speen of duim

Wat is beter: duimen of de speen?

Je baby heeft van nature een sterke zuigbehoefte. Grote kans dus dat hij graag op zijn duim of een speen wil zuigen. Maar wat is beter: je kind een speen geven of hem zijn duim laten vinden?

Zuigbehoefte

Baby’s hebben van nature een zuigbehoefte. Die zuigbehoefte is er niet voor niets: het zorgt ervoor dat ze de voeding krijgen die ze nodig hebben. Zuigen zou de eerste drie maanden ook goed zijn voor de ontwikkeling van de kaak en voor de ontwikkeling van het gevoel in de mond.

Vaak hebben baby’s ook nog een zuigbehoefte nadat ze al genoeg hebben gedronken. Zuigen geeft je kind namelijk troost. Vooral bij vermoeidheid en bij het slapengaan hebben sommige baby’s veel behoefte om te zuigen: het geeft hun een gevoel van rust en veiligheid. Zuigen kalmeert en verlaagt hun hartslag en bloeddruk. Een fopspeen kan dan uitkomst bieden, net als zuigen op de duim.

Lees hier meer over de eerste reflexen van je baby.

Duimen

De ene baby duimt wel, de andere niet. Het is niet bekend waarom dat zo is. Soms is op een echo zelfs te zien dat de baby in de buik al duimt. Ook weten pasgeboren baby’s soms al hun duim te vinden. Maar meestal heeft een baby pas rond de drie maanden genoeg coördinatie om zijn duim wat langer in zijn mond te houden.

Wanneer een baby een sterke zuigbehoefte lijkt te hebben en de duim in de mond begint te stoppen, kun je er ook voor kiezen om als alternatief een speen aan te bieden.

Lees ook: Dit zijn de 8 meest gestelde vragen over duimen

Fopspeen

Een fopspeen is een speen zonder fles en is bedoeld om de zuigbehoefte van je kind te stillen zonder hem drinken of voeding te geven. Ze zijn er in allerlei vormen en maten.

Veel baby’s krijgen bij het naar bed gaan een speentje in de mond. Ze vallen daardoor misschien makkelijker in slaap. Gevolg is vaak wel dat ouders er na verloop van tijd steeds ’s nachts uit moeten om de speen terug in de mond te stoppen. De baby associeert in slaap vallen dan met sabbelen op een speen. Om dit te voorkomen, kun je de speen vlak voor het slapengaan uit zijn mond halen. Of haal de speen weg als hij slaapt, zodat hij er niet aan went om met een speen in zijn mond te slapen.

De fopspeen wordt vaak genoemd als goed alternatief voor het zuigen op de duim. In de eerste plaats omdat het minder gevolgen heeft voor gebit, spraak en ademhaling, maar ook omdat je over het gebruik van een fopspeen zelf meer controle hebt. Maar de fopspeen remt net als het duimzuigen de spraakontwikkeling van je kind. Een fopspeen is wel makkelijker af te leren dan duim- of vingerzuigen. Dat kan al voor de eerste verjaardag.

Een speen kan je kind veel rust geven (en jou dus ook). Het biedt vaak troost bij buik- of darmkramp. Bovendien verkleint een speen de kans op wiegendood. Maar speengebruik heeft ook een aantal nadelige gevolgen (zie verderop).

Vergelijk hier wat de beste speen voor jouw baby is.

Speen bij borstvoeding?

Ouders die kiezen voor borstvoeding, krijgen meestal het advies om de eerste maand geen speen te geven. De borstvoeding moet dan nog op gang komen en een baby moet leren op de juiste manier aan de borst te zuigen. Sabbelen op een fopspeen kan dan verwarrend zijn, omdat dit een andere techniek vergt. Bovendien kan een baby die (te) veel op een speen zuigt te vermoeid raken om voldoende melk uit de borst te zuigen. Overigens hoeft dit niet zo te zijn; bij sommige baby’s is een speen prima te combineren met borstvoeding, zonder nadelige gevolgen.

Nadelen van de speen

Zo’n speentje ziet er onschuldig uit. Toch is het beter het niet langer dan noodzakelijk te gebruiken. Vooral als je baby wat ouder wordt, na de eerste drie tot vier maanden, ondervindt hij vooral nadelen van de speen.

  1. De stand van het gebit

    Een fopspeen beïnvloedt de stand van de tong, maar ook de stand van het gebit. De tanden van je kind kunnen erdoor scheef gaan staan. Lees hier meer over de ontwikkeling van het melkgebit.

  2. Gaatjes in de tanden

    Door het gebruik van een speen kan je kind door zijn mond gaan ademhalen. Zijn speeksel verdampt dan sneller en dat geeft meer kans op plaque-vorming en gaatjes in de tanden. 5 tips: zo voorkom je een slecht melkgebit.

  3. Verkoudheid en oorproblemen

    Daarnaast krijgt hij met een open-mond-ademhaling eerder last van verkoudheid en oorproblemen. Om te voorkomen dat je baby door zijn mond gaat ademhalen, kun je tijdens het slapen de speen uit zijn mond halen en zijn mond voorzichtig dichtdoen.

  4. Spraakproblemen

    Kinderen die een speen krijgen, hebben later meer kans op spraakproblemen, zo blijkt uit onderzoek. Waarschijnlijk hangt dat samen met een afwijkende kaakstand. Als je kind op een speen zuigt, ligt zijn tong onderin de mond en ver naar voren. Dat kan bijvoorbeeld slissen veroorzaken. Bij peuters met een speen kan de mondmotoriek verslappen. Bovendien is je kind onverstaanbaar als hij praat met een speen in zijn mond. Zuigen aan de borst is juist weer goed voor de spraakontwikkeling, omdat je kind daarbij zijn mond traint.

  5. Mogelijk effect op borstvoeding

    Het gebruik van een fopspeen kan de borstvoeding beïnvloeden. Zo kan er zuigverwarring ontstaan, omdat zuigen op een speen anders werkt dan zuigen aan de borst. Daardoor kan je baby verkeerd aan de borst gaan zuigen, waardoor er geen melk uitkomt. Het gevolg: frustratie bij je baby en mogelijk pijnlijke tepels voor jou. Daarnaast kan het zijn dat je baby minder aan de borst gaat zuigen, omdat zijn zuigbehoefte al is gestild door zijn speen. Gevolg daarvan kan zijn dat jouw melkproductie terugloopt.

  6. Je moet ‘t afleren

    Sommige kinderen worden hun speen op den duur zelf zat, of vergeten gewoon dat ze ‘m hebben. Dat is de meest voordelige situatie, want dan hoef je de speen niet af te bouwen.  Maar andere kinderen kunnen moeilijk slapen zonder hun speen of hebben ‘m het liefst 24/7 in hun mond. Voor deze kinderen kan het erg moeilijk zijn om het gebruik van de speen af te leren.

Speen afbouwen

Als de zuigbehoefte minder wordt, rond de derde of vierde maand, kun je het gebruik van de speen afbouwen. Aangeraden wordt om de speen af te wennen voor de eerste verjaardag van je kind. Afbouwen kan door de speen alleen nog te geven als het echt nodig is, dus als je baby niet op een andere manier te troosten of af te leiden is. Is je kind al wat ouder, dan kun je een afspraak met hem maken. Stel bijvoorbeeld voor om zijn speentje aan een baby ‘cadeau’ te geven. Zo voelt hij zich misschien opeens groot.

Lees hier meer tips: zo stop je in fases met de speen.

Nadelen van duimen

Dan duimen: ook dat heeft een aantal nadelen, waarvan veel dezelfde als bij een fopspeen. Het grootste nadeel is toch dat duimen moeilijker is af te leren, want je kind heeft zijn duim altijd bij zich. De nadelen op een rijtje:

  1. Stand van het gebit

    Ook door duimen kunnen de tanden van je kind scheef gaan staan. Het kan geen kwaad als dat gebeurt bij de melktanden, dat werkt niet door in het blijvende gebit. Maar als je kind nog duimt terwijl hij al aan het wisselen is, kan dat wel een blijvend effect hebben op de ontwikkeling van zijn kaken en gebit. Bij kinderen die op latere leeftijd nog duimen kunnen de tanden naar voren gaan staan. De bovenkaak kan vervormen, waardoor je kind last kan krijgen van een hoog gehemelte. Ook kan het neustussenschot hierdoor scheef groeien.

  2. Gaatjes in de tanden

    Ook als je kind duimt, heeft hij een grotere kans op gaatjes in zijn tanden. Dat komt doordat een kind dat duimt vaak door zijn mond ademhaalt. Daardoor kan hij meer last krijgen van plaque-vorming en gaatjes.

  3. Verkoudheid en oorproblemen

    Kinderen die duimen hebben vaak een open-mond-ademhaling. Hierdoor wordt de neus niet goed schoon en blijven er meer bacteriën achter in het slijmvlies, waardoor je kind eerder last krijgt van verkoudheid en oorproblemen.

  4. Spraakproblemen

    Kinderen die duimen, kunnen daardoor spraakproblemen krijgen, zoals onduidelijk praten en slissen. Door het duimen kan de tong namelijk in een verkeerde stand gaan staan, waardoor slikken en praten lastiger wordt. Dit zijn de meest voorkomende spraakproblemen bij kinderen.

  5. Openstaande mond

    Sommige kinderen die (lang) duimen krijgen daardoor een openstaande mond, doordat de mondspieren te slap zijn. Dat valt bijvoorbeeld op als een kind tv aan het kijken is en zijn mond daarbij vrijwel continu openstaat. Een gevolg hiervan kan zijn dat je kind veel kwijlt. Lees ook: Kwijlen bij peuters, wat is normaal?

  6. Duimen afleren kan erg lastig zijn

    Het gebruik van een speen kun je als ouder beter controleren dan duimen. Een speen kun je wegleggen, of alleen nog maar geven in bed, of uit de mond halen als je kind eenmaal slaapt, of desnoods in de prullenbak gooien. Maar een duim kun je niet verstoppen: je kind heeft ‘m altijd bij zich. En als jij zijn duim uit z’n mond haalt, kan je kind hem er even later zelf weer in stoppen. Daarom is duimen vaak moeilijker af te leren dan een speen.

Stoppen met duimen

Duimen kan erg lastig zijn om af te leren. Aangeraden wordt om je kind het duimen af te leren voordat hij gaat praten, dus rond zijn eerste verjaardag. Maar dat is op die leeftijd vaak nog erg moeilijk. Het gaat meestal beter als je kind begrijpt waarom hij ermee moet stoppen. Zorg in elk geval dat je kind niet meer duimt voordat hij zijn melkgebit wisselt, om schade aan het blijvende gebit te beperken. Lees hier tips hoe je het duimen kunt afleren bij je kind.

Wat is beter: duimen of de speen?

De meningen van deskundigen zijn verdeeld. De ene deskundige zegt dat een kind de kans moet krijgen om zijn duim te vinden. Bovendien is een duim altijd beschikbaar en kan een speen lastig zijn voor ouders, omdat hij kan kwijtraken.

Andere deskundigen stellen dat een fopspeen de voorkeur heeft, omdat ouders dan meer invloed hebben op het zuiggedrag. Vind je het verstandig om ermee te stoppen, dan kun je de speen weghalen. Op duimgedrag heb je minder invloed. Een speen is daardoor gemakkelijker af te leren. Het afwennen van de duim vraagt om veel meer medewerking van het kind en dit is op jonge leeftijd nog erg moeilijk.

Het is dus aan jou of je ervoor kiest je baby een speen te geven of niet. Geef je je kind een fopspeen, dan is de kans groot dat hij zijn duim met rust laat. Geef je je kind geen speen, dan kan het zijn dat hij op zoek gaat naar een alternatief. Zijn duim (of een andere vinger) is dan het eerste wat hij vindt. Overigens hoeft dat niet zo te zijn: er zijn ook genoeg baby’s die niet gaan duimen.

Hoe dan ook, voor een baby is zuigen op de borst, fles, duim of speen sowieso goed in de eerste maanden. Maar zodra de eerste tanden beginnen door te komen, is het eigenlijk aan te raden het duimen of speenzuigen af te leren.

Lees ook: Wat kun je doen als je kind blijft duimen?