fijne motoriek

Ontwikkeling van de fijne motoriek

De basis van de fijne motoriek wordt al vroeg gelegd: je baby grijpt naar alles wat los en vast zit. Eerst met zijn hele hand, wat later met duim en wijsvinger. Die motorische vaardigheden breiden zich steeds meer uit, tot de kleinste voorwerpen niet meer veilig zijn voor je kind.

Wat is fijne motoriek?

Motoriek is het vermogen om te bewegen. Hierbij is er een onderscheid tussen de grove en fijne motoriek. De grove motoriek gaat over grove bewegingen, zoals zwaaien, wijzen, rollen, kruipen en lopen. De fijn motorische ontwikkeling omvat het gebruik van de handen en vingers in de fase voor het grijpen, bij het grijpen zelf en bij het manipuleren van een voorwerp.

Advertentie

De ontwikkeling van het kijken, met andere woorden het onderzoeken met de ogen, gaat hieraan vooraf. Bij de fijne motoriek draait het allemaal om de fijne bewegingen: grijpen naar een speeltje, hanteren van een voorwerp, het bouwen van een torentje, een vorm in een vormenstoof doen, knoopjes dichtdoen, veter strikken, tekenen, knippen, met een lepel eten of het vasthouden van een potlood.

Voelen, aanraken en vastpakken: al deze vaardigheden helpen bij de ontwikkeling van de fijne motoriek. Tegelijkertijd worden ook de zintuigen getraind: tijdens het aanraken en vastpakken van voorwerpen ontwikkelt je baby ook zijn tastzin. De motorische ontwikkeling én de zintuigelijke ontwikkeling gaan dus hand in hand.

Lees meer: Alles over de spelontwikkeling per leeftijd

Ontwikkeling fijne motoriek

Langzaam maar zeker krijgt je kind er steeds meer motorische vaardigheden bij. Grijpt of slaat hij eerst nog ongecontroleerd, met zeven maanden pakt hij al voorwerpen op mét gebruik van zijn duim, en onderzoekt hij ze grondig. Een paar maanden later krijgt hij de pincetgreep onder de knie en pakt hij zonder problemen een rozijntje van de grond. De pincetgreep is het oppakken van iets kleins met duim en wijsvinger. De eerste stappen in de ontwikkeling van de fijne motoriek zijn gezet.

Tip: 6 redenen waarom het nu belangrijk is om met educatief speelgoed aan de slag te gaan 

Ontwikkeling fijne motoriek per leeftijd

Een goede, fijne motoriek ontstaat niet in één keer, maar ontwikkelt zich in fasen of mijlpalen. De eerste fase start al vroeg, in je baby’s eerste jaar. In de jaren die volgen wordt de fijne motoriek van je kind steeds verder ontwikkeld.

Wat kan je kind op welke leeftijd? We sommen het voor je op. Al geldt ook hier: elk kind doet alles op zijn eigen tempo. Het schema is enkel bedoeld om je een idee te geven wat je per maand ongeveer kunt verwachten.

Baby

  • 0 tot 3 maanden
    Je pasgeboren baby houdt zijn handjes nog gesloten. Het grijpen is nog een reflexmatige beweging, de grijpreflex is nog aanwezig. Als je een vinger in je baby’s hand legt, sluit hij reflexmatig zijn hand. De ontwikkeling van het kijken gaat vooraf aan de ontwikkeling van de fijne motoriek. Je baby leert eerst een voorwerp met zijn ogen te fixeren, te zien en bij acht weken begint hij goed te volgen met zijn ogen en hoofd. Zijn hand verschijnt tussen de 2 en 3 maanden ook steeds vaker in zijn blikveld, zo leert je baby zijn hand kennen. In deze fase wordt de grijpreflex onderdrukt, zijn handen zijn vaker geopend .
  • 3 tot 6 maanden
    Je baby kijkt steeds vaker gefascineerd naar zijn handjes, draait hierbij zijn polsen brengt zijn handen bij elkaar en voelt ze. Eenvoudige vorm van reiken en grijpen begint zo tussen de 3 en 4 maanden oud is. Bewegingen worden tussen de 3e en 4e maand doelgerichter en het lukt je kind steeds vaker om iets stevig vast te grijpen. Rond 5 à  6 maanden ontdekt hij zijn voetjes, pakt ze met zijn handjes en kijkt er naar: het spelen met zijn voetjes is een spelletje dat nooit verveelt. Pas op voor je sieraden, bril en haar, want heeft je baby eenmaal iets te pakken, dan laat hij het niet snel meer los.
  • 6 tot 9 maanden
    Voorheen pakte je baby een voorwerp met een volle hand, het is meer een vorm van knijpen, maar vanaf ongeveer de zesde of zevende maand pakt hij een blokje tussen zijn duim en zijn vingers. Ook kan hij nu een ring overpakken van de ene naar de andere hand. Tijdens het onderzoeken van zijn speeltjes zie je hem zijn handen verplaatsen, hij heeft ook steeds meer oog voor details. Het reiken verloopt ook steeds soepeler en doelgerichter en kan hij deze periode steeds beter zijn handen onafhankelijk van zijn armen gebruiken. Hij kan al met de ene hand een speeltje pakken, terwijl hij met zijn andere hand iets vastheeft en twee blokjes tegen elkaar slaan. Meer tips: Zo stimuleer je de taalontwikkeling van je baby
  • 9 tot 12 maanden
    De meeste baby’s leren rond de tien à twaalf maanden om te wijzen. De vuist ballen en een vinger uitsteken is een moeilijke handbeweging en het heeft tijd nodig voor je kind dit gebaar onder de knie heeft. Ook leert een baby los te laten, eerst zonder controle en laten gecontroleerd.
  • 12 tot 14 maanden
    Met dertien maanden wordt je kind motorisch steeds handiger. Hij kan nu twee blokjes op elkaar zetten. Ook pakt hij voor het eerst een rozijntje met zijn duim en zijn wijsvinger, de pincetgreep op.
  • 14 tot 17 maanden
    In deze fase maakt je kind een sprong op het gebied van de fijne motoriek. Hij kan zijn vingers nu los van elkaar gebruiken. Rond de zestien maanden kan je kind ook al bladzijdes omslaan in een boek. Al zijn het er meestal een paar tegelijk. Lees ook: Voorlezen aan je kind heeft ook een positief effect op jou.

Peuter

Met 1,5 jaar is de fijne motoriek van je kind volop in ontwikkeling. Hij wordt steeds handiger. Hij bouwt een torentje van meerdere blokjes. Ook begint hij duploblokjes uit elkaar te halen. Met begint hij ringen om een ringentoren te plaatsen. Met 2,5 jaar leert je peuter kralen rijgen, gaatjes vullen met de juiste vorm, prikken, knippen en plakken. Met zijn vingers een potlood aansturen en zijn rits omhoog en omlaag doen, leert je kind rond zijn derde jaar. Lees hier meer over de spraakontwikkeling van peuters.

Schoolkind

Als je kind vier jaar oud is kan hij al veel: steeds beter binnen de lijntjes kleuren, een papier in een driehoek vouwen en een beker melk inschenken zonder te morsen. Natuurlijk gaat het soms mis, misschien kan je hem dan even helpen. Binnen twintig seconden tien knikkers in een flesje stoppen, doet je vierjarige ook al goed. Probeer maar eens!

Met vijf jaar kan je kind een driehoek, rechthoek en een cirkel tekenen. Ook letters naschrijven of voorwerpen van klei maken, gaat hem steeds beter af.

In de kleuterklas wordt het geduld van je kind soms nog flink op de proef gesteld bij precieze werkjes, zoals een rits losmaken, veters strikken of figuren uitknippen.

Op zevenjarige leeftijd is de oog-handcoördinatie zo goed dat hij ‘pruts-taakjes’ kan doen, waarmee hij zijn fijne motoriek weer oefent. Paperclips of knopen sorteren bijvoorbeeld, of tekeningen maken van stip tot stip, kralen rijgen, figuren overtrekken met potlood, eenvoudige knopen maken en veters strikken.

Lees meer: Dit betekent het kleuren en krassen van je kind op een tekening

Fijne motoriek stimuleren

Het is belangrijk om de fijne motoriek bij je kind te stimuleren. Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Lees hieronder welke spelletjes geschikt zijn voor welke leeftijd én ook nog goed zijn voor de fijne motoriek.

Speeltips baby 0-3 maanden

  • Beweeg een speeltje langzaam van links naar rechts op andersom op een afstand van zo’n 25 à 30 centimeter van zijn gezicht, zo kan hij leren volgen met zijn ogen.
  • Leg je baby van 2 à 3 maanden onder een mobiel van gekleurde figuurtjes. Met 3 maanden kan je de mobiel ook laten draaien zodat hij de figuurtjes kan volgen.
  • Help je baby zijn handjes te ontdekken, kijk maar als je ze in zijn blikveld brengt of hij ernaar kijkt.
  • Beweeg een speeltje heel langzaam als je baby op zijn rug ligt naar zijn handjes. Misschien wil hij het voelen of misschien pakt hij het al even vast!

Speeltips baby 3-6 maanden

  • Houd een speeltje vlak voor je baby en laat hem het rustig van je aanpakken.
  • Laat je baby verschillende speeltjes van verschillende vormen en materialen onderzoeken
  • Een knuffeldoekje met labeltjes, een knisperboekje, een speeltjes waaraan veel te ontdekken is nu ook interessant, elke vorm, elk materiaal voelt anders en lokt een andere handmotoriek uit.
  • Een babygym is nu reuze interessant
  • Rammelaar

Speeltips baby 6-12 maanden

  • Stapelblokken of stapelbekers
  • Met een bal rollen
  • Bladzijden van een kartonnen boekje omslaan
  • Draadlabyrint
  • Dingen in en uit een doos of tas doen

Lees ook: Veilig babyspeelgoed: waar moet je op letten?

Speeltips dreumes

  • Puzzelen
  • Torens bouwen
  • Bellenblazen
  • Tekenen
  • Kliederen met vingerverf
  • ‘Slopen’: kranten verscheuren of er een prop van maken
  • ‘Slaan’: op een trommel, piano of tegen ballonnen
  • Vormenstoof

Speeltips peuter

  • Kralen rijgen of sorteren
  • Puzzelen
  • Tekenen
  • Knutselen: klei, zand, water, scheerschuim, modder of krijt
  • Constructiespeelgoed: hameren, schroeven indraaien of moeren aanspannen

Lees hier meer over de sociaal-emotionele ontwikkeling van je peuter.

Speeltips kleuter

  • Kralen rijgen
  • Rondjes, plusjes en poppetjes tekenen
  • Papier knippen
  • Puzzelen
  • Hoge toren bouwen
  • Kleurplaat inkleuren binnen de lijntjes
  • Voorwerpen van klei maken
  • Vormen knippen en vouwen

Tip: Ontdek hier welk speeltype jouw kind is

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.

Hanneke van der Westen

Kinderfysiotherapeut

Hanneke is werkzaam als kinderfysiotherapeut bij De Singel Fysiotherapie. Haar expertise ligt op het gebied van de vroege ontwikkeling. Zij begeleidt baby’s en zeer jonge kinderen waaronder pre- en dysmatuur geboren baby’s met het ToP programma, baby’s met regulatieproblemen in de vroege ontwikkeling (slecht slapen en huilen) en baby’s en jonge kinderen met vertraagde of afwijkende vroeg motorische ontwikkeling.