ontsluiting

De ontsluitingsfase bij de bevalling (per centimeter)

Voordat je volledige ontsluiting hebt en je mag gaan persen, gebeurt er van alles in je lijf. Dit proces kun je heel globaal indelen per aantallen centimeters. Wat gebeurt er wanneer, hoe voelt het en hoe breng je deze fase door? 

Elke bevalling is uniek

Eerst even dit: niets is zo onvoorspelbaar als een bevalling. Je lichaam heeft geen boodschap aan centimeters en tijdschema’s. Er spelen allerlei factoren mee die beïnvloeden hoe je je voelt en hoe snel het gaat. Je kunt in twee uur van nul naar tien centimeter ontsluiting gaan, maar ook in 24 of 48 uur. Bovendien ervaart ook niet iedereen de beruchte wanhoop na acht centimeter.

Advertentie

Zie dit artikel als uitleg van wat zich tijdens de bevalling in je lichaam afspeelt, hoe je dat kunt ervaren en hoe je ermee kunt omgaan. Probeer dus niet te veel te focussen op de centimeters. Vertrouw erop dat het precies zo gaat als het beste is voor jou en je baby.

Hoe meten ze de ontsluiting?

Het meten van de ontsluiting gaat uiteraard niet met een meetlint. De verloskundige brengt haar vingers inwendig bij je in en voelt aan je baarmoedermond. Dit wordt toucheren genoemd. Past er één vinger tussen, dan heb je één centimeter, met twee vingers zit je op drie centimeter, kan ze een V maken dan is het vier centimeter. Als er uiteindelijk geen rand meer rond het hoofdje te voelen is, heb je volledige ontsluiting.

Dat hoeft niet bij exact tien centimeter te zijn, niet alle vrouwen en baby’s zijn immers hetzelfde gebouwd. Daarbij heeft elke verloskundige en gynaecoloog andere vingers. Helemaal objectief en exact meten kan dus niet op deze manier. Hoe dan ook: volledige ontsluiting is een mijlpaal. Het werk om de weg vrij te maken voor je baby zit erop en je mag gaan persen.

De paarse lijn

De inwendige controle van de ontsluiting is een intieme handeling: de verloskundige of gynaecoloog voelt met haar/zijn vingers in je vagina. Of en wanneer je dit wilt, is altijd aan jou, dus ook bij een bevalling. Misschien vind je het zelf fijn om regelmatig te horen op hoeveel centimeter je zit. Maar toucheren kan je ook gespannen maken en het kan demotiverend zijn als je minder ontsluiting blijkt te hebben dan je hoopte. Weet dat je altijd nee kunt zeggen.

Door je te observeren kan een verloskundige ook inschatten hoe ver je bent. Bovendien verschijnt bij 76% van de vrouwen rond de zeven centimeter ontsluiting een paarse lijn, die net boven de anus begint en de bilspleet volgt. Dit komt door druk van het hoofdje op de bloedvaten bij het heiligbeen. Hoe lager het hoofdje, hoe meer druk en hoe hoger de paarse lijn komt. Is de lijn bij het eind van je bilspleet, dan heb je volledige ontsluiting. Als je op je rug ligt, is deze lijn uiteraard niet te zien…  

Goed om te weten

Elke bevalling is uniek. De natuur doet niet aan tijdschema’s. Wél lopen de meeste bevallingen volgens dezelfde stappen (die in dit artikel worden benoemd).

Fase 1: 0-3 centimeter (latente fase)

Wat gebeurt er?

Het eerste deel van een bevalling kan heel verschillend verlopen. Je kunt drie uur na de eerste wee al in de persfase belanden, maar het kan ook uren en soms dagen ‘rommelen’ voor de weeën echt doorzetten en je de eerste centimeters ontsluiting krijgt. Ze noemen die aanloop naar het echte werk ook wel de ‘latente fase’. Je hebt dan (milde) weeën, maar de ontsluiting begint nog niet. Toch gebeurt er wel degelijk iets essentieels: je baarmoedermond verweekt en verstrijkt. 

Verweken, verstrijken en openen

Voordat je ontsluiting krijgt, moet je baarmoedermond verweken en verstrijken. Tijdens de zwangerschap is je baarmoedermond stug en een paar centimeter lang. Het is een soort tuitje, zo hard als het puntje van je neus en nodig om je baarmoeder goed af te sluiten. Onder invloed van het hormoon prostaglandine wordt het tuitje zo zacht als de binnenkant van je wang: het verweekt. En door de eerste weeën en de druk van het hoofdje van de baby wordt het steeds korter: het verstrijkt. Uiteindelijk is het tuitje één geheel met de baarmoederwand. Pas dan kan de baarmoedermond door samentrekkingen van de baarmoederspier opengaan (volledige ontsluiting).

Verweken en verstrijken kan bij een eerste kind een hele tijd duren (maar het hoeft niet) en gaat bij een tweede meestal een stuk sneller en vaak ongemerkt. Je kunt dus ook bij de eerste echte weeën al een paar centimeter ontsluiting hebben.

Hoe voelen de weeën?

Meestal zijn de weeën bij de eerste centimeters nog goed te doen. Tijdens het verweken en verstrijken zijn ze soms zelfs nauwelijks voelbaar of zijn het meer milde krampen, met lange pauzes ertussen en nog weinig regelmaat. Als de ontsluiting doorzet, komen de weeën om de drie tot vijf minuten en houden ze ongeveer een minuut aan. Je moet dan even stoppen met je bezigheden als de wee opkomt, maar het hoeft niet heel pijnlijk te zijn. Als de wee afzakt, kun je meestal gewoon weer verdergaan met waar je mee bezig was.

Video: zo vang je weeën het beste op

Video: Verloskundige Karlijn Janssen legt uit: zo vang je verschillende weeën het beste op.

Hoe breng je dit deel door?

Vaak begint een bevalling ’s avonds of ’s nachts. Het beste wat je dan kunt doen, is proberen te slapen of rusten. Je kunt immers niet voorspellen hoe lang het gaat duren en nog even ‘je batterij opladen’ is nooit weg. Ook is alle ontspanning meegenomen voor de aanmaak van oxytocine (het hormoon dat de weeën krachtiger maakt) en endorfine (je eigen pijnstiller). Neem een warme douche of maak een kruik om tegen je onderbuik te houden en kruip lekker in bed. 

Beginnen de eerste weeën overdag, probeer dan om ontspannen te blijven en zoek afleiding. Als je je direct volledig focust op alles wat je voelt, kun je gespannen worden en ervaar je eerder pijn. Hoe langer je kunt ‘ontspannen’ en doorgaat met waar je mee bezig was, hoe korter de bevalling uiteindelijk duurt voor je gevoel. Dit kun je bijvoorbeeld doen: 

  • Wandelen (ook heel goed om je bekken soepel te maken en ruimte voor de baby te creëren).
  • Kleine klusjes in huis (‘Bak nog even een cake,’ zeggen verloskundigen weleens).
  • Tv-kijken, mediteren, je laten masseren, een vriendin bellen (maar alleen die rustgevende vriendin die je niet zenuwachtig maakt).
  • Probeer nog wat gezonds te eten en drinken, zodat je straks genoeg kracht hebt.
  • Een ‘bevalbubbel’ creëren met gezellige lichtjes, muziek, een lekkere geurkaars, kussens en dekens en wat je maar kunt bedenken om het jezelf comfortabel te maken.
Dansen helpt

Dansen helpt bij de ontsluiting en maakt je vrolijk waardoor je meer endorfine aanmaakt. Op YouTube vind je tientallen filmpjes van dansende bijna-mama’s.

tip

Video: weeënpijn wegdansen


Deze gynaecoloog maakt er echt een feestje van.

Wanneer bel je de verloskundige?

Als de weeën regelmatig komen (om de drie tot vijf minuten) en een minuut aanhouden, kun je de verloskundige bellen. Of doe zoals je met haar hebt afgesproken en aarzel niet om al eerder te bellen als je voelt dat dit nodig is.

Misschien vind je de eerste weeën spannend en is het fijn als ze je geruststelt. Als je bevalling begint met gebroken vliezen, kun je haar direct bellen. Ze weet dan hoeveel tijd er voorbijgaat tot de weeën op gang komen en kan kijken of er al dan niet meconium in het vruchtwater zit. 

Fase 2: 3-8 centimeter (actieve fase)

Wat gebeurt er?

Over het algemeen komen de weeën nu sneller en worden ze sterker. Dat is een goed teken: de ontsluiting vordert. De actieve fase begint bij 3-4 centimeter en duurt tot 8 centimeter. Misschien heb je weleens gehoord van de theorie: één-centimeter-per-uur? Deze theorie is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie verouderd en daarom hebben ze een nieuwe richtlijn voor verloskundigen en gynaecologen: elke bevalling heeft een eigen natuurlijk tempo, dus heb geduld als het langer duurt en grijp alleen in bij medische noodzaak.

Hoe snel de ontsluiting precies verloopt, is afhankelijk van verschillende factoren. Denk aan: hoe ontspannen je bent en hoe het hoofdje van de baby voor de baarmoedermond ligt. De kracht van de weeën kan tijdelijk afnemen of de weeën kunnen tussendoor een (paar) uur stoppen. Dan komt er dus ook geen centimeter bij. Maar als de weeën weer doorzetten, kun je in een halfuur zomaar twee centimeter opschieten.

Hoe voelt het?

Vaak worden de weeën in deze fase steeds pijnlijker. Hoe weeën precies voelen en hoeveel pijn ze doen, is heel persoonlijk. Vaak moeten vrouwen zich nu echt op de weeën concentreren om ze op te vangen. Tijdens een wee kun je even niet praten en blijf je in de houding die je het prettigst vindt. Ook ademhalingstechnieken kunnen helpen. Probeer de pauzes tussen de weeën door weer normaal te ademen en gebruik ze om zo goed mogelijk te ontspannen.

Er zijn veel natuurlijke manieren om de pijn te verlichten. Zo vinden veel vrouwen het fijn om tijdens een wee tegendruk te krijgen: de partner duwt dan stevig tegen de onderrug (bij rugweeën) of de zijkant van de billen (bij beenweeën). Als je de pijn te heftig vindt, of al heel lang pittige weeën hebt opgevangen en uitgeput raakt, kun je om pijnbestrijding vragen. Dit gebeurt altijd in het ziekenhuis. Zo tegen de acht centimeter kan het zijn dat je misselijk wordt. Sommige vrouwen moeten dan ook overgeven.

Meer weten? Alles over de verschillende soorten natuurlijke en medische pijnbestrijding lees je hier. 

Verschillende soorten weeën

Zo herken je ze en praktische tips om deze verschillende soorten weeën goed op te vangen:


Illustratie: verschillende fases van ontsluiting.

Als de weeën afnemen of stoppen

Zolang de baby het goed maakt, is het helemaal niet erg als de weeën afnemen of even stoppen tijdens de bevalling. Sterker nog: waarschijnlijk is het zelfs nuttig. Misschien heeft de baby tijd nodig om gunstiger te gaan liggen of zorgt ontspanning voor meer ruimte in je bekken, waarna het daarna weer vlotter gaat.

Uit onderzoek blijkt dat een urenlange pauze bij een normale bevalling kan horen. Probeer dus rustig te blijven en vertrouwen te houden dat de ontsluiting vanzelf weer op gang komt. Kijk ook of je iets kunt doen aan de omstandigheden waarin je je bevindt. De rit naar het ziekenhuis (zie verderop) of druk ziekenhuispersoneel kan je gespannen maken. Hierdoor neemt de oxytocine-aanmaak in je lichaam af.

Maak het je zo comfortabel mogelijk, zeg er wat van als iets je stoort en vraag je partner of verloskundige je te helpen om te ontspannen. Ademhalingstechnieken, massage, een warm bad/douche, knuffelen, rustig op de wc zitten, even huilen of juist lachen: het kan de oxytocine weer laten stromen waardoor je weeën weer doorzetten. 

Hoe breng je dit deel door?

Dat hangt ervan af wat je het meest comfortabel vindt. Sommige vrouwen willen het liefst in bed liggen. Anderen vinden het fijner om te zitten, bijvoorbeeld op een bal, stoel of stapel kussens, op handen en knieën of op hun hurken. Rondlopen en staand de weeën opvangen, kan ook goed werken. Je kunt daarbij ergens op leunen of je partner vasthouden. Of ga onder de douche of in bad zitten.

Verticale houdingen, wisselen van houding en beweging zorgen over het algemeen voor een vlottere ontsluiting. Maar doe vooral waar je je het beste bij kunt ontspannen. Maak gerust (liefst lage) geluiden en probeer tussendoor slokjes te drinken.

Wanneer ga je naar het ziekenhuis?

Als je in het ziekenhuis wilt bevallen, komt er een moment dat je in de auto moet stappen. Wanneer je dat het beste kunt doen, hangt van een paar dingen af. Hoe ver rijden is het ziekenhuis? Hoe langzaam of snel gaat de ontsluiting? Welk moment voelt goed voor jou? Wil je een ruggenprik? Dat speelt allemaal mee. Je verloskundige kan je hierbij adviseren.

Ga plassen

Ook als je geen aandrang voelt. Een volle blaas kan je baarmoeder in de weg zitten bij de weeën.

tip

Fase 3: 8-10 centimeter

Wat gebeurt er?

De derde fase (8-10 cm) wordt ook wel de overgangsfase genoemd. Je lijf werkt hard om het laatste stukje van je baarmoedermond te openen en zich voor te bereiden op wat er daarna komt. De weeën kunnen nu flink pittig zijn en volgen kort op elkaar. Het hoofdje van de baby gaat steeds dieper het bekken in en duwt daarbij tegen je heiligbeen en rectum. Door de hormonen worden je bekkendelen en staartbeen flexibeler, waardoor ze kunnen meebewegen met het hoofdje. 

Hoe voelt het?

Veel vrouwen vinden dit stukje van de bevalling écht hard werken. De weeën zijn intens en pijnlijk en je hebt korte pauzes. Je kunt pijnscheuten onder in je rug voelen, omdat het hoofdje van de baby langs je heiligbeen gaat. Ook kunnen je benen gaan trillen van de inspanning.

Misschien word je misselijk of heb je het gevoel dat je moet poepen (wat vaak ook gebeurt) of voel je een kramp opkomen. Je kunt ook (meer) bloed en slijm verliezen. Als het hoofdje tegen je rectum drukt, kun je persdrang voelen, soms alleen aan het begin van de wee.

Ook als je nog geen volledige ontsluiting hebt, kun je gerust een beetje toegeven aan dit gevoel, maar pers niet al met volle kracht mee. Is het niet meer te houden? Dan betekent dit (meestal) dat je volledige ontsluiting hebt en de persfase aanbreekt.

Wist je dat…

Maar 10% van de bevallingen begint met gebroken vliezen? Het vaakst breken de vliezen als je rond de 8 centimeter ontsluiting hebt. Dit doet overigens geen pijn.

Heftige emoties

Vaak voelen vrouwen tegen het eind van de ontsluitingsfase heftige emoties, zoals wanhoop, paniek of boosheid. Je kunt het helemaal zat zijn, erdoorheen zitten, het gevoel hebben dat je geen wee meer aankunt of bang worden voor de persfase. Ook dit is normaal en kan bij het proces horen. Doe wat nodig is om je gevoel te uiten. Dat lucht op en daarna herpak je je weer. Het is een teken dat je er bijna bent en meestal komt je oerkracht terug zodra je kunt gaan persen. 

Hoe breng je dit deel door?

Vang de weeën zo goed mogelijk op met ademhalingstechnieken, zoals een rustige buikademhaling of puffen. Probeer tussen de weeën door kalm te blijven en rustig adem te halen, zodat je niet gaat hyperventileren. Niet alle vrouwen ervaren een duidelijk verschil bij het laatste stukje ontsluiting. Maar het kan goed zijn dat je helemaal in jezelf keert, niet meer aangeraakt wilt worden en niet afgeleid wilt worden door gepraat of gedoe om je heen. Je kunt daar ook erg geïrriteerd op reageren. Alleen maar goed: dan weet iedereen wat je wilt en nodig hebt.

Bij lage rugpijn helpt het als je partner net boven je bilspleet duwt. In beweging blijven, kan helpen het laatste randje baarmoedermond weg te krijgen. Volg je lijf en maak bewegingen die goed voelen. Lukt dit niet meer en wil je liggen, weet dan dat je staartbeen alleen kan meebewegen als je niet op je rug ligt. Op je zij is er meer ruimte in je bekken én kan je partner beter je onderrug masseren. Je kunt op je zij blijven liggen als de persfase direct begint, maar misschien wil je dan liever een andere houding. Of komt er (wederom) eerst een pauze voordat de laatste fase aanbreekt… 

Lees hier meer over de volgende fases van de bevalling:

Marijn van der Zwaard

Zwangerschapscoach

Marijn van der Zwaard is zwangerschapscoach in Groningen. Ze volgde de opleiding Docent Natuurlijk Zwanger, waar ze – naast verloskundetheorie – yoga, shiatsutechnieken en drukpunten voor de zwangerschap en bevalling leerde. Daarnaast is ze gecertificeerd HypnoBirthing-docent en deed ze o.a. trainingen rebozotechnieken en Spinning Babies. Vanuit haar eigen bedrijf Heybabycoaching.nl begeleidt ze ouders bij de fysieke en mentale voorbereiding op de geboorte van hun baby.

Contact
Website
Facebook
Instagram