Alles over sperma en de kans om zwanger te worden

Alles over sperma en de kans om zwanger te worden

Een vrijpartij eindigt voor een man vaak met een zaadlozing. Tijdens zo’n zaadlozing verlaat het sperma met een flinke snelheid het lichaam en komen er miljoenen zaadcellen in de vagina terecht. Wil je zwanger worden, dan moet een van deze zaadcellen de eicel bevruchten.

Een jongen wordt geboren met geslachtscellen. Vanaf de puberteit neemt het aantal geslachtscellen door celdeling toe. Deze geslachtscellen, spermaciden, ontwikkelen zich in de testikels tot zaadcellen (spermatozoa). Of zaad de goede kwaliteit heeft om voor een bevruchting te zorgen, hangt af van de hoeveelheid, vorm en bewegelijkheid van de zaadcellen.

Samenstelling sperma

Het grootste deel van sperma bestaat uit zaadvocht, dat wordt aangemaakt in de prostaat. Het zaadvocht vermengt zich hier met de zaadcellen uit de testikels. Ook komt er wat slijmerig vocht bij, afkomstig uit twee klieren: de zaadblaasjes. Dit alles bij elkaar vormt het sperma dat uiteindelijk via de penis naar buitenkomt. Sperma is tijdens een zaadlozing ‘stroperig’ en melkachtig van kleur. Vang je sperma op in een potje, dan wordt het na een uur waterig.

Zaadcellen

Een zaadcel heeft een kop (met kern), een middenstuk (mitochondriën) een staart. In de ovaalvormige kop zit het erfelijk materiaal van de man opgeslagen. De lengte van de kop is 5 micrometer (1/1000 millimeter) en de staart is 45 micrometer lang. Niet alle zaadcellen zien er hetzelfde uit. Sommige hebben een iets andere vorm; een kleinere of juist grotere kop, een gekrulde staart of een dikker middenstuk. Deze zaadcellen met een abnormale vorm kunnen de eicel niet bevruchten. Toch komen ze bij alle mannen voor. Sterker nog, zo’n 70% van de zaadcellen van vruchtbare mannen heeft zo’n abnormale vorm. Zolang minimaal 4% van de zaadcellen goed gevormd zijn, is er niets aan de hand.

Zaadlozing

Als een man klaarkomt, laat hij gemiddeld 200 miljoen zaadcellen vrij. En met een behoorlijke snelheid: ongeveer 45 kilometer per uur. De zaadcellen die in de vagina terechtkomen, leggen een route vol bochten en obstakels af. Om uiteindelijk bij die ene eicel terecht te kunnen komen. Een ware concurrentiestrijd en niet elke zaadcel is even sterk én slim. Veel zaadcellen nemen de verkeerde afslag, anderen zijn te zwak en blijven steken. Gelukkig hoeft er maar één zaadcel de eicel te bereiken om zwanger te kunnen worden. Voor deze tocht hebben de zaadcellen trouwens aardig wat tijd: onder optimale omstandigheden kunnen zaadcellen zo’n 48 tot 72 uur overleven in het lichaam van de vrouw.

Vruchtbaarheid man

Om de ene eicel te bereiken moet een zaadcel dus sterk zijn en van goede kwaliteit. De kwaliteit van het zaad wordt bepaald door het aantal, de beweeglijkheid en de vorm van de zaadcellen. Dit betekent niet dat zaad met minder kwaliteit geen eicel kan bevruchten. Wél is de kans kleiner. Bij ongeveer 30% van de stellen waarbij zwanger worden niet binnen een jaar lukt, ligt de oorzaak bij de man. Vaak is de man wel vruchtbaar, maar blijkt er uit onderzoek dat de kwaliteit van het sperma niet optimaal is.

De waarden die voor de kwaliteit van het zaad worden gebruikt kunnen per ziekenhuis verschillen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de volgende vastgestelde minimale waarden voor gezond zaad:

  • Aantal zaadcellen: meer dan 20 miljoen
  • Goede beweeglijkheid (dus zaadcellen die vooruit bewegen): meer dan 25%
  • Beweeglijkheid in het algemeen: meer dan 50%
  • Normale vorm zaadcellen: meer dan 30%

Verminderde vruchtbaarheid

Mannen zijn zelden onvruchtbaar. Het komt wel regelmatig voor dat een man verminderd vruchtbaar is. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals:

  • Niet goed ingedaalde zaadballen
  • (Gedeeltelijke) afwezigheid van zaadleiders
  • Vroegere ontsteking van één of beide zaad- of bijballen
  • Spataderkluwen in de balzak
  • Eerdere chemotherapie of bestraling
  • Erfelijke factoren

Factoren van invloed op de kwaliteit van sperma

Er zijn ook andere dingen die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van het zaad. In sommige gevallen heb je hier als man zelf invloed op, door je levensstijl aan te passen bijvoorbeeld. Dit zijn een aantal factoren die de kwaliteit van het zaad kunnen beïnvloeden:

  1. Aantal zaadlozingen

    De kwaliteit van het sperma neemt af als er langer dan tien dagen geen zaadlozing is geweest. Maar meerdere keren op een dag een zaadlozing hebben, is ook weer niet goed. Eens per twee tot drie dagen is perfect voor de kwaliteit van het sperma.

  2. Temperatuur

    Een temperatuur rond de 35 graden Celsius is ideaal voor de balzak, twee graden koeler dus dan de lichaamstemperatuur. De testikels of zaadballen hangen niet voor niets buiten het lichaam. Wordt het warmer, dan neemt de kwaliteit van de zaadcellen af. Saunabezoek, langdurig met een laptop op schoot of vaak én lang in een warm bad zitten, komt de kwaliteit van de zaadcellen niet ten goede. Om de balzak voldoende te koelen is het ook goed om wijde boxershorts en wijde broeken te dragen in plaats van strakke (onder)broeken.

  3. Alcohol, roken en drugs

    Alcoholgebruik kan de kans op een zwangerschap verkleinen. Dit geldt niet alleen voor vrouwen, ook voor de man is het goed om niet te veel alcohol te nuttigen. Het liefst helemaal niks. Het drinken van meer dan twee glazen alcohol per dag, kan al invloed hebben op de spermakwaliteit. Ook roken of het gebruik van drugs heeft een negatieve invloed. Stop je als man met roken, dan duurt het twee tot drie maanden tot de vruchtbaarheid weer op peil is.

  4. Leeftijd

    Niet alleen bij vrouwen, maar ook bij mannen tikt de biologische klok door. Weliswaar niet zo snel als bij vrouwen, maar ook sperma heeft een houdbaarheidsdatum. Rond het 35e levensjaar vermindert de kwaliteit van het sperma al behoorlijk. Na zijn 45ste worden de zaadcellen van de man minder beweeglijk, de zaadlozingen kleiner en het aantal afwijkende zaadcellen (iets) groter.

Er zijn nog meer zaken die invloed hebben op de kwaliteit van zaad. Lees hier alles over de vruchtbaarheid van mannen.