Postpartum (postnatale) depressie: wat kun je doen?

Wat is een postpartum of postnatale depressie?

Een postpartum depressie (PPD) is een depressie die na de bevalling ontstaat en invloed heeft op de mentale gesteldheid van de moeder of partner. De term postnataal wordt vaak in de volksmond gebruikt.

De termen postpartum depressie en postnatale depressie worden vaak door elkaar gehaald. ‘Postpartum’ betekent letterlijk ‘na de bevalling’ en verwijst naar de toestand van de moeder. ‘Postnataal’ betekent ‘na de geboorte’ en richt zich taalkundig meer op de gezondheid van de baby. Toch bedoelen we met een postnatale depressie meestal precies hetzelfde.

De klachten bij deze aandoening zijn vergelijkbaar met een ‘normale’ depressie. Je voelt je het grootste deel van de dag en vrijwel elke dag enorm somber. Je haalt nergens plezier uit. Andere veelvoorkomende symptomen zijn gewichtsverlies, slaapproblemen, aanhoudende vermoeidheid en concentratieproblemen. Belangrijk om te weten: dat je van je baby houdt, staat helemaal los van deze klachten. Een depressie is goed te behandelen, mits je het tijdig signaleert.

Lees ook: Ontzwangeren: dit kun je verwachten van je herstel na de bevalling.

Wat is het verschil tussen een postnatale depressie en kraamtranen?

Kraamtranen, ook wel de babyblues genoemd, ontstaan rond de vierde dag na de bevalling en duren hooguit twee weken. Een postnatale depressie start vaak later en duurt aanzienlijk langer.

Meer dan de helft van de moeders ervaart de beruchte kraamtranen. Dit wordt veroorzaakt door de abrupte daling van zwangerschapshormonen na de bevalling en de nieuwe hormonen die worden aangemaakt voor de borstvoeding. Stemmingswisselingen, vergeetachtigheid en jezelf overweldigd voelen horen hier allemaal bij. De druk om op die befaamde roze wolk te zitten is hoog, maar het is heel normaal als je soms gewoon een rotdag hebt.

Bij een postnatale depressie is de somberheid heviger. Deze gevoelens starten meestal enkele weken na de bevalling. Als de somberheid langer dan twee weken aanhoudt en het je maar niet lukt om te genieten van je baby, is de kans groot dat het een postpartum depressie is.

Meer lezen: Wat als je geen moedergevoelens ontwikkelt?

Wat is het verschil tussen een postnatale depressie en een perinatale depressie?

Sombere gevoelens die al tijdens de zwangerschap beginnen en eventueel aanhouden na de bevalling, vallen onder een perinatale depressie.

De term perinataal is een verzamelnaam en omvat de gehele periode rondom de zwangerschap. Het beslaat alle mentale klachten vanaf het prille begin van de zwangerschap tot ongeveer een jaar nadat de baby is geboren.

Wat zijn de symptomen van een postnatale depressie?

Een postnatale depressie kenmerkt zich door langdurige en diepe somberheid, lusteloosheid en een gebrek aan plezier. Je piekert veel en voelt je mogelijk prikkelbaar of extreem vermoeid.

De symptomen kunnen per ouder verschillen, let in ieder geval op de volgende signalen:

• Veel piekeren en angstige gedachten

• Een algeheel lusteloos gevoel

• Zeer slecht slapen, zelfs als je baby wel slaapt

• Vol schuldgevoelens zitten richting je baby of omgeving

• Heftige stemmingswisselingen

• Constant somber zijn

• Geen of weinig eetlust, óf juist een overdreven drang om te eten

• Erg prikkelbaar zijn

• Moeite hebben met de hechting aan je baby

• Het ontbreken van moedergevoel, of juist té beschermend en overbezorgd zijn

Wat is de oorzaak van een postnatale depressie?

Een postpartum depressie kent niet één specifieke oorzaak. Het ontstaat vaak door een samenkomst van biologische factoren, je omgeving en psychologische factoren, aldus GZ-psycholoog Marijke Uithol.

Het ontwarren van de oorzaken kan ingewikkeld zijn. We lichten de verschillende factoren hieronder toe:

Biologische factoren

In de hersenen bevinden zich neurotransmitters zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. Bij een depressie is er vaak een tekort aan deze stofjes. Antidepressiva kunnen helpen dit evenwicht te herstellen. Daarnaast beïnvloedt erfelijkheid de kans op een depressie. Hormonale schommelingen na de bevalling spelen uiteraard ook een grote rol. Vrouwen die in het verleden al eens kampend met depressieve klachten, hebben helaas een grotere kans dat dit na een bevalling terugkeert.

Sociale en omgevingsfactoren

Naast je genen bepalen ook je omgeving en ervaringen de kans op een stemmingsstoornis. Traumatische gebeurtenissen uit je eigen jeugd kunnen inwerken op hoe je het moederschap ervaart. Maatschappelijke normen over het 'perfecte gezin' leggen de lat ongewild hoog. Werkende ouders kunnen daarnaast stress en druk voelen waardoor ze denken tekort te schieten. Traumatische ervaringen tijdens de bevalling of eerdere onverwerkte emoties kunnen plotseling aan de oppervlakte komen.

Psychologische factoren

Jouw persoonlijke eigenschappen beïnvloeden je mentale weerbaarheid. Een perfectionistische inslag, faalangst, of een gebrek aan zelfvertrouwen maken de overgang naar het ouderschap soms onnodig zwaar. Is de zwangerschap of bevalling moeizaam verlopen? Complicaties zoals zwangerschapsvergiftiging, een ongeplande keizersnede of een ziekenhuisopname van de baby leveren veel stress op. Al die spanning verhoogt de kwetsbaarheid voor een postnatale depressie.

Postnatale depressie en suïcidale gedachten: wat moet je doen?

Bij sommige vormen van depressie komen gedachten aan de dood of beangstigende dwanggedachten voor. Schakel direct professionele hulp in via de huisarts of 113 Zelfmoordpreventie wanneer je dit bij jezelf of een ander herkent.

Erg sombere ouders kunnen soms de gedachte hebben dat hun baby beter af zou zijn zonder hen. Soms zijn er dwanggedachten aanwezig, zoals de drang om de baby pijn te doen, hoewel je dit diep vanbinnen absoluut niet wilt. Dat is ontzettend beangstigend. In de praktijk doen moeders hun kinderen zelden iets aan, maar het is van levensbelang om deze gedachten serieus te nemen. Chat of bel direct, 24/7 en anoniem, met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113.

Meer lezen: Moeder én doodmoe? Grote kans dat je lijdt aan postnatale depletie.

Wat is het verschil tussen een postnatale depressie en een postpartum psychose?

Bij een postpartum psychose, of kraambedpsychose, verliest de moeder het contact met de werkelijkheid en ervaart ze waanbeelden. Dit hoeft niet per se gepaard te gaan met een depressie.

Een kraambedpsychose is uiterst zeldzaam (ongeveer één op de duizend vrouwen) en manifesteert zich doorgaans in de eerste vier weken na de bevalling. De moeder kan dan in waanbeelden geloven, bijvoorbeeld de overtuiging hebben dat de baby helemaal niet van haar is. In dat geval is spoedige medische hulp vereist.

Wat zijn de gevolgen van een depressie voor het kind?

Een onbehandelde depressie kan de hechting en ontwikkeling van het kind negatief beïnvloeden. Vroege behandeling en een warme omgeving kunnen deze effecten echter volledig herstellen.

Deskundige Marijke Uithol verduidelijkt dat baby’s van sombere moeders vaak minder oogcontact maken en minder brabbelen. Dit kan op latere leeftijd mogelijk leiden tot gedragsproblemen of angst. Het is echter geen vaststaand feit: vroege herkenning en ondersteuning maken een wereld van verschil. Hechting is een proces dat altijd in beweging blijft. Ook als de start lastig was, is er voldoende tijd om alsnog een diepe, liefdevolle band met je kind op te bouwen.

Kan je partner ook een postnatale depressie krijgen?

Ja, ook de andere ouder kan een postpartum depressie krijgen. Uit onderzoek blijkt dat vijf tot tien procent van de partners tijdens of na de zwangerschap in een depressie belandt.

Gedurende de kraamperiode cijferen partners zichzelf vaak weg om de kersverse moeder te ondersteunen. Ze komen pas aan zichzelf toe wanneer de rust een beetje is teruggekeerd, vaak tussen de derde en negende maand. Ben je als partner continu moe, rusteloos, snel geïrriteerd of voel je je gewoonweg niet gelukkig? Wacht niet af en zoek hulp bij vrienden of je huisarts.

Meer lezen: Zo ga je als partner om met een postpartum depressie

Waarom mag je een postpartum depressie niet verwaarlozen?

Ouders lopen soms te lang rond met hun sombere gevoelens omdat er veel schaamte heerst rondom het onderwerp. Tijdige behandeling is cruciaal voor het welzijn van het hele gezin.

Vaders blijken nog terughoudender te zijn dan moeders. De drempel om negatieve gedachten te delen is hoog. Omdat een postpartum depressie bij mannen minder bekend is, wordt deze sneller over het hoofd gezien. Voor de algehele stabiliteit binnen je gezin is het essentieel om aan de bel te trekken wanneer het niet goed met je gaat.

Hoe ziet de behandeling van een postnatale depressie eruit?

Een postnatale depressie is goed te behandelen door middel van therapie, praktische ondersteuning en rust. Neem altijd contact op met de huisarts of verloskundige als je een depressie vermoedt.

De behandeling van een depressie rust vaak op twee pijlers: rust in je hoofd creëren en het aanpassen van je gedachten en gedrag. Structuur, gezond eten en vooral slaap zijn de basis. Laat de partner een tijdje de nachtvoeding overnemen zodat jij kunt doorslapen. Informeer daarnaast je directe omgeving. Het accepteren van hulp, zoals iemand die af en toe komt oppassen, biedt broodnodige verlichting.

Voor extra mentale begeleiding is psychologische hulp (zoals cognitieve gedragstherapie) aan te raden. Ook haptonomie of acupunctuur kunnen verlichting bieden. De arts bekijkt altijd of medicatie nodig is.

10 tips als je last hebt van een postnatale depressie

Herken je jezelf in de symptomen? Wees allereerst mild voor jezelf; het ouderschap is zoeken voor iedereen. De volgende adviezen helpen je verder op weg:

1. 1

   Breek het stilzwijgen. Vertel je partner hoe je je écht voelt. Lucht ook je hart bij een goede vriendin. Weet je niet hoe je het moet zeggen? Laat ze dan gewoon dit artikel lezen.

2. 2

   Neem contact op met een professional. Deel je gedachten met je huisarts of de verloskundige. Tijdige hulp is goud waard voor jou en je gezin.

3. 3

   Deel de nachten. Laat je partner (tijdelijk) de nachten oppakken, zodat jij slaap inhaalt. Lees hier meer tips voor de nachtvoedingen.

4. 4

   Vraag en accepteer hulp. Veel mensen in je omgeving, van je buren tot je familie, willen niets liever dan helpen. Accepteer die aangeboden maaltijd of oppasbeurt met beide handen.

5. 5

   Creëer een strakke routine. Eet en slaap zoveel mogelijk op vaste tijden. Dit geeft direct meer rust. (Lees ook: De 10 meest voorkomende ongemakken tijdens het ontzwangeren)

6. 6

   Zoek de buitenlucht op. Maak elke dag even een wandeling met de kinderwagen of pak de fiets. De frisse lucht en het licht doen wonderen voor je gesteldheid.

7. 7

   Onderhoud je vriendschappen. Spreek af met vriendinnen waarbij je echt helemaal jezelf kunt zijn. Dwing jezelf niet tot sociale afspraken die energie slurpen.

8. 8

   Wees vergevingsgezind. Maak je fouten? Dat is volkomen normaal. De 'perfecte moeder' is een fabeltje; je leert elke dag bij.

9. 9

   Voel geen schaamte. Een depressie overkomt je, het is geen keuze. Somber zijn zegt absoluut niets over jouw capaciteiten als moeder.

10. 10

    Verlaag de lat. Een professional kan je uitstekend begeleiden in het bijstellen van torenhoge en onrealistische verwachtingen over het ouderschap.

Tips voor de omgeving

Heeft iemand in je omgeving een postnatale depressie? Wees aanwezig zonder direct alle problemen op te willen lossen.

1. 1

   Bagatelliseer de depressie niet. Probeer de nieuwe moeder niet geforceerd 'op te vrolijken'. Hierdoor voelt ze zich sneller eenzaam en onbegrepen.

2. 2

   Bied een luisterend oor. Geef niet direct (ongevraagd) advies, maar laat haar gewoon haar hart luchten zonder erover te oordelen.

3. 3

   Bied praktische hulp. Vraag niet alleen "Kan ik helpen?", maar wees concreet: "Zal ik vanavond een pan lasagne komen brengen?" of "Zal ik de baby woensdagmiddag even meenemen voor een wandeling?".

4. 4

   Laat van je horen. Ook als je niets terug hoort, helpt dat simpele appje of belletje om te laten zien dat ze niet vergeten wordt.

5. 5

   Trek haar zachtjes mee naar buiten. Ga samen een klein, laagdrempelig blokje om.

6. 6

   Vat irritatie niet persoonlijk op. Reageert ze kortaf? Dat is hoogstwaarschijnlijk frustratie die eruit komt juist omdát ze zich veilig bij jou voelt.

7. 7

   Bied aan om mee te gaan naar een arts. De stap naar de huisarts is immens zwaar als je je zo neerslachtig voelt. Samen is het makkelijker.

8. 8

   Trek aan de bel bij gevaar. Maak je je ernstige zorgen over de veiligheid van haar of de baby? Bel dan de huisarts of de spoeddiensten.

9. 9

   Verlies de partner niet uit het oog. De situatie trekt een zware wissel op de hele relatie. Bied ook de partner een luisterend oor en neem hen serieus.

Bovenstaande tips zijn gericht op degene die is bevallen, maar gelden ook voor de eventuele partner met een PPD.

Bronnen: De verloskundige (KNOV), Thuisarts.nl, Trimbos-instituut