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp. Tessa heeft jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen waarbij zwanger worden op de natuurlijke manier niet lukt. Ze verricht onderzoek naar de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap en begeleidt haar patiënten gedurende verschillende soorten vruchtbaarheidsbehandelingen.