alternatieven time-out

Alternatieven voor een time-out

Luistert je kind weer eens niet en zet je hem op de gang voor een time-out? Dat kan werken om je kind te kalmeren of te laten luisteren. Kinderpsycholoog Tischa Neve stelt dat grenzen ook op een andere manier kunnen worden aangegeven. ‘Geef jezélf een time-out in plaats van je kind.’

Als je kind het bloed onder je nagels vandaan haalt, kan het lastig zijn om rustig te blijven. Soms lijkt het alsof je kind expres zo reageert om jou te frustreren. Probeer in zo’n situatie tot tien te tellen en bedenk dat een kind nooit zomaar op een bepaalde manier reageert. Er is geen kind dat voor z’n lol boos, overstuur of vervelend is. Er is altijd een reden. Als je naar die reden op zoek gaat, kom je (dichter) bij de oplossing. Tips: omgaan met een boos kind.

Een kind kan nog niet goed zelf inschatten wat handig of onhandig is, wat goed is voor zichzelf of een ander, en wat aardig is of niet. Daarom heeft hij grenzen nodig waar hij tegen aan kan stoten en vervolgens kan leren wat werkt en wat niet. Als ouder stel en bewaak je deze grenzen. Meer weten? Grenzen stellen: hoe zorg je dat je kind zich aan de regels houdt?

Wel is het goed om te bedenken dat je kind uiteindelijk zelf moet leren om goede beslissingen te nemen, zonder dat hij jou daarvoor nodig heeft. Je kunt je dus afvragen in hoeverre dreigen of straffen helpt om je kinderen zich aan jouw regels te laten houden. Want: wil je dat je kind je gehoorzaamt, of dat je kind leert nadenken over de gevolgen van zijn gedrag? Zo help je jouw kind keuzes maken. 

Straffen of niet?

Met een time-out geef je je kind de kans om na te denken over zijn gedrag. Hierna kun je er met je kind over praten: wat gebeurde er zojuist? Waarom gedroeg je je zo? Ook kun je samen bespreken wat je kind in de toekomst anders kan doen.

Toch is een time-out, huisarrest of het wegnemen van bepaalde dingen (geen koekjes, niet meer tv kijken) een vorm van straffen waarbij het de vraag is of de boodschap ook echt overkomt. Want wat doet je peuter, kleuter of puber als hij in de gang moet nadenken over zijn gedrag? Juist: zijn tijd uitzitten. 

Ook kan het zijn dat de straf je kind bang maakt, iets wat lastig is om aan de buitenkant te zien. Voor een peuter kan de gang heel griezelig zijn, zeker als je de deur naar de kamer hebt dichtgedaan. Dit kan je kind bang en onzeker maken (lees meer over kinderangsten). Dit zorgt er misschien voor dat deze straf op korte termijn werkt, maar het kan ertoe leiden dat het zelfvertrouwen van je kind afneemt. 9 tips om het zelfvertrouwen van je kind te boosten.

Uit onderzoek blijkt dat straf geven, zorgt dat kinderen sneller gaan liegen over wat er is gebeurd, of dat ze zich uit woede nog meer gaan misdragen. Straf kan een kind boos en defensief maken die gevoelens maken adrenaline, vecht-, vlucht- of bevrieshormonen aan waardoor je kind niet meer helder kan nadenken. Hoe ga je om met liegen?

Neem zelf een time-out

Als je bedenkt dat een kind zijn gedrag niet zomaar vertoond, dan is straffen omdat hij zich op een bepaalde manier gedraagt niet de juiste oplossing. Als dat wel zo zou zijn, dan zou zo’n straf na een paar keer wel werken. Om echt te zorgen dat je kind niet meer zo reageert, kun je samen met je kind proberen erachter te komen welke wens, behoefte of reden zijn handelen veroorzaakt.

Maar hoe zorg je er op het moment dat je boos bent op zijn handelen voor dat je je geduld niet verliest? In plaats van je kind een time-out te geven, kun je ervoor kiezen om zelf een time-out te nemen. Vertel, als je een time-out neemt, tegen je kind dat je even tot rust gaat komen op een andere plek en dat je daarna weer terugkomt om erover te praten. 

Lees ook: geduld verliezen bij je peuter: zó voorkom je het

Anders dan een kind kun jij – door even afstand te nemen van de situatie – afkoelen en wat er zojuist gebeurde door zijn ogen bekijken. Misschien snap je zijn reactie ineens beter en kun je hem dat naderhand vertellen. Daarbij kun je nog steeds jouw grens en regels blijven stellen, maar doordat je je kind laat weten dat je hem begrijpt, kan het zijn dat er daardoor al wat emotie bij hem wordt weggenomen. Zo niet: het feit dat je kind zijn emotie uit is prima. Hij hoeft jouw regels niet leuk te vinden, hij hoeft ze alleen maar te volgen. 10 redenen waarom driftbuien goed zijn (voor jou en je kind)

Een time-in

Dit is als je sámen met je kind een pauze neemt. Het kan effectief zijn als je kind hulp nodig heeft bij het kalmeren of het oplossen van een probleem. Gedraagt je kind zich bijvoorbeeld vervelend in de supermarkt, dan kan je hem een paar minuten apart nemen en er samen over praten. Zo’n 'take-in' is een positieve boodschap: jullie zijn namelijk een team, in plaats van vijanden.

tip

Corrigeer, maar blijf praten   

Als je grenzen aan je kind stelt, heb je daar je redenen voor. Door je kind dit uit te leggen, kan hij dit beter begrijpen. Ook is het belangrijk om op een rustige manier duidelijk te maken wat jij van je kind wilt. Geef dus nadat je zelf een time-out hebt genomen aan welk gedrag moet stoppen, en wat voor gedrag je wel wilt zien. Leg daarbij uit waarom het ene gedrag niet handig is en het gedrag dat je wilt zien, wel.

Lukt het je kind nog niet om zijn houding aan te passen? Stel dan een haalbare suggestie voor. Roep dus niet dat ‘jullie dan niet op vakantie zullen gaan’ (want dat gaan jullie toch wel), maar zeg bijvoorbeeld dat er dan ’s middags niet met een vriendje gespeeld mag worden, en voer dit door.

Soms kan het helpen om een middenweg te vinden. Komt je kind bijvoorbeeld ’s avonds steeds uit bed? Benoem dan eerst de situatie: ‘Hé, je bent uit bed’, vraag wat er aan de hand is en veer wat mee. Zeg bijvoorbeeld: ‘Wat goed dat je komt vertellen dat je niet weet waar je zwemkleding is’. Maak vervolgens een duidelijke afspraak: ‘Daar kijken we morgen samen naar’ en stel dan je grens: ‘Nu mag je niet meer uit bed komen, want het is bedtijd’.

Sommige regels (zoals je riem om in de auto) gelden voor iedereen en zo is dat ook binnen een gezin. Voor kinderen is het fijn te weten welke grenzen 100 procent vaststaan en onbespreekbaar zijn, omdat zulke vaste gedragsregels een kind veiligheid bieden. Probeer voor jezelf te bedenken welke regels jij belangrijk vindt en waarom. Zo kun je jouw grenzen ook beter duidelijk maken naar je kind. 

Ook kun je wat haalbare consequenties voor jezelf bedenken (zoals je kamer opruimen, of een andere taak uitvoeren), waardoor je niet overvallen wordt in het moment en iets roept wat niet haalbaar is. Maar het allerbelangrijkste: blijf vertrouwen op je onderbuikgevoel. Jij kent je kind tenslotte het beste.

Nog meer alternatieven voor time-out

  1. Een troostplek
    Het lukt niet altijd om een ‘time-in’ te doen (zie hierboven) of zelf een time-out te nemen. Wat dan kan helpen is een ‘troostplek’ creëren voor je kind. Een veilige, rustige plek waar hij zelf even kan kalmeren. Het doel van zo’n troostplek is tot jezelf komen, zonder dat je je weggestuurd, afgewezen of alleen voelt. Het moet dus niet als een straf aanvoelen. Daarom is het belangrijk dat er op die plek troostende dingen zijn, zoals zachte kussens, een dekentje, knuffels, favoriete boeken of iets anders wat je kind als rustgevend ervaart. Meer weten? Zo ga je om met een verdrietig kind.
  2. Bedenk positieve alternatieven
    Stel je kind tekent op je mooie houten tafel. Probeer dan niet uit je vel te springen en te straffen. Biedt hem daarentegen een positief alternatief aan. Zeg zoiets als: ‘Wat kun je mooi tekenen! Maar volgens mij weet jij best wel dat het niet goed is om op de tafel te krassen, dus waarom pak je geen blaadje en teken je netjes op het papier?’ Zo leer je een kind verantwoordelijkheid nemen.
  3. Leren van gemaakte fouten
    Het kan heel leerzaam zijn voor je kind om niet gewenst gedrag over te mogen doen. Ga jezelf maar na, het krijgen van een tweede kans is fijn. Bijvoorbeeld: eet je kind met zijn handen zijn avondeten op? Geef hem dan een kans om zichzelf te corrigeren in plaats van boos te worden. Vraag hem om het opnieuw te doen en nu mét een vork. Ook als hij ongeduldig, brutaal of hyperactief is kan ‘het opnieuw doen’ hem helpen bij het oefenen van zelfdiscipline. Lees ook: Het belang van zelf het goede voorbeeld geven.

Meer over je kind disciplineren:

Tischa Neve

Kinderpsycholoog

Tischa Neve is kinderpsycholoog, en opvoedkundige, moeder van Dim en pleegmoeder. Sinds het opvoedtv-programma Schatjes (2006) waarin zij ouders coachte, richt zij zich op het inspireren en ondersteunen van ouders en professionals bij de opvoeding en het grootbrengen van kinderen. Ze schreef het inspiratieboek voor leuker en makkelijker opvoeden, waar praktische tips in staan die je direct in de praktijk kunt brengen bij het opvoeden van je kind.