spiraaltje-anticonceptie

Het spiraaltje als anticonceptiemiddel

Net als het condoom en de pil is het spiraaltje een bekend anticonceptiemiddel. Hoe werkt zo’n spiraaltje en wat zijn de voor- en nadelen van dit anticonceptiemiddel?

Wat is een spiraaltje?

Een spiraaltje is een kunststof ankertje tussen de 24 tot 36 millimeter lang dat in je baarmoeder wordt geplaatst om te voorkomen dat je zwanger raakt. Alle spiraaltjes werken tussen de vijf en tien jaar. Het is gebruikelijk het spiraaltje te vervangen na vijf jaar. Zo weet je zeker dat de werking van het spiraaltje betrouwbaar is.

Advertentie

Er zitten twee draadjes aan het spiraaltje die na het inbrengen uit je baarmoedermond hangen. Die draadjes zijn nodig om het spiraaltje te verwijderen als je toe bent aan een nieuwe of zwanger wilt worden. Van die draadjes merken jij en je partner niets van tijdens het vrijen. Goed om te weten: een spiraaltje is een anticonceptiemiddel, maar het beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s).

Werking spiraaltje

Er zijn twee soorten spiraaltjes: het hormoonspiraaltje en het koperspiraaltje. Ze zorgen er allebei voor dat het baarmoederslijmvlies niet of nauwelijks wordt opgebouwd. Dit voorkomt de innesteling van een bevruchte eicel. Een koperspiraaltje zorgt er verder voor dat zaadcellen die de baarmoeder inkomen onvruchtbaar worden. Een hormoonspiraaltje maakt het slijm van de baarmoedermond slecht toegankelijk voor zaadcellen.

Plaatsen van een spiraaltje

Een spiraaltje moet altijd in de baarmoeder worden geplaatst door de huisarts of een gynaecoloog. Het inbrengen gebeurt met behulp van een eendenbek en duurt slechts een paar minuten. Deze ingreep kan een beetje pijnlijk zijn. Ben je al eens zwanger geweest, dan gaat het makkelijker en doet het minder pijn. Een uur voordat je wordt geholpen, kun je paracetamol of ibuprofen slikken. Dit vermindert eventuele pijn of kramp na de plaatsing. Het plaatsen van het spiraaltje gebeurt meestal tijdens of vlak na de menstruatie. Na het inbrengen van het spiraaltje is er een kleine kans dat het spiraaltje niet goed blijft zitten. Je moet daarom na zes weken terug naar de huisarts of gynaecoloog voor controle.

Koperspiraal

Een koperspiraal heeft de vorm van een T of een anker. Om één van de pootjes zit een hoeveelheid koper dat ervoor zorgt dat het baarmoederslijmvlies geïrriteerd raakt en zaadcellen inactief worden. De kans op zwangerschap is bij het koperspiraaltje iets groter dan bij de pil, maar het is nog altijd een betrouwbaar anticonceptiemiddel.

Het koperspiraaltje is het meest bekend, maar wordt steeds minder gebruikt. Dit komt omdat de plaatsing ervan in je baarmoeder behoorlijk pijnlijk kan zijn. Ook je menstruatie kan de eerste maanden na plaatsing pijnlijker en heviger zijn dan normaal. Je kunt verder last krijgen van buikkrampen, rugpijn en tussentijdse bloedingen. Toch kan het koperspiraaltje een uitkomst zijn voor vrouwen die niet goed tegen bepaalde hormonen kunnen.

Hormoonspiraal

De bekendste hormoonspiraal is de Mirena. Dit type spiraal geeft een kleine hoeveelheid van het hormoon progestageen af. Dit zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies in een rustfase komt, zodat het niet meer reageert op oestrogeen. Daardoor wordt het baarmoederslijmvlies niet meer opgebouwd en zijn je menstruaties veel korter en lichter, en ook minder pijnlijk. Na een jaar heeft ongeveer 75 procent van de vrouwen maar twee dagen licht bloedverlies en heeft 20 procent helemaal geen bloedverlies meer.

Ook zorgt het hormoon ervoor dat het slijm in de baarmoederhals taaier en dikker wordt. Daardoor kunnen de zaadcellen moeilijk in de baarmoeder doordringen. De betrouwbaarheid op het gebied van anticonceptie is vergelijkbaar met sterilisatie. Zeer betrouwbaar dus.

Een ander voordeel: de hormoonspiraal geeft in de baarmoeder maar een kleine hoeveelheid hormonen af. Ter vergelijking: slik je de pil, dan komen er zestig tot honderd keer meer hormonen in je bloedbaan terecht. Dit is ook fijn als je borstvoeding wilt geven. Omdat het spiraaltje plaatselijk werkt, komt er maar een kleine hoeveelheid hormonen in de moedermelk. Deze hoeveelheid niet schadelijk voor je baby.

Lees ook: Onderzoek: waarom sommige vrouwen ondanks de anticonceptiepil toch zwanger raken

Bijwerkingen

Sommige vrouwen hebben na het plaatsen van een spiraaltje nergens last van. Anderen hebben last van verschillende bijwerkingen.

Koperspiraal

  • Je menstruatie kan wat langer duren. Ook kun je last hebben van meer bloedverlies en krampen.
  • Je kunt last krijgen van bloedverlies tussen de menstruaties door.
  • Je kunt meer last krijgen van vaginale afscheiding.


Hormoonspiraal

  • Je kunt gespannen borsten krijgen.
  • Je kunt soms misselijk worden.
  • Tussen de menstruaties door kun je last hebben van bloedverlies.
  • Je menstruatie kan helemaal wegblijven. Dit kan geen kwaad.
  • Je kunt meer last krijgen van vaginale afscheiding. Hier hoef je je verder geen zorgen over te maken.
  • Je kunt je soms somber voelen.

Voor- en nadelen

Een spiraaltje is een zeer betrouwbare vorm van anticonceptie. Hieronder vind je alle voor- en nadelen van het spiraaltje.

Voordelen:

  1. Langdurige bescherming tegen zwangerschap.
  2. Als je een spiraaltje laat weghalen, ben je snel weer vruchtbaar.
  3. Een spiraaltje heeft geen of een hele lage dosis hormonen.
  4. Het is een goedkoop anticonceptiemiddel, omdat het vijf tot tien jaar kan blijven zitten.
  5. Je kunt met een spiraaltje veilig borstvoeding geven.
  6. Met een koperspiraal hou je een normale menstruatiecyclus.
  7. Met een hormoonspiraal wordt je menstruatie waarschijnlijk minder hevig of word je misschien zelfs helemaal niet meer ongesteld.
  8. Moet je overgeven of heb je diarree dan heeft dit geen invloed op de werking.

Nadelen:

  1. Het inbrengen kan pijnlijk zijn.
  2. Je kunt je menstruatie niet plannen of uitstellen.
  3. Het beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen.
  4. Je moet een spiraaltje door een huisarts of gynaecoloog laten plaatsen en verwijderen.
  5. Met een koperspiraal kan je menstruatie heviger zijn en langer duren.
  6. Met een hormoonspiraal kan je menstruatiepatroon veranderen.

Meer lezen: Spiraaltje verwijderen, alles wat je moet weten

Voor wie is een spiraaltje geschikt?

Bijna iedere vrouw kan een spiraaltje gebruiken. Wel is het koperspiraaltje minder geschikt als je pijnlijke menstruaties hebt of als je tijdens je menstruaties veel bloed verliest. Als je daar last van hebt, kun je beter een hormoonspiraaltje laten inbrengen.

Het hormoonspiraaltje kun je beter niet laten plaatsen als je een leverziekte hebt of als je een bepaalde vorm van borstkanker hebt. Ook als je een voor trombose wordt behandeld, kun je beter geen hormoonspiraaltje gebruiken.

Verder geldt dat je geen ontsteking mag hebben aan je vagina, je baarmoeder of eierstokken als je een spiraaltje wilt laten plaatsen.

Kosten spiraaltje

Het inbrengen van een spiraaltje kost ongeveer 150 euro, afhankelijk van welk spiraaltje je kiest. Je huisarts plaats een spiraaltje zonder extra kosten. Ga je naar een specialist of gynaecoloog dan zal het ongeveer 250 euro kosten.

Het spiraaltje wordt in het basispakket alleen vergoed als je 20 jaar of jonger bent. Ben je 21 jaar of ouder? Dan heb je een aanvullende verzekering nodig als je de kosten vergoed wilt krijgen.

Lees meer: Overstappen van zorgverzekering: hier moet je op letten

Zwanger worden na spiraaltje

Gebruik je een spiraaltje als een anticonceptiemiddel en wil je zwanger worden? Maak dan een afspraak bij de huisarts of een gynaecoloog om het spiraaltje te laten verwijderen. Je kunt daarna al snel weer vruchtbaar zijn. Waarschijnlijk zal je wel het advies krijgen om je eerste menstruatie af te wachten, voordat je probeert zwanger te worden.

Spiraaltje na een zwangerschap

Na je bevalling moet je er waarschijnlijk niet aan denken om meteen weer zwanger te raken. Het is daarom verstandig om tijdens je zwangerschap al na te denken over anticonceptie. Een spiraaltje is voor veel vrouwen een goede en praktische keuze. Wel moet je baarmoeder eerst slinken en herstellen van de bevalling. Je kunt daarom pas na zes weken een spiraaltje laten plaatsen. Als je dit eerder laat doen, kan je baarmoederwand beschadigd raken.

Lees meer: Anticonceptie na de bevalling, dit zijn de mogelijkheden

Spiraaltje en borstvoeding

Het voordeel van een spiraaltje is dat je zonder problemen ook borstvoeding kunt geven. Dit geldt voor de koper- en hormoonspiraal. Er komen heel weinig hormonen in de moedermelk terecht en dit levert geen gezondheidsrisico’s voor je baby op. Ook over de kwaliteit van de moedermelk hoef je je geen zorgen te maken.

Spiraaltje verwijderen

Als je vijf jaar (of langer) een spiraal hebt, is het verstandig deze te laten vervangen of verwijderen. Het kan geen kwaad om het spiraaltje langer te laten zitten, maar je bent dan mogelijk niet meer beschermd tegen een zwangerschap. Als je zwanger wil worden of een ander anticonceptiemiddel wil gebruiken, kun je de spiraal eerder laten verwijderen. Je bent na de verwijdering weer snel vruchtbaar.

Lees meer: Wanneer wordt je (gemiddeld) weer ongesteld na je bevalling?

Wanneer contact opnemen met je huisarts?

Als je veel last hebt van bovengenoemde bijwerkingen of je hebt het idee dat het spiraaltje niet meer goed op zijn plek zit, dan kun je het beste contact opnemen met je huisarts. Ook is het verstandig om contact met je huisarts op te nemen als je de eerste dagen na plaatsing last krijgt van:

  • Abnormale afscheiding
  • Aanhoudende buikpijn