Als Xanthé (29 jaar, TikTok en Insta) in 2024 zwanger wordt van een dochter, schrikt ze. ‘Niet omdat mijn dochter niet welkom was’, zegt ze. ‘Maar omdat ik nooit moeder heb willen worden.’ De zwangerschap valt haar zwaar, ze raakt depressief en ook voelt het alsof haar lichaam niet meer van haarzelf is.
‘Alles wat met medische handelingen te maken had, vond ik verschrikkelijk. Bloedprikken, controles, strippen. Ik ging echt slecht op alles wat met mijn lijf gebeurde.’
Na de geboorte van haar dochter is de liefde er meteen. ‘Ondanks dat ik eigenlijk nooit moeder wilde worden is ze zó welkom. Ze is onze allergrootste liefde en ik ben ongelofelijk dol op haar. Maar ik wist ook vrijwel meteen: één kind is genoeg.’
Mezelf compleet kwijt
Xanthé komt 40 kilo aan tijdens de zwangerschap en herkent zichzelf niet meer. ‘Ik was mezelf compleet kwijt. Ik voelde me ellendig. Het heeft lang geduurd voordat ik me weer een beetje mezelf voelde.’
De bevalling is intens. Nog geen zes weken daarna stapt ze naar de gynaecoloog. ‘Ik wist heel zeker: dit wil ik nooit meer meemaken.’ Ze vraagt om sterilisatie.
Meer lezen over: Sterilisatie bij de vrouw als anticonceptiemiddel, hoe werkt het en wat als je spijt krijgt?
Controle
‘Voor mij voelde het niet als een extreme keuze’, zegt ze. ‘Het voelde als de enige logische. Ik ga slecht op hormonen en wil bovendien zekerheid. En vooral: rust in mijn hoofd.’ Dat ze zelf geopereerd wordt, en niet haar partner wordt gesteriliseerd, is voor haar vanzelfsprekend.
‘Ik wil zelf controle hebben over mijn lichaam. Dat geeft me een gevoel van veiligheid.’ De ingreep vindt plaats onder narcose. ‘Bang ben ik er niet voor. Je krijgt er weinig van mee. En eerlijk gezegd: ik heb al zoveel doorstaan.’
Lees ook: Alles wat je moet weten over sterilisatie bij de vrouw
2 procent
Xanthé is niet de enige vrouw die kiest voor deze ingreep, maar veelvoorkomend is het niet. Uit cijfers van Rutgers blijkt dat nog geen 2 procent van de vrouwen tussen 16 en 49 jaar die seksueel actief zijn, kiest voor sterilisatie. Toch staat ze er niet alleen in.
Ook Ylona (34, TikTok) herkent zich in de ervaring van Xanthé. Het laatste stuk van haar derde zwangerschap was zwaar, en na de bevalling belandde haar baby op de ic. Eenmaal thuis belandde Ylona in een post-partumdepressie. ‘Ik weet zeker dat ik zo’n ervaring niet nog eens aankan, daarom koos ik voor sterilisatie’, zegt ze.
Geen hormonen
Waarom dan juist Ylona koos voor de ingreep en niet haar partner? ‘Mijn partner had angst voor mogelijke erectieproblemen na een sterilisatie. Hoewel ik weet dat die kans klein is, had ik mentaal simpelweg de ruimte niet om hem daarin te overtuigen.
Uiteindelijk is het ook mijn lichaam dat zwanger wordt en alles draagt wat daarbij komt kijken. Daarnaast had ik eerder een Implanon (een anticonceptiestaafje dat in de arm wordt ingebracht en hormonen afgeeft), maar die had een zeer negatieve invloed op mijn hormonen en mijn lichaam. Ik wilde geen hormonale anticonceptie meer.’
Lees ook: Alles over hormoonvrije anticonceptie
Traumatische ervaringen
Jade (39) maakte ook een heftige periode mee met haar dochter, waarna ze zich liet steriliseren. Tweeënhalf jaar geleden ging ze ervoor, na een lange geschiedenis met ongeplande zwangerschappen. ‘Ik ben vijf keer zwanger geraakt door de pil heen’, vertelt ze.
‘Drie keer eindigde dat in een miskraam. Twee keer kreeg ik een fantastische dochter.’ Beide keren stond ze er praktisch alleen voor. ‘De vader van mijn oudste is nooit in beeld geweest, de vader van de jongste was er minimaal.’
Grip krijgen
De laatste zwangerschap hakt er mentaal in: haar jongste dochter wordt geboren met een dubbele aortaboog. ‘Het was een tijd lang echt spannend of ze het zou halen. Dat was mentaal traumatisch. Omdat ik door de pil heen zwanger kan raken, voelde sterilisatie als de enige manier om weer grip te krijgen.’
Dat haar moeder ooit dezelfde keuze maakte, helpt. ‘Zij heeft er nooit spijt van gehad.’ De operatie vond ze spannend. ‘Ik was nog nooit geopereerd. Had nog nooit een infuus gehad. Ik zag er enorm tegenop.’ Maar het viel Jade alleszins mee. ‘Het was zo voorbij. Drie dagen later stond ik gewoon bij de zwemles.’
Meer lezen: Sterilisatie bij man als anticonceptiemiddel
De angst voor spijt
Qua betrouwbaarheid zit sterilisatie in dezelfde orde als een hormoonspiraal of koperspiraal. Maar het grote verschil zit ’m in de onomkeerbaarheid en risico’s. Een spiraal kan eruit. Sterilisatie is vrijwel onomkeerbaar, en brengt bovendien risico’s van de operatie met zich mee (bloeding, infectie, orgaanbeschadiging en complicaties van narcose). De risico’s van een spiraal zijn over het algemeen minder.
In gesprekken met gynaecologen gaat het vaak over één ding: spijt. In flink wat gevallen wordt de behandeling dan ook niet uitgevoerd. Ook Marijke (36), moeder van drie kinderen, loopt daartegenaan. Ze weet zeker dat haar gezin compleet is. ‘Ik wil niet nog een kind. Bovendien ben ik bang om zwanger te raken door een verkrachting. Maar als ik een gesprek aanvraag bij de gynaecoloog krijg ik te horen dat die redenering niet voldoende is.
Even wachten
Er wordt uitgebreid stilgestaan bij mijn motieven, maar de gynaecoloog beargumenteert dat vrouwen soms spijt krijgen, bijvoorbeeld na het verlies van een kind. Maar ik zie niet hoe dat gaat: je kunt verloren kinderen toch niet vervangen voor nieuwe? In mijn geval zou dat geen argument zijn.’
Vanwege haar leeftijd wordt sterilisatie sterk afgeraden en wordt haar geadviseerd om nog vijf jaar te wachten. Marijke kiest nu voor een koperspiraal.
Lees ook: Ongewenst zwanger terwijl je al moeder bent: drie moeders over hun abortus
Toch weer babykriebels
Dat risico op spijt bestaat. Een minderheid (zo’n 6 tot 8 procent) van de vrouwen krijgt er later last van, blijkt uit onderzoek. Jade herkent de twijfel. ‘Ik heb inmiddels een partner met wie ik heel gelukkig ben. En vroeger zei ik altijd dat ik vier kinderen wilde.’ Met hem voelt ze soms babykriebels.
‘Als ik niet gesteriliseerd was, was ik misschien wel weer zwanger geraakt. Ik kan als ik wil een ivf-traject in, of door middel van een complexe operatie de sterilisatie ongedaan laten maken.’ Toch staat ze achter haar keuze. ‘Mijn oudste is 19 jaar. Ik heb mijn handen vol gehad. Het is goed zo.’
Die babykriebels herkent Ylona. ‘Soms denk ik: wat als ik ooit nog een jongen had gekregen? Maar dat zijn tijdelijke babykriebels, geen echte kinderwens. Ik heb drie dochters, ik ben blij en ik voel dat dit voor mij de juiste keuze was.’
Dure operatie
Sterilisatie kost een flinke duit. Ylona: ‘Als je aanvullend verzekerd bent, is er een kans dat het vergoed wordt, maar als je alleen een basisverzekering hebt, betaal je de 2600 euro die het in mijn geval kost zelf. Dat is veel geld. Maar dit gaat over mijn lichaam en mijn leven. En die rust is onbetaalbaar.’
