TESE

Vruchtbaarheidsbehandelingen MESA, PESA en TESE

Als een zwangerschap uitblijft, bestaat er een kleine kans dat er tijdens een orgasme van de man geen zaadcellen vrijkomen. Dit heet azoöspermie. Zwanger worden op de natuurlijke manier is dan niet mogelijk, maar de vruchtbaarheidsbehandelingen MESA, PESA of TESE kunnen een oplossing bieden. Hoe werkt MESA, PESA en TESE precies?

Bij tien tot vijftien procent van de stellen in Nederland lukt het niet om binnen een jaar op de natuurlijke manier zwanger te worden. Dit kan allerlei oorzaken hebben: bijvoorbeeld door het uitblijven van de eisprong bij de vrouw, of doordat de man een verminderde spermakwaliteit heeft. Er wordt geschat dat één op de tien mannen te maken heeft met een verminderde spermakwaliteit. Bij een klein deel hiervan zijn er helemaal geen zaadcellen aanwezig in het sperma. Dit wordt azoöspermie genoemd. 

Advertentie

Lees ook: Spermatest: vruchtbaarheidstest voor mannen

Azoöspermie vaststellen

Azoöspermie, het ontbreken van zaadcellen in het sperma, kan worden vastgesteld tijdens een vruchtbaarheidsonderzoek voor de man. Bij zo’n zogeheten semenanalyse wordt het sperma van de man in een laboratorium onderzocht. Als hieruit blijkt dat er helemaal geen zaadcellen aanwezig zijn in het sperma, is er verder onderzoek nodig om te achterhalen wat de oorzaak hiervan is. 

Oorzaak azoöspermie 

Azoöspermie kan verschillende oorzaken hebben: 

  1. Obstructieve azoöspermie: in dit geval maken de zaadballen wel zaadcellen aan, maar komen ze niet in het sperma terecht. Ze worden ergens tegengehouden, bijvoorbeeld door een afgesloten zaadleider of een blokkade in de bijbal. De verstopping kan zijn ontstaan door een infectie, een liesbreuk, een beschadiging door een operatie of ongeluk, of een eerdere sterilisatie. De afsluiting kan ook aangeboren zijn. 
  2. Niet-obstructieve azoöspermie: in dit geval worden er geen (volwassen) zaadcellen in de zaadbal aangemaakt. In sommige gevallen worden er helemaal geen zaadcellen aangemaakt. Het kan ook zijn dat de zaadcellen wel worden aangemaakt, maar niet voldoende rijpen.
  3. Retrograde ejaculatie: in dit geval zal het ejaculaat na een orgasme in de blaas terecht komen in plaats van via de urineleider uit de penis. Het kan dan voorkomen dat een man wel een orgasme heeft, maar een “droog ejaculaat”.

Als is vastgesteld dat er sprake is van azoöspermie, betekent dat niet automatisch dat jullie geen kinderen kunnen krijgen. Het zal alleen niet op de natuurlijke manier lukken. Bij een obstructieve of niet-obstructieve azoöspermie is een vruchtbaarheidsbehandeling voor nodig: MESA, PESA, of TESE, in combinatie met een ICSI-behandeling bij de vrouw. Welke behandeling voor jullie geschikt is, hangt af van de vorm van azoöspermie. 

Wat houdt een vruchtbaarheidstest voor vrouwen in?

Azoöspermie behandelen

Als er sprake is van obstructieve azoöspermie wordt eerst bekeken of het mogelijk is om de verstopping op te lossen door middel van een operatie. Is er bijvoorbeeld sprake van een afgesloten zaadleider door een eerdere sterilisatie, dan is het vaak mogelijk om met een hersteloperatie de zaadleider weer te herstellen. Na zo’n hersteloperatie lukt het gemiddeld bij vijftig procent van de stellen om op een natuurlijke manier zwanger te worden. 

Is een operatie geen optie, dan zijn er bij obstructieve azoöspermie twee behandelingen mogelijk om zaadcellen uit de bijbal te halen: MESA of PESA. Wanneer dit geen geschikte zaadcellen oplevert, kan voor TESE gekozen worden. De zaadcellen worden dan direct uit de testikel verkregen.

In het geval van niet-obstructieve azoöspermie kan met TESE geprobeerd worden om zaadcellen uit de testikel te krijgen.  

In het geval van retrograde ejaculatie kan met behulp van medicijnen geprobeerd worden om de blaashals af te sluiten tijdens een orgasme waardoor de zaadlozing op een normale manier plaatsvindt. In sommige gevallen kan geprobeerd worden om de zaadcellen uit de urine te filteren en daarna dmv Intra-uteriene-inseminaties in de baarmoeder in te brengen.

MESA: Microchirurgische Epidydimale Sperma Aspiratie

Bij MESA wordt er geprobeerd om met een kleine operatieve ingreep zaadcellen uit de bijbal te halen. Je wordt hiervoor meestal onder narcose gebracht, maar soms wordt het ook onder lokale verdoving gedaan. 

Er wordt een sneetje gemaakt in de balzak, waardoor de bijbal zichtbaar wordt. De bijbal bestaat uit een aantal kleine buisjes die de arts met een microscoop kan zien. De buisjes worden opengemaakt, zodat er vocht uit kan worden gezogen. Dit vocht wordt direct bekeken onder een microscoop, om te zien of er bewegende zaadcellen in zitten. Als dat het geval is, wordt het zaad ingevroren, zodat het later gebruikt kan worden bij een ICSI-behandeling. Na de ingreep wordt de balzak weer dichtgemaakt met oplosbare hechtingen. De ingreep duurt ongeveer een uur. 

Bij ongeveer negentig procent van de mannen die MESA ondergaan, worden er voldoende levende zaadcellen gevonden. Soms worden er geen bruikbare zaadcellen gevonden. In dat geval kan er daarna aansluitend een TESE-behandeling worden uitgevoerd.

Hoe werkt ICSI precies en wie komen er voor in aanmerking?

PESA: Percutane Epididymale Sperma Aspiratie

Bij PESA wordt er met een dun naaldje vocht uit de bijbal gezogen, onder plaatselijke verdoving. Er wordt direct met een microscoop gekeken of er levende zaadcellen in het vocht zitten. Als dat niet het geval is, wordt er nog een poging gedaan. Een PESA-behandeling vindt plaats bij een uroloog. Het duurt niet lang, afhankelijk van hoeveel pogingen er worden gedaan. In totaal duurt de hele procedure ongeveer 45 minuten. 

Als het lukt om via PESA genoeg zaadcellen uit de bijbal te krijgen, worden deze ingevroren, zodat ze later kunnen worden gebruikt bij een ICSI-behandeling. Worden er wel zaadcellen gevonden, maar te weinig om in te vriezen, dan kan  de PESA-behandeling herhaald worden op de dag dat er ook een eicelpunctie bij de vrouw wordt gedaan. De zaadcellen kunnen daarna direct gebruikt worden voor de ICSI-behandeling.

In gemiddeld negentig procent van de gevallen worden er genoeg levende zaadcellen verkregen. Zijn er na meerdere pogingen geen zaadcellen gevonden, dan kun je kiezen voor een TESE-behandeling. 

TESE: Testiculaire Sperma Extractie 

TESE is een variant op MESA. Bij TESE wordt er geprobeerd om operatief zaadcellen uit de testikel te halen. TESE gebeurt  onder narcose gebracht.

Er wordt een sneetje gemaakt in de balzak, waardoor de teelbal vrij wordt gelegd. Vervolgens wordt er een stukje weefsel uit de teelbal gehaald. In een laboratorium wordt dit weefsel onderzocht om te zien of er zaadcellen aanwezig zijn. 

Als er zaadcellen worden gevonden, worden deze eruit gehaald en ingevroren voor een latere ICSI-behandeling. De kans is vijftig procent dat er bruikbare zaadcellen worden gevonden. 

Na de behandeling

Na een MESA, PESA of TESE-behandeling mag je in principe dezelfde dag nog naar huis, als je een keer geplast hebt en er geen complicaties zijn opgetreden. Je mag alleen niet zelf naar huis rijden, fietsen of lopen, dus zorg dat er iemand is die je naar huis kan brengen. Door de verdoving kun je namelijk niet direct lopen en er bestaat een kans op nabloeden. Verder wordt aangeraden om na de ingreep minimaal drie dagen rust te nemen en de eerste vier weken niet te sporten. 

Risico’s?

Bij zowel PESA, MESA als TESE bestaat er een heel kleine kans op complicaties, zoals bij elke ingreep. Mogelijke complicaties zijn:

  • een (na)bloeding
  • een ontsteking of infectie van de bijbal of testikel 
  • soms kunnen er langdurig (weken tot maanden) pijnklachten optreden, vooral bij mannen die nog niet eerder aan de testikels zijn geopereerd.
  • Verminderde productie van hormonen door de testikel na de operatie
  • Uit onderzoek blijkt dat kinderen die geboren worden bij zwangerschappen waarbij door een operatie zaadcellen zijn verkregen, net zo gezond zijn als andere kinderen.

Behandeling bij de vrouw

Een vruchtbaarheidsbehandeling met MESA, PESA of TESE wordt gedaan in combinatie met een ICSI-behandeling bij de vrouw. Dit is een lichamelijk en emotioneel belastende behandeling:

  • Je krijgt eerst door middel van injecties hormonen toegediend, die ervoor zorgen dat er meerdere eicellen tot rijping komen. 
  • Die eicellen worden vervolgens met een follikelpunctie (met een holle naald) uit de eierstokken gezogen. 
  • In een laboratorium wordt een eicel bevrucht met de zaadcellen die via MESA, PESA of TESE zijn verkregen. 
  • Na de bevruchting wordt er (meestal) één embryo in de baarmoeder teruggeplaatst. 
  • Daarna beginnen de wachtweken, waarin je medicijnen gebruikt om de baarmoeder te ondersteunen, zodat een innesteling kan plaatsvinden. 

Ongeveer vijftien dagen na de plaatsing van een embryo in de baarmoeder kun je een zwangerschapstest doen. 

Lees ook: Geen geduld? Zo werkt een vroege zwangerschapstest

Kans op succes

De kans dat een MESA, PESA of TESE behandeling in combinatie met ICSI een zwangerschap oplevert, is even groot als bij een ICSI-behandeling zonder MESA, PESA of TESE. Hoe hoog die kans precies is, hangt vooral af van de leeftijd van de vrouw. Gemiddeld genomen is de kans op een zwangerschap na een ICSI-behandeling 25 procent per behandeling. 

Voorbereiding op MESA, PESA of TESE

Om de kans op succes zo groot mogelijk te maken, is het belangrijk dat je je in de maanden voor een MESA, PESA of TESE-behandeling aan een aantal leefregels houdt: 

  1. Niet roken.
  2. Drink geen alcohol.
  3. Vermijd warmte rondom je kruis: ga niet naar de sauna, of in een heet bad, geen laptop op schoot, geen smartphone in je broekzak en gebruik geen elektrische deken.
  4. Doe je aan wielrennen of spinning, doe dit dan maximaal drie keer per week. 

Probeer verder gezond te leven, door genoeg te bewegen en gezond te eten. Als je in de drie maanden voor de behandeling ziek wordt en koorts krijgt, wordt de ingreep uitgesteld. Door ziekte of koorts kan de ontwikkeling van zaadcellen negatief beïnvloed worden.

Hier meer tips om de kwaliteit van sperma te verbeteren.

Wordt het vergoed?

MESA, PESA en TESE in combinatie met ICSI wordt de eerste drie behandelingen vergoed vanuit de basisverzekering. Je betaalt hier eigen risico over. Er is echter wel een bovengrens: de vrouw mag niet ouder dan 42 jaar zijn, anders wordt een vruchtbaarheidsbehandeling niet vergoed. 

Als er meer dan drie behandelingen nodig zijn, wordt het niet meer vergoed. Je kunt je er wel aanvullend voor verzekeren. Bekijk in dit overzicht welke aanvullende verzekeringen een vierde of latere poging dekken. 

Of de kosten voor het invriezen en bewaren van de zaadcellen ook vergoed worden, verschilt per zorgverzekeraar. Sommige zorgverzekeraars vergoeden de kosten de eerste twee jaar. Na die twee jaar betaal je de kosten voor het invriezen en bewaren zelf. 

Meer over vruchtbaarheidsbehandelingen:

Tessa Cox

Fertiliteitsarts

Tessa Cox werkt als Arts Voortplantingsgeneeskunde bij Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp. Tessa heeft jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen waarbij zwanger worden op de natuurlijke manier niet lukt. Ze verricht onderzoek naar de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap en begeleidt haar patiënten gedurende verschillende soorten vruchtbaarheidsbehandelingen.