Kinkhoestvaccin
door

Zo belangrijk is het nieuwe kinkhoestvaccin voor zwangere vrouwen

Eind dit jaar krijgt elke zwangere vrouw in Nederland een kinkhoestvaccinatie aangeboden, maar nu al is er een run op de prik. Niet voor niks, want voor een pasgeboren baby kan kinkhoest levensgevaarlijk zijn.

Een dubbele longontsteking

Drie weken oud was Tess toen ze ineens ziek werd. ‘Ze dronk minder en begon te hoesten. Zo erg dat ze blauw aanliep,’ vertelt haar moeder, Marjolein de Wit-Ousden. Tess bleek kinkhoest te hebben. En een dubbele longontsteking, door het hoesten. ‘Waar en hoe ze kinkhoest heeft opgelopen, weten we niet. Op school, bij het wegbrengen van haar oudere zus? In de supermarkt? De bacterie kan overal in de lucht hangen, dat is het nare eraan.’

Advertentie

Al snel ging het heel slecht met Tess. Ze raakte uitgeput door het hoesten en kreeg last van zuurstoftekort. ‘Daar lag ze, aan de beademing, mijn kleine meisje. Mijn voorgevoel zei me dat dit weleens helemaal verkeerd kon aflopen.’ En dat was ook zo: niet lang na Tess’ opname in het ziekenhuis kregen Marjolein en haar man te horen dat haar longen te veel beschadigd waren en dat ze te uitgeput was om nog te kunnen herstellen. ‘En dan moet je dus besluiten om je kind van de beademing af te laten halen, zodat ze kan sterven. Een afschuwelijk moment. Tess werd bij ons op schoot gelegd en heeft nog tien minuten geleefd. Tien ontzettend dierbare minuten. Maar ineens was ze weg. Overleden. Alleen maar omdat ze nog niet was ingeënt tegen die verschrikkelijke ziekte.’

Lees ook: Kinkhoest bij je baby

De honderd-dagen-hoest

Kinkhoest is een zeer besmettelijke infectie van de bovenste luchtwegen, veroorzaakt door een bacterie die Bordetella pertussis heet. Kinkhoest duurt maanden en wordt daarom ook wel de honderd-dagen-hoest genoemd. Het belangrijkste kenmerk van de ziekte, die onder alle leeftijden voorkomt, zijn akelige, langdurige hoestbuien, die met name voor jonge baby’s bijna niet vol te houden zijn. Hun longen zijn nog te klein om het slijm dat door de ziekte ontstaat weg te hoesten, en ze hebben al hun energie nodig om dat hoesten door te komen. Daardoor wordt drinken vaak te vermoeiend en kunnen ze uitgeput raken als ze zich al niet steeds verslikken en weer een nieuwe hoestbui krijgen.

Veel baby’s met kinkhoest belanden in het ziekenhuis, waar niet veel meer gedaan kan worden dan ze beademen. Antibiotica helpen niet. Hun longen kunnen onherstelbaar beschadigen en bovendien kan er, door zuurstoftekort, blijvende hersenbeschadiging ontstaan. In het ergste geval kunnen baby’s overlijden aan kinkhoest, zoals Tess. Dat gebeurt gelukkig niet vaak: vijf keer in de periode 2005-2014.

Lees ook: Alles over het RS-virus

De maternale kinkhoestvaccinatie

Voor pasgeboren baby’s is kinkhoest dus heel gevaarlijk. En omdat ze er nog niet tegen zijn ingeënt, dat gebeurt pas als ze twee maanden oud zijn lopen zij ook nog eens het grootste risico om ziek te worden. Om het aantal jonge baby’s met kinkhoest te verkleinen, krijgen alle zwangere vrouwen vanaf eind dit jaar standaard de maternale kinkhoestvaccinatie aangeboden: een prik die je vanaf week 28 tot 32 in je zwangerschap bij het consultatiebureau kunt halen en die ervoor zorgt dat je baby al vanaf zijn geboorte beschermd is tegen kinkhoest.

Al sinds 1957 worden in Nederland baby’s tegen kinkhoest gevaccineerd, toen er jaarlijks nog dertig baby’s aan overleden. Dat aantal liep door de vaccinaties terug naar enkele gevallen per jaar. Maar sinds 1996 komt kinkhoest weer iets vaker voor. Dat kwam toen doordat het vaccin dat werd gebruikt minder effectief bleek en de ziekte zo meer kans kreeg. Er kwam een nieuw middel, maar het aantal kinkhoestgevallen daalde niet.

Al decennialang worden er jaarlijks zo’n 170 meldingen gedaan van kinkhoest bij baby’s en belanden er 120 pasgeborenen met de ziekte in het ziekenhuis. En dat aantal wordt eerder groter dan kleiner. De belangrijkste oorzaak: de kinkhoestbacterie lijkt agressiever te worden en is ongevoeliger voor vaccinatie. Het is op dit moment onduidelijk of  de  dalende  vaccinatiegraad in ons land hier ook een rol in speelt; steeds minder mensen laten hun kinderen (volledig) inenten. Op dit moment is ruim 92 procent van de tweejarigen volledig gevaccineerd, versus 96-97 procent in 2014. Dat is te weinig om ongevaccineerde jonge baby’s te kunnen beschermen tegen kinkhoest en andere ziektes. Daarom is er nu dus de maternale kinkhoestvaccinatie.

Lees meer: Alles over de kinkhoestvaccinatie voor zwangeren

Antistoffen via inenting

Als je als aanstaande moeder ingeënt wordt tegen kinkhoest, krijgt je baby via de navelstreng onmiddellijk jouw antistoffen tegen de ziekte binnen. Hij bouwt dan eerder weerstand op en is zo meteen na zijn geboorte beschermd tegen de ziekte, en – mooi meegenomen – ook meteen tegen difterie, tetanus en polio. Daarnaast zorgt de inenting ervoor dat je zelf geen kinkhoest meer kunt krijgen, en dus je baby niet op die manier kunt besmetten. De antistoffen die je in je lijf hebt door de vaccinaties die je zelf als kind kreeg, worden in de loop der jaren steeds minder en zijn niet meer voldoende aanwezig om je kind te beschermen. Uit een onderzoek onder 20.000 Britse vrouwen blijkt dat het inenten van zwangere vrouwen goed werkt: 91 procent minder zuigelingen werden ziek.

Aanstaande moeders inenten tegen kinkhoest blijkt de beste methode om nog niet-gevaccineerde jonge baby’s te  beschermen   tegen de  ziekte,’ zegt gynaecoloog Liesbeth van Leeuwen van het AMC. Zij was betrokken bij het onderzoek dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deed naar het opnemen van de maternale kinkhoestvaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma.

‘Piepjonge baby’s prikken vonden we bijvoorbeeld geen redelijke optie, omdat het een paar weken  duurt voordat een kind helemaal dezelfde manier waarop ze je voorlichten over prenatale screening en echo’s. Maar sinds in 2015 voor het eerst iets naar buiten kwam over de kinkhoestvaccinatie, is er al een ware run op de prik. Veel vrouwen willen hem nu al hebben. De vaccinatie is regelmatig niet op voorraad bij apotheek en GGD, ook al moeten aanstaande moeders de 40 à 50 euro die hij kost nu zelf betalen. Dat verbaast Van Leeuwen niet: ‘Met één prik, die voor moeder en kind veilig is, bescherm je je baby tegen een vreselijke ziekte. Waarom zou je dat niet doen?’

Goed om te weten: Zo werkt het afweersysteem van je kind

De besmettingsgraad

Op dit moment beschermt de maternale kinkhoestvaccinatie vooral je eigen kind, maar als de vaccinatie aan alle zwangere vrouwen wordt aangeboden, zou uiteindelijk ook de besmettingsgraad naar beneden moeten gaan, zodat er structureel minder kinkhoest gaat voorkomen. Om dat doel te bereiken, moeten aanstaande moeders de inenting wel massaal gaan halen, zegt Van Leeuwen. ‘Er zijn maar liefst 100.000 ingeënte zwangeren nodig om één aan kinkhoest overleden baby te voorkomen en er moeten zich 1000 laten vaccineren om één kind uit het ziekenhuis te houden, gemiddeld. We hopen natuurlijk dat dat gaat lukken, maar het wordt nog een uitdaging, als je bedenkt dat er ongweveer 170.000 zwangere vrouwen per jaar zijn en lang niet iedereen zich wil laten inenten.’

Nina Eikens, moeder van een dochter van vier en 36 weken zwanger van een zoon, heeft de maternale kinkhoestvaccinatie wel alvast gehaald, ook al moest ze hem zelf betalen. Ze hoorde erover op haar zwangerschapsgym. ‘Mijn baby moet straks toch mee naar buiten: naar school, met zijn zus mee naar zwemles… Hij komt dus steeds met andere kinderen in aanraking. En je weet tegenwoordig niet zeker meer of die allemaal wel zijn ingeënt. Als ik hem kan beschermen tegen kinkhoest door mezelf één keer te laten prikken, doe ik dat natuurlijk.’

De risico’s

Daar denkt Annelies Mulder anders over. Ze is moeder van een peuter en een baby en heeft zich bij haar laatste zwangerschap, nu ruim een is beschermd. Die tijd willen we nu juist verkorten. Bovendien is de last voor aanstaande moeders veel minder. Het is één prik die geen schade toebrengt aan je baby of aan jezelf. Vanaf het moment van invoering van de maternale kinkhoestvaccinatie, eind dit jaar, hoor je er van je verloskundige of gynaecoloog vanzelf iets over, of het een baby moet laten groeien. En het is een principekwestie voor mij. Ik vind dat we de zwangerschap steeds minder aan de natuur laten en vraag me echt af waar we over tien jaar staan. Welke tests en vaccinaties krijg je dan wel niet als zwangere? We proberen te veel alle risico’s uit te bannen.’

Onzin, volgens gynaecoloog Van  Leeuwen. ‘Een zwanger lichaam kan prima dealen met dit vaccin, er zijn heel weinig risico’s aan verbonden. We zijn in Nederland erg van het principe dat zwangerschap geen ziekte is en dat je zo min mogelijk moet ingrijpen in de natuur. Maar je wordt vooral gevaccineerd voor de gezondheid van je kind en niet voor jezelf. De vaccinatie is niet verplicht, je bent vrij om hem niet te nemen. Maar het wordt wel bijzonder aanbevolen, want de prik is gewoon effectief.’

Lees ook: Alle kinderziektes op een rij

Amerikaanse studie

Er is al een flink aantal (Europese) landen waarin zwangere vrouwen worden ingeënt tegen kinkhoest, en in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Argentinië zijn de gevaccineerde vrouwen ook meteen onderzocht op zwangerschapscomplicaties door het vaccin. Die zijn nergens gevonden. ‘Er is in de Amerikaanse studie een heel klein risico gevonden op ontstoken vliezen,’ zegt Van Leeuwen, ‘maar dat levert zelden problemen op, zeker geen vroeggeboorte of aangeboren afwijkingen, waar sommige vrouwen onterecht bang voor zijn.’

Voor Marjolein de Wit-Ousden kan de maternale kinkhoestvaccinatie niet snel genoeg ingevoerd worden. ‘We krijgen Tess er niet mee terug, maar zo zijn wel alle andere pasgeboren baby’s beschermd tegen kinkhoest. Ik hoop dat alle zwangere vrouwen de prik gaan halen, om hun eigen kind en dat van anderen te beschermen. Het is moeilijk om te praten over wat Tess is overkomen, maar ik doe het graag, omdat ik wil dat mensen weten wat er kan gebeuren als ze zichzelf of hun kinderen niet laten inenten. Daar kunnen kinderen aan doodgaan. En dat mag niet.’

Het vaccinatieschema voor baby’s

Na invoering van de maternale kinkhoestvaccinatie verandert ook het vaccinatieschema voor baby’s. Het is namelijk nog steeds nodig om ze zelf in te enten tegen kinkhoest, omdat de hoeveelheid antistoffen die baby’s via hun moeder binnenkregen langzaam afneemt. Op dit moment krijgen baby’s nog met twee, drie en vier maanden een DKTP-prik, en met elf maanden en vier jaar een zogenaamde ‘booster’, een extra dosis om de bescherming te versterken. Kinderen van moeders die ingeënt zijn tegen kinkhoest hoeven straks alleen nog met drie en vijf maanden gevaccineerd te worden met DKTP. De boosters blijven bestaan. Als je de kinkhoestprik niet haalt, of als je baby binnen twee weken na de vaccinatie geboren wordt, krijgt je baby straks een inenting als hij twee, drie en vijf maanden oud is.

Lees ook: Inentingen en vaccinaties bij je baby en kind

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Neeltje Huirne, Beeld: Shutterstock.