geen vlees eten
door

Opvoeden zonder vlees, hoe erg is dat?

Boerenkool met worst, tosti ham-kaas, bbq-burger, pizza salami… Als het aan de planeet ligt, staat het allemaal niet op het menu van de toekomst. Meer plant, minder vlees, is het advies. Maar lopen wij en onze kinderen dan niet allerlei belangrijke voedingsstoffen mis?

Vleesvervangers in de supermarkt, de veggie burger van McDonalds, meer vega-opties in restaurants, vleesvrije foodfestivals en snackbars zonder dierenleed: wat vlees betreft mag het een onsje (of beter nog: een paar kilo) per jaar minder zijn. Althans, dat is het advies van het Voedingscentrum.

Advertentie

Onlangs publiceerde de Eat-commisie, een groep wetenschappers op het gebied van voeding, landbouw en milieu, een onderzoek met de conclusie: er moeten grote veranderingen komen in ons eetpatroon. Veel fruit, groente en peulvruchten, niet te veel kip en vis en weinig of geen rood vlees. En ook in het voorlopige ontwerp van het Klimaatakkoord wordt gesproken over een gedragsverandering als het gaat om het eten van vlees. De reden: onze planeet kan de grote hoeveelheid vlees die we er met z’n allen doorheen jagen en de bijbehorende broeikas-uitstoot domweg niet meer aan, met opwarming van de aarde en klimaatverandering tot gevolg. De veehouderij die het vlees produceert, het vele water dat nodig is, het vee moet vervoerd worden, het voedsel dat de dieren eten, de scheten, boeren en mest die de dieren produceren, de slachterij: het stoot allemaal broeikasgas uit. Voor het idee: één biefstuk stoot net zo veel CO2 uit als 2,5 jaar lang je mobiele telefoon opladen.

Lees ook: Vegetarisch en veganistisch eten tijdens de zwangerschap

Vervanging

Maar als we stoppen met vlees eten, lopen we toch essentiële voedingsstoffen mis? Veel mensen denken dat, merkt ook Nienke (38), die haar twee peuters vegetarisch opvoedt en regelmatig hoort: ‘Eten jullie alleen maar planten?’ of ‘Geef je ze geen vlees? Sorry, dat vind ik kindermishandeling.’ Hoe zit dat, met die voedingsstoffen? ‘De aanname dat je vlees nodig hebt voor een gezond voedingspatroon klopt deels,’ zegt Astrid Postma-Smeets, expert Voeding en Gezondheid bij het Voedingscentrum. ‘Vlees is een bron van goede voedingsstoffen. Je lichaam kan bijvoorbeeld ijzer het beste opnemen uit vlees. Maar in tegenstelling tot vroeger is het tegenwoordig makkelijk om vlees op een gezonde en betaalbare manier te vervangen.’

Met vleesvervangers waar die goede vitamines (o.a. ijzer en B12) aan zijn toegevoegd, maar ook vis, noten, ei, bonen en peulvruchten zijn goede alternatieven. Voor de meeste mensen geldt dan ook dat je lichaam vlees niet nodig heeft om gezond te zijn. Het weekadvies van de Schijf van Vijf is vorig jaar vernieuwd: in plaats van elke dag iets te kiezen van vlees of vis is het nu: eet één keer per week vis, en één keer per week peulvruchten. En niet meer dan 500 gram vlees per week, maar dat kunnen dus ook vleesvervangers of bonen zijn, die horen ook thuis in de Schijf van Vijf als alternatief voor vlees.

Lees ook: Dit zijn de belangrijkste vitamines voor kinderen

40 kilo per jaar

Hans Dagevos, consumptiesocioloog van de Wageningen University & Research, benadrukt dat er ergens een klik moet worden gemaakt, zodat we allemaal minder vlees gaan eten: ‘De wereld is te klein om zeven dagen per week vlees te eten. En ondanks de opmars van al die vleesvervangers en vega-initiatieven en het beginnende besef dat het minder moet, eten we nog steeds veel vlees, gemiddeld zo’n 700 gram per week.’ Naast het klimaat is ook gezond leven een reden om minder vlees te eten.

Onderzoeken wijzen uit dat mensen die minder vlees eten ook gezonder leven. Postma-Smeets: ‘Hoe dat precies zit, weten we niet. Of dat komt doordat je minder vlees eet en daardoor ook bewuster en gezonder gaat eten, of omdat deze mensen altijd al gezonder en bewuster aten.’ Vlees is in sommige gevallen ook bewezen ongezond, zoals rood vlees. Postma-Smeets: ‘Eet niet meer dan 100 gram rood vlees per dag, met een maximum van 300 gram per week. En van bewerkt vlees, zoals ham, salami en worst, niet meer dan 50 gram per dag.’ Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat ​rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren, het risico op een beroerte, diabetes type 2 en kanker verhoogt.

Tip! Zo laat je je kind meer groente eten

Dieren eten

Ook de liefde voor dieren kan natuurlijk een reden zijn om vlees van het menu te schrappen. De man van Nienke is vegetarisch opgevoed en wilde dat doorgeven aan zijn kinderen. Nienke: ‘Ik ben met aardappels-vlees-groente opgevoed en toen ik mijn man ontmoette at ik zelf zo’n twee dagen per week vlees. Ik moest echt even nadenken over zijn verzoek. Zouden onze kinderen dan wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgen? En wat kook je dan als je helemaal geen vlees meer eet? Toen mijn man vroeg: “Zou jij je eigen hond opeten?” was mijn reactie: “Tuurlijk niet!” Hij legde uit dat hij het bij alle dieren zo voelt, dat het voor hem heel gek is om dieren op te eten. Daardoor ben ik er anders naar gaan kijken. Het idee om je kinderen bewust te laten nadenken over wat ze eten, spreekt me ook aan.’

Lees ook: Waar moet je op letten als je kind vegetarisch wil eten?

Compenseren

Het Voedingscentrum adviseert mensen die graag vlees eten om dat maximaal vier of vijf keer per week te doen, maar beter zou zijn om te beperken tot twee à drie dagen. Waarom kiezen we voor de voorzichtige optie en adviseren we niet gewoon twee dagen? Omdat we blijkbaar echt moeten wennen aan het eten van minder vlees. Hans Dagevos: ‘Vlees zit zo ingebakken in onze cultuur, we zijn gewend aan een vleesrijke keuken. Ondanks al die goede nieuwe initiatieven, zien we toch aan de cijfers dat er niet minder vlees wordt gegeten. Waarom dat precies is, moeten we verder onderzoeken.’ Het kan te maken hebben met dat mensen aangeven minder vlees te willen eten, maar dat in de praktijk niet wisten waar te maken.

‘Het klopt dat er meer flexitariërs zijn, maar de grote vleeseters, die tijdens het ontbijt, lunch en avondeten vlees eten, heffen de cijfers op. Ook zou compensatie van invloed kunnen zijn: heb je bijvoorbeeld een dag geen vlees gehad, dan ‘gun’ je jezelf een extra stukje vlees op een ander moment. Een van de redenen waarom gedragsverandering zo lastig is, is omdat je het gevoel hebt dat je iets moet opgeven. En verlies maakt dat je wilt compenseren.’ Astrid Postma-Smeets: ‘Mij valt op dat het lijkt alsof we vaker feest vieren met vlees, en dus op die momenten ‘de schade’ inhalen. Door met Pasen te gourmetten bijvoorbeeld.’ Er is ook weinig sprake van sociale druk om minder vlees te eten. Waar het bij roken sociaal geaccepteerd is om er iemand op aan te spreken als hij bijvoorbeeld binnen rookt, zal je niet zo snel iemand vragen waarom hij bij de Griek een weekvoorraad gyros bestelt.

Op biefstuk-rantsoen

Verandering is lastig, maar wat ook niet helpt: we vinden vlees erg lekker, zo blijkt uit onderzoeken naar voedingsgedrag. Daarbij is het relatief goedkoop en overal verkrijgbaar. Hans Dagevos: ‘Het zal lang duren voordat we een alternatief tegenover vlees stellen dat hetzelfde goede gevoel geeft. We wachten nog op de grote doorbraak qua vermindering. Het kan wel, in België zie je al een substantiële daling in de vleescijfers. Waarom daar wel? De schandalen over de vreselijke toestanden in de slachthuizen zou een reden kunnen zijn. Als we gemiddeld zes of zeven biefstukken per persoon per jaar minder zou eten, zijn we al een eind op weg. Waar hebben we het over, zou je denken.’ Postma-Smeets: ‘Ik hoop ook dat we meer gaan nadenken over waar dat vlees op je bord vandaan komt. Dat vier koteletjes voor € 3 voor niemand goed is: de boer verdient er niks aan en ook het varken heeft geen goed leven gehad voor die prijs.’

Menu van de toekomst

Kinderen zijn de toekomst en dus vindt Dagevos het geen gek idee dat ouders hun kinderen minder vlees aanbieden. ‘Om kinderen te laten wennen aan het menu van morgen. Hun toekomstige voedsel gaat voor een belangrijk deel uit meer plantaardig voedsel en minder dierlijk voedsel bestaan. Toekomstbestendig eten dus, en hoe eerder ze daaraan wennen, hoe beter.’ Dat beaamt Postma-Smeets: ‘Als je kinderen al vroeg meeneemt in een ‘ander’ eetpatroon, dus meer bonen en noten en minder vlees, dan is deze manier van eten sneller de norm.’

Sinds Nienke en haar man kinderen hebben, eet ze zelf ook geen vlees meer. ‘Het was best even schakelen. Ik bouwde toch veel maaltijden om vlees heen, maar nu is vega mijn tweede natuur. De kinderen zijn goede eters, ze eten graag en gevarieerd en weten niet beter dan dat je noten, gedroogde abrikozen en bonen eet. Onze worstjes zijn vleesvervangers met toegevoegde B12, maar in hun ogen gewoon worstjes, of een nugget, maar dan niet van kip. Ik maak me geen seconde druk of ze wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgen. Inmiddels vind ik het zelf ook gek om een stuk varken in mijn mond te stoppen. Ik voel me gezond en het is een fijn idee dat ik zo de wereld een beetje beter maak.’ Wil jouw kind ook vegetarisch eten? Dan is het belangrijk dat je op deze punten let. 

Beter voor het milieu

Autorijden, vliegen, je huis verwarmen, vlees: we stoten met z’n allen een heleboel broeikasgassen uit. De belangrijkste broeikasgassen zijn CO2, methaan, lachgas en waterdamp. Vlees is een grote vervuiler, met rundvlees aan kop. Vleesvervangers zorgen voor veel minder CO2-uitstoot. Dat geldt dan weer niet voor een vegaburger met kaas, want kaas komt van de koe en die vaart dus mee met de enorme uitstoot van runderen.

Oer-instinct

Onze oerdrift, namelijk dat ons lichaam vraagt om vlees, is een broodje-aap-verhaal. Postma-Smeets: ‘Er is geen keihard bewijs dat ons lichaam vlees nodig heeft, sterker nog, in de oertijd aten mensen helemaal niet zo veel vlees. Jagen kostte tijd en energie, ze kwamen echt niet elke avond met een ree terug. Dus die porties vlees waren niet zo groot. In die tijd aten ze meer bessen, knollen en zaden om energie te krijgen.’

Kweekvlees dan maar?

De eerste kant-en-klare kweekburger groeide in het lab van de Universiteit Maastricht, gemaakt uit stamcellen van een levende koe. Echt vlees dus. De technologie is er, er zijn bedrijven die kweekvlees kunnen produceren en restauranthouders die ermee willen experimenteren. Toch bepaalde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit dat we kweekvlees nog niet mogen eten. Het product moet eerst worden getest op o.a. veiligheid door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA).

Zwanger & vega

Uit recent onderzoek blijkt dat zwangere vrouwen die vegetarisch of veganistisch eten wél vaker een vitamine B12-tekort hebben. Postma-Smeets: ‘Waarom dat zo is, wordt nog verder onderzocht. Het is wel een aandachtspunt.’  Voedingsdeskundige Sharon Looyen geeft advies: hier moet je op letten en dit moet je vooral niet doen.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Femke Zijlema, fotografie: Duivelseiland, styling: Wendie Hagen

Bronnen: FAO, Milieu Centraal, Voedingscentrum, Wageningen University & Research, NOS op 3 ‘Vlees of Vega’, Wise Nederland, Nemo Kennislink, KWF, Klimaatakkoord.nl, voeding Nu