coeliakie kind

Coeliakie bij kinderen (is geen glutenallergie)

Coeliakie (glutenintolerantie) kan behoorlijk invloed hebben op het leven van je kind en dat van jou. Maar wat zijn gluten nou eigenlijk? En waar moet je rekening mee houden als je peuter of kleuter deze intolerantie heeft? Hieronder vind je antwoorden op de belangrijkste vragen.

Wat is coeliakie?

Coeliakie (seu-lia-kíe) wordt in Nederland ook wel glutenintolerantie genoemd: iemand met coeliakie verdraagt geen gluten. Van een kruimel brood wordt iemand met een glutenintolerantie al ziek. Bij het eten van gluten valt het lichaam dan namelijk de gluten in de darm zo fel aan dat daarbij ook de eigen darmcellen beschadigd raken. Coeliakie is daardoor een auto-immuunziekte. In Nederland heeft 1 op de 100 mensen coeliakie.

Daarnaast zijn er mensen die overgevoelig zijn voor gluten. Deze mensen hebben geen aantoonbare glutenintolerantie, maar hun klachten verbeteren wel bij een glutenvrij dieet.

Wat zijn gluten?

Gluten is de verzamelnaam voor een groep eiwitten die je vindt in de graansoorten tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut. Gluten hebben een plakkerig effect in graanproducten: ze zorgen ervoor dat brood elastisch is en dat koekjes niet uiteen vallen. Gluten vind je daarom veel in brood, koek, pasta, taart en pizza, maar ook als bindmiddel in minder voor de hand liggende producten zoals soepen, sauzen, snoep en in bier. Daarnaast kunnen producten besmet zijn met gluten doordat ze in dezelfde fabriek of op hetzelfde land zijn verwerkt, daardoor zijn veel soorten haver(mout), chips en noten vaak niet glutenvrij.

Glutenallergie?

Coeliakie wordt in de volksmond vaak glutenallergie genoemd, ook door artsen. Dat is onjuist. Coeliakie is nadrukkelijk geen allergie. Dat betekent onder andere dat je er niet overheen kunt groeien; je hebt het levenslang. Anders dan bij bijvoorbeeld hooikoorts of een pinda- of notenallergie, komt er bij coeliakie geen acute allergische reactie op gang, en een zogeheten EpiPen (die je inzet als noodbehandeling bij een allergische reactie) haalt bij gluten niets uit.
Je kunt wel allergisch zijn voor tarwe, maar met gluten heeft dat in feite niets te maken.

Glutenallergie bestaat overigens wel, maar dat is een heel andere ziekte dan de darmaandoening. Deze allergie gaat gepaard met benauwdheid en irritatie van de luchtwegen. Glutenallergie wordt ook wel bakkersastma genoemd, en komt vooral voor bij mensen die langdurig met melen en granen in aanraking komen, zoals bakkers.

Kan mijn kind het hebben?

Hoe weet je of je kind coeliakie heeft? Hier zou je op kunnen letten:

  1. Genen

    Genen spelen een rol bij coeliakie. Alleen als je specifieke genen hebt (HLA DQ2 of HLA DQ8), kun je coeliakie ontwikkelen. Maar: zo’n 40 procent van alle mensen heeft deze genen, en slechts een klein deel ervan krijgt coeliakie. Je kunt dus ook coeliakie hebben zonder dat iemand in de familie de ziekte heeft. Heeft een anders gezins- of familielid coeliakie dan is de kans op de coeliakie wel groter.

  2. Ontwikkeling

    Door coeliakie beschadigen gluten de dunne darm, en dat heeft invloed op de voedselopname. Dat kan effect hebben op de groei en ontwikkeling. Kinderen met coeliakie hebben vaak weinig energie en ze kunnen bijvoorbeeld een groeiachterstand krijgen of achterstand in motorische ontwikkeling, ook zonder dat ze duidelijke andere klachten hebben.

  3. Buikpijn

    Veel kinderen met coeliakie hebben vaak buikpijn. Heeft je kind vaak buikpijn zonder duidelijke reden? Dan zou je aan coeliakie kunnen denken.

  4. Ontlasting

    Coeliakie heeft bij kinderen vaak invloed op de ontlasting. Heeft je kind vaak en langdurig diarree of juist obstipatie. Dan zou je je kind op coeliakie kunnen laten testen.

Symptomen coeliakie

De symptomen van coeliakie zijn heel uiteenlopend: mensen met coeliakie kunnen door gluten bijvoorbeeld diarree krijgen of juist obstipatie. En lang niet altijd vertonen ze alle symptomen. Soms zelfs geen. Peuters of kleuters kunnen bovendien symptomen van coeliakie soms moeilijk aangeven. Hoe weet je dan of je kind last heeft van glutenintolerantie? Let op de volgende klachten:

  • Diarree of juist obstipatie
  • Buikpijn
  • Weinig energie
  • Weinig eetlust
  • Vaak misselijk en overgeven
  • Opgezette buik en dunne ledematen
  • Niet groeien volgens de groeicurve
  • Donkere kringen onder de ogen

Diagnose

Het blijft moeilijk om te ontdekken of je kind intolerant is voor gluten. Heb je een vermoeden? Neem contact op met je dokter, die je zo nodig kan verwijzen naar een kinderarts. Door middel van een bloedonderzoek kan een arts vaststellen of je kind coeliakie heeft. Met bloedonderzoek kijken artsen naar de genetische achtergrond en wordt het gehalte antistoffen tegen gluten bepaald. Stop vooral nog niet met het eten van gluten, dan zijn de antistoffen namelijk niet goed meer te meten en kun je de diagnose niet meer stellen. Omdat het een levenslange aandoening is, moet je 100% zeker weten dat je kind coeliakie heeft voordat je start met een glutenvrij dieet. Bij volwassenen is altijd een darmbiopt via de slokdarm nodig om de schade aan de darm vast te stellen. Bij jonge kinderen is een hoog antistoffengehalte in combinatie met de juiste genetische achtergrond in de meeste gevallen voldoende om de diagnose te stellen, en is een biopt niet altijd nodig.

Er zijn ook zelftests op de markt. Aan de hand van een drupje bloed controleert zo’n test of er antistoffen tegen gluten in het bloed zitten. Het principe werkt hetzelfde als een zwangerschapstest: je krijgt een positieve of negatieve uitslag, geen verdere details. Het kan je helpen om te zien of je kind antistoffen heeft, maar aangeraden wordt de diagnose met zekerheid te laten stellen door een kinderarts. Die zal je zo nodig verwijzen naar een kinderarts maag -darm-leverziekten als je kind toch in aanmerking komt voor een darmbiopt, en tevens naar een diëtist.

Glutenvrij dieet

Heeft je kind inderdaad coeliakie? Dan zit er niks anders op dan een strikt glutenvrij dieet te volgen. Glutenvrij brood en alternatieven voor pasta’s en andere ingrediënten van dagelijkse maaltijden vind je in veel supermarkten en online. Sommige supermarkten hebben speciale icoontjes om van reguliere producten in een oogopslag te zien of ze glutenvrij zijn en het schap met specifiek glutenvrije producten wordt steeds uitgebreider.

Belangrijk bij een glutenvrij dieet is het voedsel ook glutenvrij te houden en te bereiden. Een broodplank of een pollepel die eerder in aanraking is geweest met gluten, is voor iemand met coeliakie niet veilig meer. En doop je een broodmes terug in de pindakaas, dan raakt deze al met gluten besmet. Eten anderen in het gezin wel gluten, dan is het belangrijk producten strikt gescheiden te houden. Plaats glutenvrije producten op de bovenste plank van (koel)kast, en gebruik aparte snijplanken, pollepels en opbergbakjes, bijvoorbeeld in een afwijkende kleur. Werk met schone handen en schone materialen om kruisbesmetting te voorkomen.

Gluten in non-food

Gluten zitten niet alleen in eten, maar ook in producten waar je kind mee speelt of die hij op zijn huid smeert. Gluten kunnen zitten in:

  • Waskrijt, verf, lijm, stoepkrijt, klei
  • Schmink (en make-up)
  • Zonnebrand
  • Voer van huisdieren (brokjes, stro en hooi)

Hoewel dit producten zijn die je in principe niet eet en gluten niet via de huid in het lichaam terecht komen, kunnen de gluten wel via handen in de mond van je kind belanden. Dat betekent niet dat je kind hier niet mee kan spelen. Kijk op de verpakking of er een glutenvrije variant is en let bijvoorbeeld bij huisdier(voer) op dat je kind na het aanraken zijn handen niet in zijn mond stopt. Als je kind zijn handen wast voordat hij iets eet, is er niets aan de hand en kan hij veilig spelen.

Op de hoogte

Als je zoon of dochter coeliakie heeft, betekent dat niet dat er niks meer mogelijk is. Breng de nabije omgeving en bijvoorbeeld juffen of meesters op de hoogte van de glutenintolerantie, zodat zij hier rekening mee kunnen houden. Het is verstandig om je kind te leren altijd goed handen te wassen voor het eten en niet zomaar eten aan te nemen. Je kunt overleggen met ouders en leerkrachten over traktaties en het is handig om altijd wat reserve-eten mee te nemen als je ergens heen gaat. Ga je een dagje uit, dan kun je kiezen voor een plek waar rekening wordt gehouden met mensen met een glutenintolerantie. Steeds meer restaurants, pretparken en dierentuinen hebben glutenvrije opties.

Kijk voor meer informatie en handige tips ook eens op de site van de Nederlandse Coeliakie Vereniging.

Elvira George

Kinderarts Maag-Darm-Lever

Elvira George werkt sinds 2004 als Kinderarts in Noordwest Ziekenhuisgroep in Alkmaar. Elvira is gespecialiseerd in maag-darm-leverziekten en ziet veel kinderen met onbegrepen buikpijnklachten. Ze heeft onderzoek gedaan naar coeliakie, de medische term voor overgevoeligheid voor gluten.