polio

Polio: alles wat je wilt weten

Polio, ook wel kinderverlamming genoemd, is een besmettelijke ziekte die verspreid wordt door een virus. In Nederland worden kinderen tegen polio ingeënt. Wat is polio precies? 

Wat is polio?

Polio (poliomyelitis) is een besmettelijke en ernstige ziekte, die onder andere verlammingen kan veroorzaken. Vooral bij kinderen in de groei kan het ook spierverkorting en misvormingen veroorzaken. De ziekte wordt daarom ook wel kinderverlamming genoemd. Polio kan in sommige gevallen zelfs fataal aflopen. 

In Nederland worden kinderen tegen polio ingeënt, waardoor de ziekte hier vrijwel is verdwenen. De laatste uitbraak van polio was in 1992 en 1993, onder ongevaccineerde mensen in Streefkerk. 71 mensen werden toen ziek, van wie er 2 zijn overleden.

INCUBATIETIJD*: meestal 7-14 dagen, nooit langer dan 35 dagen
SYMPTOMEN: griepachtige verschijnselen, diarree, verlammingen
BESMETTELIJK: ja, via speeksel en ontlasting van besmette mensen
RISICO VOOR ZWANGERE VROUWEN: ja, bij zwangere vrouwen kan de ziekte ernstiger verlopen.

*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.

Lees ook: Deze kinderziektes zijn gevaarlijk voor zwangere vrouwen

Oorzaak polio

Polio wordt veroorzaakt door het poliovirus, dat van mens op mens wordt overgedragen via speeksel, of via met ontlasting besmette voorwerpen, voedsel of water. Via de mond komt het virus in de bloedbaan en vervolgens in het centrale zenuwstelsel terecht: in het ruggenmerg en de hersenen. Daar kan het blijvende schade aanrichten. 

Symptomen polio

Er zijn drie typen van het poliovirus. Hoe ernstig de symptomen zijn, verschilt per type. In 90 tot 95 procent van de gevallen merk je bijna niets van een polio-infectie, of krijg je hooguit wat griepachtige verschijnselen die vanzelf over gaan. Maar als je kind het schadelijkste type poliovirus oploopt, dan kan dat ernstige gevolgen hebben. Bij ongeveer 5 procent van de poliogevallen gaat het om dit schadelijke type. 

De verschijnselen van polio lijken dus in eerste instantie op griep. Veelvoorkomende symptomen zijn koorts, maagpijn, diarree en spierpijn. Meestal blijft het hierbij, maar het kan ook zijn dat de ziekte doorzet en een infectie van het ruggenmerg of de hersenstam veroorzaakt. In dat geval ontwikkelen zich razendsnel verlammingen, binnen 2 tot 3 dagen. Ook kan een kind hersenvliesontsteking krijgen.   

Lees ook: Deze 2 bacterieën kunnen ook hersenvliesontsteking veroorzaken 

Mogelijke symptomen van polio op een rijtje: 

Risico’s polio 

Ongeveer 1 op de 100 tot 200 mensen met polio krijgt te maken met verlammingen. Het gaat dan vooral om de armen en benen, omdat het virus de zenuwen aantast die de armen en benen aansturen. De verlammingen kunnen tijdelijk zijn, maar soms zijn er blijvende verlammingen of restverschijnselen. Het kan bijvoorbeeld ook tot misvormingen leiden, vooral bij kinderen die in de groei zijn. 

Als de hersenstam wordt aangetast door het poliovirus, kunnen er ernstige verlammingen optreden. Soms worden ook de zenuwen aangetast die de slik- of ademhalingsspieren besturen. Dit kan fataal aflopen. Van alle poliopatiënten die verlammingen oplopen, overlijdt 2 tot 10 procent. 

Mensen die polio hebben gehad, kunnen later te maken krijgen met het postpoliosyndroom: spierpijn, spierzwakte en moeheid. Ongeveer 20 tot 30 procent van de poliopatiënten krijgt hier op latere leeftijd last van. 

Is polio besmettelijk?

Ja, het poliovirus is besmettelijk. Het wordt overgedragen via de mond, bijvoorbeeld door besmette speekseldruppeltjes die vrijkomen bij het praten of schreeuwen. Hoest of niest iemand die besmet is met polio, dan komen er ook kleine druppeltjes van het virus in de lucht. Ademt je kind dit in, dan kan hij besmet raken. 

Ook kun je het virus oplopen via de ontlasting van iemand met polio, bijvoorbeeld door het verschonen van een luier van een besmet kind of via een spoelknop van het toilet. Vervolgens kan het virus via de handen in de mond komen. Het virus kan ook in drinkwater voorkomen dat vervuild is door ontlasting. Het virus kan buiten het lichaam in leven blijven en zo verspreid worden via deurkrukken of als mensen elkaar een hand geven.

Wat kun je tegen polio doen?

Er zijn geen medicijnen tegen polio. Als je het virus hebt opgelopen, moet je lichaam het virus vervolgens zelf weer opruimen. Meestal wordt iemand met polio weer helemaal beter. Soms moet iemand worden opgenomen in het ziekenhuis. Als er verlammingen optreden in de spieren van de armen en benen, kan fysiotherapie helpen om (gedeeltelijk) te herstellen. Verlamming door polio kan blijvend zijn.

Valt polio binnen Rijksvaccinatieprogramma?

Ja, in Nederland kunnen kinderen sinds 1957 een inenting tegen polio krijgen binnen het Rijksvaccinatieprogramma. In het vaccin zitten alle drie de typen van het poliovirus. Er zit geen levend virus in, dus je kind kan geen polio krijgen door de vaccinatie. De prik zorgt er wel voor dat het afweersysteem van je kind antistoffen gaat aanmaken tegen alle drie de poliovirussen. 

Het vaccin is onderdeel van de combinatieprik DKTP (Difterie, Kinkhoest, Tetanus en Polio). De DKTP-inenting wordt voor het eerst gegeven als je kind ongeveer 8 weken oud is en wordt herhaald bij leeftijd van drie, vier en elf maanden en vier jaar. Als je kind negen jaar is wordt deze vaccinatie nogmaals herhaald, maar dan zonder kinkhoest erin: de DTP-inenting.

Lees ook: Bijwerkingen vaccinaties: wat kun je per prik verwachten?

Polio-achtige ziekte AFM 

Eind 2018 verschenen berichten in de media dat er een nieuwe polio-achtige ziekte in opmars is, die vooral kinderen onder de 9 jaar treft. In Europa ging het om enkele tientallen gevallen. De ziekte wordt AFM genoemd, of ‘acute slappe verlamming’. De symptomen lijken op die van polio: eerst verkoudheidsklachten en na een paar dagen kunnen verlammingen optreden aan de armen, benen en soms het middenrif. De verlammingen kunnen net als bij polio blijvend zijn. 

Hoewel het op polio lijkt, gaat het bij AFM niet om een poliovirus maar waarschijnlijk om een verkoudheidsvirus. Beide virussen komen wel uit dezelfde groep virussen, de ‘enterovirussen’. Er is nog niet veel over AFM bekend, er is dan ook nog geen vaccin voor. Experts vermoeden dat het virus besmettelijk is, net als andere verkoudheidsvirussen. Maar net als het poliovirus leidt het bij de meeste besmette mensen alleen tot wat lichte klachten, zoals een flinke verkoudheid. Slechts bij een heel klein deel verloopt de ziekte ernstiger. 

Op vakantie

Polio komt in Nederland niet meer voor, maar in Afrika, Azië en het Midden-Oosten wel. Ook in Oekraïne waren in 2015 een aantal gevallen van polio. 

Ga je met je kind naar een land waar polio voorkomt en heeft je kind alle vaccinaties gehad, dan hoef je je geen zorgen te maken. De DKTP-vaccinatie heeft een beschermingsduur van tien jaar. Pas als je kind 19 jaar oud is (tien jaar na de ‘negen-jaar-prik’), is hij niet meer beschermd tegen polio. Is je kind of ben jij zelf nooit gevaccineerd tegen polio, dan is er een serie van drie injecties nodig om tien jaar beschermd te zijn.

Is je kind (nog) niet ingeënt, neem dan contact op met het consultatiebureau of de huisarts. Misschien kan je kind de vaccinatie eerder dan gepland krijgen. 

Ga je op vakantie met je baby? Lees hier waar je allemaal op moet letten.