Hoe en wanneer controleert de verloskundige de ligging?
Vanaf ongeveer 28 weken voelt de verloskundige tijdens de controles door middel van uitwendig onderzoek hoe je baby ligt. Door zachtjes met haar handen op je buik te drukken, kan ze voelen waar de rug, het hoofdje, de stuit en de beentjes zich bevinden.
Volgens verloskundige en echoscopist Karlijn Draaisma heeft je baby tot ongeveer 32 weken nog genoeg ruimte om vrij in de baarmoeder rond te draaien. Pas rond week 32 gaan de meeste baby’s definitief met hun hoofd naar beneden liggen. Twijfelt de verloskundige over de ligging? Dan kan ze je doorverwijzen naar een echoscopist voor een speciale liggingsecho.
Dit zijn de verschillende soorten liggingen:
Achterhoofdsligging
Dwarsligging
Afwijkende hoofdliggingen: aangezichtsligging, kruinligging, voorhoofdsligging of sterrenkijker.
Illustratie van verschillende soorten liggingen in de baarmoeder.
Geen zorgen trouwens, als je baby met 28 weken in stuit of dwars blijkt te liggen: je baby heeft tot ongeveer 32 weken genoeg ruimte in de baarmoeder om zich nog regelmatig om te draaien. Na de 32e week wordt de ruimte steeds krapper, waardoor je baby steeds minder makkelijk kan draaien. De meeste baby’s liggen dus rond week 32 in de achterhoofdsligging. Blijkt je baby toch anders te liggen, dan is dat niet direct reden tot zorgen. Ook na de 32e week kunnen baby’s nog uit zichzelf in de juiste positie draaien. Soms gebeurt dit nog vlak voor of tijdens de bevalling.
Een afwijkende hoofdligging is vaak lastig te voelen, zelfs tijdens de bevalling. Terwijl de baby de spildraai maakt in het bekken, kan hij soms alsnog vanzelf goed komen te liggen. Meestal wordt dit pas duidelijk tijdens de bevalling zelf.
Wat is de ideale ligging voor de bevalling? (Achterhoofdsligging)
De achterhoofdsligging is de meest voorkomende en ideale ligging voor een soepele bevalling. Hierbij ligt je baby met het hoofd naar beneden, de kin op de borst gekruld en het achterhoofd richting de baarmoedermond.
Achterhoofdsligging, gezicht naar achteren en hoofd als eerste.
In deze houding – specifiek de ‘achterhoofdsligging met achterhoofd voor’ (AAV) waarbij de rug van de baby richting jouw buik wijst – drukt het smalste deel van het hoofdje tegen de baarmoedermond. De schedelbeenderen van de baby kunnen nog iets over elkaar schuiven, waardoor het hoofdje zich optimaal kan aanpassen aan de vorm van jouw bekken. De baby daalt in en maakt tijdens de weeën een inwendige spildraai om soepel onder het schaambeen door geboren te worden.
Lees ook: Bevalling voorbereiden: waar moet je allemaal aan denken?
Wat als je baby in een stuitligging ligt?
Bij een stuitligging ligt de baby niet met het hoofd, maar met de billen (de stuit) naar beneden in het bekken. Zo’n 3 tot 4 procent van de baby’s ligt vlak voor de geboorte in een stuit.
Er zijn verschillende varianten van de stuitligging:
Volkomen stuitligging: De benen zijn gevouwen in kleermakerszit.
Onvolkomen stuitligging: De benen liggen gestrekt omhoog langs het lijfje.
Half onvolkomen stuitligging: Eén been omhoog en één been gebogen naar beneden.
Voetligging: De voetjes liggen als eerste voor de baarmoedermond.
In 85% van de gevallen is er geen duidelijke medische verklaring waarom een baby in een stuit blijft liggen. Wel is de kans op een stuitligging iets groter bij een vroeggeboorte, een meerlingzwangerschap, een voorliggende of laagliggende placenta, of bij een afwijking aan de baarmoeder.
Wat houdt een dwarsligging in?
Bij een dwarsligging ligt de baby overdwars in de buik, in plaats van in de lengte. Dit is zeer zeldzaam en komt bij minder dan een half procent van alle zwangerschappen voor.
Een dwarsligging komt iets vaker voor bij vrouwen die al meerdere kinderen hebben gekregen, bij tweelingen, of wanneer de placenta voor de baarmoedermond ligt. Omdat een baby niet overdwars door het geboortekanaal past, is een vaginale bevalling bij deze ligging onmogelijk. Blijft de baby dwars liggen? Dan beval je met een geplande keizersnede.
Lees verder: Wat kun je verwachten bij een keizersnede?
Welke afwijkende hoofdliggingen zijn er?
Soms ligt de baby wel met het hoofd naar beneden, maar heeft hij het hoofdje in een ongunstige hoek gekanteld. Dit noemen we afwijkende hoofdliggingen. Vaak ontdekt de verloskundige dit pas tijdens de ontsluiting of de persfase.
- 1
Sterrenkijker: De baby ligt goed met het hoofd omlaag, maar kijkt met het gezicht omhoog (naar jouw buik) in plaats van naar beneden (naar jouw rug). Het hoofdje draait hierdoor lastiger door het bekken.
- 2
Aangezichtsligging: Het hoofd is extreem ver naar achteren gebogen. Het gezichtje komt als eerste in het bekken. Dit vergroot de kans op een kunstverlossing met een vacuümpomp of een keizersnede.
- 3
Kruinligging: De kin ligt niet netjes op de borst, waardoor het breedste deel van de kruin de uitgang moet passeren. Dit kan leiden tot een langere persfase en een verhoogde kans op uitscheuren.
- 4
Voorhoofdsligging: Het hoofd is lichtjes achterover gekanteld waardoor het voorhoofd als eerste indaalt.
Aangezichtsligging
De baby ligt met zijn hoofd naar beneden, maar met het hoofd ver achterover gebogen. Hij ligt dus met zijn gezicht richting het bekken. Deze houding maakt de bevalling lastiger, omdat een breder gedeelte van het hoofdje als eerste geboren moet worden. De kans op een kunstverlossing (met verlostang of vacuümpomp) is daardoor groter. Ook kan deze ligging ervoor zorgen dat de ontsluiting niet vordert, waardoor een keizersnede nodig is.
Kruinligging
De baby ligt met zijn hoofd naar beneden, maar niet met zijn kin op de borst. Hij ligt met het bovenste deel van zijn hoofd tegen de baarmoedermond. Ook bij deze ligging moet een groter gedeelte van het hoofd als eerste geboren worden, waardoor de uitdrijving (persfase) langer kan duren. De kans op een kunstverlossing of uitscheuren is groter dan bij een achterhoofdsligging.
Tip: er zijn verschillende pershoudingen die zorgen voor meer ruimte in je bekken.
Voorhoofdsligging
De baby ligt met zijn hoofd achterover, maar minder uitgesproken dan bij een aangezichtsligging. Hij ligt met zijn voorhoofd tegen de baarmoedermond. Ook in dit geval kan het zijn dat de baby tijdens de bevalling nog in een gunstiger positie draait. Gebeurt dit niet, dan kan een keizersnede nodig zijn.
Sterrenkijker
Als je baby een sterrenkijker is, ligt hij in achterhoofds- of kruinligging, maar met zijn gezicht naar voren (richting jouw buik) in plaats van naar achteren (richting je ruggengraat). Daardoor gaat zijn hoofd minder makkelijk door het geboortekanaal. Een bevalling van een sterrenkijker kan langer duren en is vaak iets moeilijker, doordat de baby in deze positie de inwendige spildraai niet kan maken en de omtrek van zijn hoofdje niet kan aanpassen aan het geboortekanaal. Het hangt af van de omtrek van het hoofdje en de verdere ligging of een keizersnede nodig is. Bij een eerste bevalling van een sterrenkijker is de kans op een keizersnede iets groter dan bij vrouwen die een tweede of volgende kind krijgen dat in deze positie ligt.
Tip: Tijdens de bevalling kan het aannemen van andere pershoudingen, zoals op je zij of op handen en knieën, extra ruimte in je bekken creëren. Hierdoor kan een baby met een afwijkende hoofdligging alsnog gunstig bijdraaien. Oefeningen vanuit Spinning Babies kunnen hier tijdens de zwangerschap al bij helpen. Hier lees je er meer over.
Wat betekent een afwijkende ligging voor de bevalling?
Ligt de baby in de gunstige achterhoofdsligging, dan kun je in principe thuis bevallen. Bij een stuit- of dwarsligging of een afwijkende hoofdligging die de ontsluiting stagneert, zal de bevalling vaak in het ziekenhuis (medisch) begeleid worden.
Bij een stuitligging overleg je met de gynaecoloog over een vaginale stuitbevalling of een geplande keizersnede. Hoewel een vaginale stuitbevalling mogelijk is als jij en je baby gezond zijn, kiezen veel vrouwen (en gynaecologen) voor een keizersnede omdat de kans op complicaties en een spoedkeizersnede groter is. Meer te weten komen? Luister dan naar deze podcast waarin gynaecologen Sanne en Joost je alles vertellen over de stuitbevalling.
Kan de gynaecoloog een baby draaien (uitwendige versie)?
Ligt je baby rond de 36 weken in een dwars- of stuitligging? Dan kan een gynaecoloog of een gespecialiseerde verloskundige (versiekundige) proberen de baby in de buik te draaien. Dit heet een uitwendige versie.
Met de handen op jouw buik probeert de zorgverlener de baby voorzichtig een koprol of buiteling te laten maken. Gemiddeld lukt dit bij 50% van de pogingen. Bij een eerste kindje ligt de slagingskans rond de 30 tot 40%, bij een tweede of volgende kind stijgt dit naar 60 tot 70% omdat de buikwand dan al wat soepeler is.
Bekijk hier: het draaien van een stuitligging
Bron: Spaarne Gasthuis, Stuitinwenst.nl
