Een afgeplat hoofdje: wat is het en hoe kun je het voorkomen?

Een afgeplat hoofdje: wat is het en hoe kun je het voorkomen?

Een afgeplat hoofdje kan ontstaan doordat je baby een voorkeurshouding heeft. Hoe voorkom je dat je kind een afgeplat hoofdje krijgt en wat kun je doen als het toch gebeurt? Moet je baby dan een helmpje op of zijn er andere oplossingen?

Wat is een afgeplat hoofdje?

Een afgeplat hoofdje ontstaat als een baby te vaak en te lang in een voorkeurshouding ligt. Ongeveer acht op de tien baby’s ontwikkelt een voorkeurshouding: een houding waarbij een baby meer dan 75 procent van de tijd met zijn hoofd dezelfde kant op ligt. Doordat de schedel van een baby nog week is en daardoor makkelijk kan vervormen, kan er een afplatting van de schedel ontstaan.

Er zijn twee verschillende vormen van een afgeplat hoofdje bij baby’s: plagiocefalie en brachycefalie. Bij plagiocefalie (‘plagio’ betekent plat en ‘cefalie’ betekent hoofd) is er een afplatting aan één kant van het hoofdje: rechts of links. Als de afplatting centraal op het achterhoofd zit, is er sprake van brachycefalie, dat letterlijk ‘een kort hoofd’ betekent.

Wist je dat:

85% van de baby’s heeft in de baarmoeder al een favoriete kant om het hoofd naartoe te draaien.

Oorzaak afgeplat hoofdje

Sinds bij baby’s de rugligging wordt aanbevolen om wiegendood te voorkomen, neemt het aantal kinderen met een afgeplat hoofdje toe. Meestal is een voorkeurshouding in de eerste maanden na de geboorte de oorzaak. De meeste baby’s houden hier na een aantal weken vanzelf weer mee op, waardoor de afplatting vanzelf verdwijnt. Sommige baby’s blijven echter hun hoofd telkens naar één kant draaien of recht naar boven kijken. Door de langdurige druk op een bepaalde plek op het hoofd kan deze uiteindelijk zichtbaar platter worden. De structuur van de schedelbeenderen is bij baby’s namelijk nog week, waardoor de vorm van de schedel kan worden beïnvloed door de zwaartekracht en druk.

Niet ernstig

Kinderen mét een afgeplat hoofdje ontwikkelen zich net zo goed als kinderen zónder. Plagiocefalie en brachycefalie hebben dus géén gevolgen voor de ontwikkeling van de hersenen. Een afgeplat hoofdje kan wel gevolgen hebben voor de symmetrie van het gezicht: het is dus vooral een cosmetisch probleem. Zo kan het voorkomen dat de stand van de oren ongelijk wordt als gevolg van de afplatting van het achterhoofd. Bij heel ernstige gevallen kunnen ook de kaak en de wang vervormd raken.

Afgeplat hoofdje voorkomen

Als het hoofdje van je baby langdurig eenzijdig wordt belast, kan het afplatten of scheefgroeien. Voorkomen dat dit gebeurt, is vooral een kwestie van goed opletten. Merk je dat je baby een voorkeurshouding heeft, onderneem dan actie. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het probleem te verhelpen is. Dit kun je doen om een afgeplat hoofdje te voorkomen als je baby een voorkeurshouding heeft.

1. Tips voor het slapen

  1. Leg je baby afwisselend met het hoofdje naar links en naar rechts als je hem in bed legt. Wanneer je kind een voorkeurshouding naar links of naar rechts heeft, draai het hoofdje dan regelmatig naar de niet-voorkeurszijde. Wissel het liefst bij elk slaapje. Gebruik als geheugensteun bijvoorbeeld een zakdoek die je links of rechts aan het ledikantje of de wieg knoopt. Lees ook: mag een baby op zijn buik slapen?
  2. Draait je baby zijn hoofd toch steeds naar de voorkeurskant? Misschien is aan die kant van de kamer iets aantrekkelijks te zien is (licht van buiten, een muziekmobiel). Een mobiel kun je eventueel weghalen, maar een raam verplaatsen wordt lastig. Maak in dat geval regelmatig het bed andersom op, dus het hoofdeind wordt het voeteneind. Zo stimuleer dat je kind van houding wisselt, zonder dat je het hoofdje van je baby hoeft te draaien.
Veiligheid in de box

Let er bij het kopen van een box op dat de opening tussen de bodem en zijwand niet meer dan 0,5 cm mag zijn. Zo kan je baby zijn vingers er niet tussen krijgen. Bij een spijlbox moet de afstand tussen de spijlen 4,5 en 6,5 cm zijn. Dit om beklemming te voorkomen. Daarbij moet de bodem niet te gemakkelijk te verstellen zijn. Een stelregel is dat je hierbij een stuk gereedschap nodig moet hebben.

2. Tips bij het voeden en verschonen

  1. Neem je baby afwisselend op de linker- of rechterarm tijdens het voeden. Bij borstvoeding gebeurt dit al automatisch, bij flesvoeding vraagt het soms om wat oefening.
  2. Varieer in voedingshoudingen: je kunt je baby bijvoorbeeld ook eens op je bovenbenen leggen, terwijl je je voeten laat steunen op een stoel of lage tafel.
  3. Ga bij het verzorgen en verschonen zo staan dat je kind naar de niet-voorkeurskant moet draaien om jou te kunnen zien.

Behandeling afgeplat hoofdje

Medisch gezien is een afgeplat hoofdje geen probleem. Met uitzondering van ernstige vormen, die gelukkig zeldzaam zijn. Bij de meeste kinderen komt een afplatting van het achterhoofd vanzelf weer goed. Zeker als je aan de slag gaat met de bovenstaande tips. Is het hoofdje van je kind flink afgeplat en blijft hij maar een voorkeurshouding houden, dan is het verstandig om dit te bespreken op het consultatiebureau. Zij zullen je mogelijk doorsturen naar kinderfysiotherapeut. Je kunt ook zelf een afspraak maken.

Kinderfysiotherapie

Als je alle adviezen al hebt gevolgd, maar de afplatting niet minder wordt en je baby steeds weer terug naar zijn voorkeurshouding draait, dan is een bezoek aan de kinderfysiotherapeut zinvol. Een fysiotherapeut kan ondersteuning bieden als de voorkeurshouding van je baby moeilijk te corrigeren is. De kinderfysiotherapeut zal je tips geven om de motorische ontwikkeling van je baby te bevorderen en instructies geven hoe je de niet-voorkeurskant kunt stimuleren. Ook zal er een meting worden gedaan om de ernst van de afplatting te bepalen.

Ongeveer acht op de tien baby’s ontwikkelen een voorkeurshouding: een houding waarbij een baby meer dan 75% van de tijd zijn hoofd dezelfde kant op houdt.

PCM-meting

De kinderfysiotherapeut meet de eventuele afplatting van de schedel met behulp van een bandje om het hoofd van je baby. Deze meetmethode wordt plagiocephalometrie (PCM) genoemd. Je baby krijgt hierbij een bandje om zijn hoofd. Op het bandje worden de loodrechte posities van de neus en de oren gemarkeerd. Vervolgens wordt het bandje van het hoofd van de baby gehaald en heeft de fysiotherapeut een mal van de schedel. Het bandje wordt gekopieerd op papier, zodat er exactere metingen kunnen worden gedaan. Zo’n meting doet absoluut geen pijn.

Met zo’n PCM-meting kan worden vastgesteld of verdere behandeling nodig is en kan er bij een volgende meting gekeken worden of er een vooruitgang (of achteruitgang) te zien is. Mocht de meting boven een bepaalde waarde uitkomen, dan kan helmredressietherapie mogelijk nodig zijn.

Behandeling redressiehelm

Als de afplatting van het achterhoofd niet minder wordt en er nog steeds sprake is van een voorkeurshouding, dan kan er een redressiehelm voorgeschreven worden. Je baby draagt dan ongeveer vier tot zes maanden een helmpje, gedurende 13 uur per dag. Het helmpje dwingt de schedel om weer in de juiste vorm te groeien. Als ouder maak je zelf, vaak in overleg met een kinderarts, de uiteindelijke beslissing om een helm bij je kind aan te laten meten. Overigens is niet iedereen ervan overtuigd dat een redressiehelm ook echt werkt.

Deze baby draagt een redressiehelm.

Verdeelde meningen over helmredressietherapie

De meningen over het nut van deze therapie zijn zoals gezegd verdeeld. Zo publiceerde het British Medical Journal in 2014 een artikel over de HEADS-studie. Uit deze omvangrijke studie, waarbij honderd kinderfysiotherapeuten berokken waren, blijkt dat een helmbehandeling voor gezonde baby’s met een matige tot ernstige schedelafplatting niet effectief is, veel geld kost en kan leiden tot bijwerkingen. De kinderfysiotherapeut of kinderarts kan je informeren over deze studie en de mogelijkheden.

Bekijk hier de uitzending van Eenvandaag over dit onderzoek.

Lees ook ons uitgebreide artikel: mijn baby heeft een voorkeurshouding.