Wat is Q-koorts?
Je hebt vast weleens van de ziekte Q-koorts gehoord. Die wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Het is een infectieziekte die je kunt oplopen van dieren; vooral van melkgeiten en melkschapen. Daar kun je flink ziek van worden. Je kunt Q-koorts krijgen door het inademen van de bacterie via de lucht.
Hoe loop je Q-koorts op?
Je kunt Q-koorts oplopen doordat je de bacterie inademt. Die kan via stofdeeltjes of fijne druppeltjes in de lucht terechtkomen. Dat gebeurt vooral tijdens de lammerperiode (februari tot mei), bij besmette geiten en schapen.
In het vruchtwater en de placenta (moederkoek) van besmette dieren zitten veel bacteriën. Ook kunnen ze voorkomen in mest, urine en melk. Iemand die heeft geholpen bij een geboorte kan de Q-koortsbacterie meenemen op kleding of schoenen. De Q-koortsbacterie kan bovendien jaren overleven in stof of zand en door de wind kilometers ver worden verspreid.
Goed om te weten: het vlees van de geit of het schaap is niet besmettelijk en de ziekte wordt niet van mens tot mens overgedragen.
Lees ook: Wat mag je eten als je zwanger bent?
Q-koorts en zwangerschap
Ben je zwanger? Dan kun je tijdens de lammerperiode (februari tot mei) een kinderboerderij of een geiten- of schapenboerderij beter vermijden. In elk geval moet je direct contact met schapen en geiten tijdens de zwangerschap vermijden, stelt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Aai de dieren dus niet en ga ook niet naar de wei waar de schapen of geiten staan.
Dat advies draait niet alleen om Q-koorts. Geiten en schapen kunnen ook andere ziekteverwekkers bij zich dragen, zoals toxoplasmose en het rubellavirus (rodehond).
Symptomen van Q-koorts
Niet iedereen met Q-koorts wordt ziek. Sterker nog, meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft geen klachten. Als je wel klachten ervaart, heb je meestal last van:
hevige hoofdpijn
koorts
koude rillingen
spier- of gewrichtspijn
zweten en nachtelijk zweten
verminderde eetlust
misselijkheid en overgeven
hoesten
Hoe lang duurt het voordat je ziek wordt?
Ruim de helft van de mensen die besmet raakt met Q-koorts wordt dus niet ziek. Als je wel last krijgt van bepaalde symptomen, gebeurt dat meestal tussen de twee en zes weken na de besmetting.
De risico’s van Q-koorts als je zwanger bent
De symptomen van Q-koorts lijken misschien onschuldig, maar Q-koorts kan tijdens de zwangerschap gevaarlijk zijn voor jou en je ongeboren kind.
- 1
Risico voor de zwangere vrouw
Volgens het RIVM hebben zwangere vrouwen een kleine, verhoogde kans op een vroeggeboorte of een miskraam. Ook hebben zwangere vrouwen een iets grotere kans op het krijgen van chronische Q-koorts. Tijdens een miskraam of geboorte van lammeren komen veel bacteriën vrij. Let daarom goed op de symptomen die kunnen wijzen op Q-koorts. Neem contact op met de huisarts als je denkt dat je besmet bent, want de ziekte is beter te behandelen als je er vroeg bij bent. - 2
Risico voor het ongeboren kind
De kans op een vroeggeboorte of een miskraam neemt iets toe. Ook is er een iets grotere kans op een groeiachterstand. - 3
Risico voor de baby
Q-koorts wordt niet van mens tot mens overgebracht, maar in zeldzame gevallen kan je kind besmet raken tijdens de bevalling of als je borstvoeding geeft.
Lees ook: Zwemmen als je zwanger bent, mag dat altijd?
Wat is chronische Q-koorts?
Chronische Q-koorts is een zeer zeldzame vorm van Q-koorts. Dit komt voor bij ongeveer een tot drie procent van alle patiënten. Bij deze vorm is de levende Q-koortsbacterie nog lange tijd in het lichaam aanwezig en dit kan hevige ontstekingen veroorzaken aan de hartkleppen en vaten. Zwangere vrouwen hebben een grotere kans om chronische Q-koorts te krijgen, omdat ze een lagere weerstand hebben.
Chronische Q-koorts kan soms jaren duren. De symptomen zijn vaag: koorts in de avond, langzaam afvallen, klachten in de bovenbuik en hoesten. Ze kunnen tot tien jaar na de eerste infectie optreden.
Diagnose, onderzoek en behandeling
Neem contact op met de huisarts als je denkt dat je besmet bent met Q-koorts. Als je huisarts vermoedt dat je besmet bent, moet je bloed laten prikken. Blijkt dat je Q-koorts hebt, dan krijg je een antibioticakuur. Na de zwangerschap word je ook gecontroleerd op Q-koorts.
Lees ook: Antibiotica als je zwanger bent: hoe gevaarlijk is dat?
Wanneer verdwijnt Q-koorts?
Na de antibioticakuur kun je nog lang last houden van vermoeidheid. Die vermoeidheid is niet te behandelen, maar zal uiteindelijk wel verdwijnen.
Q-koorts en de kinderboerderij, hoe zit dat?
Dieren op kinderboerderijen hebben zelden Q-koorts. Sinds 2010 worden alle geiten en schapen op kinderboerderijen in Nederland verplicht gevaccineerd. Het risico is door vaccinatie veel kleiner, maar niet nul. Dat komt doordat de ziekte via de lucht wordt verspreid.
Zwangere boerinnen
Voor zwangere vrouwen die op een geiten- of schapenboerderij wonen, is het lastiger om contact met geiten en schapen compleet te vermijden. Ben je zwanger? Om Q-koorts te voorkomen wordt aanbevolen om niet naar de stallen te gaan en ook zo min mogelijk contact te hebben met andere loslopende dieren op het terrein. Denk bijvoorbeeld aan katten, honden en vogels.
Lees ook: Alles over toxoplasmose tijdens de zwangerschap
Hoe kun je besmetting voorkomen?
Je kunt niet helemaal voorkomen dat je besmet raakt met Q-koorts, maar je kunt wel deze maatregelen nemen om de kans op besmetting te verkleinen:
Was je handen grondig met water en zeep na contact met dieren.
Was je handen altijd vóór het eten.
Eet geen voedsel dat op de grond is gevallen.
Kom niet in de buurt van zieke dieren of lammerende geiten en schapen.
Neem geen mest onder je schoenen mee naar huis (gebruik een schoenenborstel).
Was kleding extra vaak: niet alleen van jezelf maar ook van je kinderen en partner – als zij met geiten of schapen in aanraking zijn gekomen.
Let op je kinderen: zorg dat ze niet aan de mest van dieren zitten en was hun handen met water en zeep na contact met dieren.
Lees ook: Waarom de kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen?
Bronnen: RIVM, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
