Geen roze wolk? Zo herken je een prenatale depressie

Wat is een prenatale depressie?

Een prenatale depressie is een depressie die ontstaat of aanhoudt tijdens je zwangerschap. Prenataal betekent letterlijk ‘voor de geboorte’. Naar schatting heeft een op de tien zwangere vrouwen hier last van.

Een deel van de vrouwen met een prenatale depressie had al depressieve klachten of slikte antidepressiva voordat ze zwanger werd. Maar je kunt ook voor het eerst sombere gevoelens ervaren als je in verwachting bent. Zo’n depressie kan een paar weken tot een aantal maanden duren. Meestal verdwijnen de zware gevoelens na de geboorte van je baby, al heeft een deel van de vrouwen die een postpartum depressie krijgt, tijdens de zwangerschap ook al last van sombere periodes.

Lees ook: Alles over stemmingswisselingen tijdens de zwangerschap

Hoe herken je een prenatale depressie?

Je herkent een prenatale depressie aan aanhoudende somberheid, angst, lusteloosheid en een leeg gevoel, die langer dan twee weken duren. Omdat sommige symptomen lijken op gewone zwangerschapsklachten, is een depressie soms lastig te herkennen. Extreme vermoeidheid of slecht slapen horen voor veel vrouwen nu eenmaal bij de zwangerschap.

Toch is er een verschil. Bij een prenatale depressie kun je last hebben van de volgende symptomen:

• Je voelt je vaker ongelukkig, somber of schuldig dan blij

• Je voelt juist weinig tot niets, of leegte

• Huilbuien

• Negatieve gedachten, angst en paniek, vooral m.b.t. de zwangerschap en moeder worden

• Prikkelbaar zijn

• Slecht slapen

• Extreme vermoeidheid

• Concentratieproblemen

• Niet kunnen genieten van bewegingen van je baby, geen contact willen maken

• Moeite met het accepteren van lichamelijke veranderingen

• Spijt van de zwangerschap

• Geen zin in sociale contacten

• Het gevoel dat je in een negatieve spiraal zit die je niet kunt doorbreken

• Suïcidale gedachten

• De klachten gaan niet vanzelf over, maar houden weken tot maanden aan. Ook lukt het je niet ze te relativeren.

Herken je jezelf in meerdere van deze punten en lukt het je niet om de klachten te relativeren? Bespreek dit dan altijd met je verloskundige of de huisarts.

Wat zijn de oorzaken van een depressie tijdens de zwangerschap?

Een prenatale depressie ontstaat vrijwel altijd door een combinatie van verschillende factoren, zoals hormonen, lichamelijke klachten en stress. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Je hormoonhuishouding: Hormonen veranderen sterk tijdens de zwangerschap en beïnvloeden je stemming. Je kunt er gevoeliger door worden, waardoor het meer moeite kost om te ontspannen en emoties te reguleren.

• Fysieke zwangerschapsklachten: Complicaties of ernstige zwangerschapsmisselijkheid (hyperemesis gravidarum) maken een zwangerschap zwaar en beïnvloeden je mentale gezondheid.

• Een voorgeschiedenis met depressie: Of erfelijkheid, wanneer depressies in je familie voorkomen.

• Andere problemen en langdurige stress: Denk aan relatieproblemen, financiële zorgen of een te hoge werkdruk. Ook een eerder bevallingstrauma, angst voor de komende bevalling of een zwaar vruchtbaarheidstraject spelen mee.

• Een ingrijpende gebeurtenis: Zoals het overlijden van een dierbare of ziekte in de familie.

• Eenzaamheid of gebrek aan steun: De komst van een baby is een grote verandering. Als je hierin weinig steun voelt of het lastig vindt om hulp te vragen, kun je je erg eenzaam en moedeloos voelen.

Welke invloed heeft een depressie op je zwangerschap en je baby?

Een langdurige prenatale depressie kan invloed hebben op de zwangerschap en de ontwikkeling van je baby, voornamelijk door de aanhoudende stress. Stresshormonen zoals cortisol komen via de placenta bij de baby terecht en je eigen immuunsysteem kan eronder lijden.

Volgens onderzoek van Radboud UMC kunnen depressieve klachten leiden tot een vroeggeboorte en een baby met een lage Apgar-score. Uit een ander onderzoek blijkt daarnaast dat kinderen van moeders met een prenatale depressie later een licht verhoogd risico hebben op sociaal-emotionele problemen. Er is overigens geen bewijs dat depressieve klachten zorgen voor een lager geboortegewicht.

Hoe beïnvloedt een depressie het moederschap en jullie verbinding?

Een prenatale depressie kan je erg onzeker maken over het naderende moederschap. Zelfs als je baby ontzettend welkom is, kun je je overweldigd voelen door de verantwoordelijkheid of bang zijn dat je het niet aankunt. Dit is een veelvoorkomend symptoom van de depressie en betekent absoluut niet dat je geen goede moeder zult zijn.

Die gevoelens kunnen wel de vroege band met je ongeboren baby beïnvloeden. Specialistisch gezinsbehandelaar Marijke Boer benadrukt dat het emotionele welzijn van ouders altijd invloed heeft op het kind, ook voor de geboorte. Een depressie is dan ook echt een gezinsvraagstuk. Gelukkig kun je de verbinding bewust versterken door stil te staan bij de baby in je buik. Praat bijvoorbeeld tegen je baby, leg je hand op je buik als je beweging voelt, of focus op je ademhaling.

Maak je geen zorgen als de start niet verloopt zoals je had gehoopt. Er is geen sprake van onherstelbare schade. Met de juiste begeleiding kun je altijd samen bouwen aan een veilige en warme verbinding.

Lees meer: obsessieve-compulsieve stoornis tijdens de zwangerschap

Ouder-kind verbinding: wat kun je doen?

Wat vaak onderbelicht blijft bij een prenatale depressie, is de invloed ervan op de band tussen ouder en kind en die begint al voor de geboorte. Vanuit het gedachtegoed van Infant Mental Health (IMH) weten we dat het emotionele welbevinden van (aanstaande) ouders van grote invloed is op het (ongeboren) kind.

Stress, angst of somberheid bij de moeder kunnen invloed hebben op de ontwikkeling van het stresssysteem van de baby en na de geboorte op de mate waarin de moeder emotioneel beschikbaar is voor haar kind. Gelukkig zijn er manieren om deze impact te beperken of zelfs te herstellen. Zo kun je de prenatale verbinding bewust versterken door regelmatig stil te staan bij je baby in je buik. Dit kun je doen door contact te maken via aanraking en ademhaling, of door tegen je baby te praten. Je kunt bijvoorbeeld woorden geven aan wat je je kindje toewenst of beschrijven hoe het voelt wanneer je je baby voelt bewegen. Zulke momenten kunnen heel verbindend en rustgevend zijn.

Ook therapie of begeleiding gericht op jou als (aanstaande) ouder én de ouder-kindrelatie kan helpen om je emotioneel veerkrachtiger voelen en je band met je baby te versterken. Vanuit het IMH-gedachtengoed is veel aandacht voor mogelijkheden om te herstellen binnen de ouder-kindrelatie[MB1] . Ook als de start met je kindje en jou niet gegaan is zoals je had gewild, zijn er altijd mogelijkheden om samen het bouwen aan een mooie band weer op te pakken. Blijf er dus niet alleen mee rondlopen, want er is hulp die niet alleen jou ondersteunt, maar ook je kindje ten goede komt.

Herstellen is, naast versterken, volgens het IMH-gedachtengoed een belangrijke aanvulling. Veel ouders zijn tegenwoordig snel bang dat er onherstelbare schade is ontstaan in de verbinding met hun kind, zeker na een start die niet verlopen is zoals ze hadden gewenst. Dit zien en horen we vaak terug in onze praktijk. Gelukkig is het mogelijk om samen te herstellen, en vanuit dat herstel kun je verder bouwen aan een warme en veilige verbinding tussen ouder en kind.

Ouder-kind verbinding en de impact van prenatale depressie

Naast het herkennen en behandelen van prenatale depressie is het ook belangrijk om stil te staan bij de invloed ervan op de ouder-kind verbinding en het ongeboren kind. Volgens het Infant Mental Health (IMH) gedachtegoed heeft het welbevinden van ouders altijd invloed op het kind, ook nog vóór de geboorte.

Vanuit het IMH-gedachtengoed wordt een prenatale depressie ook als een ‘gezinsvraagstuk’ gezien: de partner, het ongeboren kindje en eventuele andere kinderen ervaren ieder op hun eigen manier hierin uitdagingen of moeilijkheden. Het is belangrijk oog te hebben voor iedereen.

Prenatale depressie kan de emotionele ontwikkeling en de verbinding tussen ouder en kind beïnvloeden. Gelukkig bestaan er interventies die zich richten op het versterken van deze verbinding en het ondersteunen van zowel ouder als kind tijdens deze periode. Door hier aandacht aan te besteden, kunnen mogelijke negatieve effecten op de lange termijn worden verminderd.

Bij wie kun je hulp zoeken voor een prenatale depressie?

Als je symptomen van een prenatale depressie herkent, is je huisarts of verloskundige de eerste stap. Blijf er niet mee rondlopen, maar wees eerlijk over hoe je je voelt. Zij kunnen je doorverwijzen naar passende hulp, zoals de praktijkondersteuner GGZ, een coach of psychotherapeut. Ook kan de arts je bloed onderzoeken op vitaminetekorten.

Afhankelijk van je situatie kan een behandeling met antidepressiva worden overwogen. De arts weegt dan zorgvuldig af of de voordelen opwegen tegen de bijwerkingen. Klinisch psycholoog Froukje Groenveld benadrukt: ‘Hulp zoeken betekent niet dat je faalt. Je doet precies wat nodig is voor jouw gezondheid en die van je baby.’

De POP-poli

Soms verwijst de huisarts of verloskundige zwangere vrouwen met psychische klachten door naar de POP-poli in het ziekenhuis of een ander medisch centrum. POP staat voor Psychiatrie, Obstetrie (verloskunde) en Pediatrie (kindergeneeskunde). Deze afdelingen werken samen bij de POP-poli om zwangere vrouwen met psychische klachten zo goed mogelijk te kunnen begeleiden, ook na de bevalling. Dit gebeurt aan de hand van gesprekken en soms ook met medicatie.

Kunnen aanstaande vaders ook een depressie krijgen?

Ja, ook partners kunnen een depressie ontwikkelen tijdens de zwangerschap. Vaders hebben zelfs een grotere kans op depressieve klachten als hun zwangere partner depressief is. Omdat de zorg vaak op de moeder gericht is, wordt dit bij mannen nog weleens gemist.

Bij vaders uit een depressie zich soms anders, bijvoorbeeld door:

• Prikkelbaarheid

• Woede, agressie

• Zich terugtrekken

• Vluchten in afleiding, zoals werk, overmatig sporten of alcoholgebruik

• Lichamelijke klachten

De oorzaken voor een perinatale depressie zijn bij mannen en vrouwen gelijk, maar (aanstaande) vaders hebben meer kans op het ontwikkelen van depressieve klachten als hun vrouw/vriendin depressief is. Omdat de focus in de zwangerschapszorg bij de moeder ligt, worden depressieve klachten bij vaders vaak niet herkend. Dat de depressie zich op een andere manier kan uiten speelt ook mee. Maar voor vaders is het even belangrijk om geschikte hulp te krijgen als voor moeders. Ook omdat depressieve klachten een negatieve invloed kunnen hebben op het opbouwen van de hechtingsband met de baby. Belangrijk om ook dit te bespreken met de huisarts en/of de verloskundige.

Wat kun je zelf doen bij een prenatale depressie?

Naast het inschakelen van professionele hulp, zijn er stappen die je zelf kunt zetten om je beter te voelen:

• Praat erover: Wees open tegen je partner, familie en vrienden. Laat ze bijvoorbeeld dit artikel lezen, zodat ze snappen wat je doormaakt.

• Zoek herkenning: Kom in contact met andere zwangeren, bijvoorbeeld via Centering Pregnancy of zwangerschapsyoga. Je bent echt niet de enige die het zwaar heeft.

• Ga naar buiten: Daglicht en frisse lucht hebben een bewezen positief effect op je humeur.

• Zorg goed voor jezelf: Kies voor ontspanning die bij jou past. Eet gezond, neem een zwangerschapsmassage, of ga floaten.

• Schakel een coach in: Een zwangerschapscoach kan je helpen met ademhalingsoefeningen en de voorbereiding op de bevalling, wat je zelfvertrouwen vergroot.

• Kijk naar alternatieven: Denk aan acupunctuur of hypnotherapie ter ondersteuning. Doe dit altijd in overleg met je verloskundige en kies een erkende therapeut.

Bronnen: RadboudUMC.nl, CJG043.nl, Trimbos.nl, Deverloskundige.nl, OLVG.nl, Nu.nl