levertraan-vitamine-d

Vitamine D of levertraan, wat is beter?

Vroeger was het vaste prik: dagelijks een lepel levertraan. Hoewel er tegenwoordig vitamine D-druppels en supplementen zijn, lijkt levertraan zijn comeback te vieren. Een ouderwets lepeltje levertraan of toch vitamine D: wat is beter? Of hoef je misschien niet te kiezen?

Levertraan rijk aan omega-3 en vitamine D & A

Levertraan komt van de lever van onder andere kabeljauw, schelvis en soms ook heilbot. De vette olie zit vol waardevolle voedingsstoffen, zoals de omega-3-vetzuren EPA en DHA, jodium, fosfor en vitamine A en D. Elke dag levertraan doet dan ook veel goeds voor je hersenen, huid, ogen, botten, tanden en hart.

Levertraan: zo ging dat vroeger

Rond 1850 ontdekten wetenschappers dat levertraan rijk was aan vitamine D. Een dagelijkse inname van levertraan kon de beruchte Engelse ziekte rachitis (een aandoening aan het skelet) voorkomen. Daarom adviseerde het Voorlichtingsbureau voor de Voeding ouders om hun kind voor het slapen een lepel levertraan te geven.

Doordat levertraan in die tijd onzuiver en donker van kleur was, was de smaak erg bitter en penetrant. Een smeriger goedje bestond er volgens velen niet. Dankzij betere productietechnieken is levertraan tegenwoordig kleurloos of lichtgeel en heeft het een licht visachtige smaak.

Van levertraan naar margarine

In Nederland wordt sinds 1961 aan alle margarines en halvarines vitamine D toegevoegd. Wetenschappers slaagden er destijds in om vitamine A en D op chemische wijze te isoleren, waardoor vitaminen in voedingsmiddelen verwerkt konden worden. Veel mensen verruilden daarna maar al te graag hun lepel levertraan voor een boterham met margarine. Levertraan raakte vervolgens geheel uit beeld door de komst van vitamine D-druppels en -supplementen.

Vitamine D-druppels voor sterke botten en tanden

Vitamine D is belangrijk voor botten, tanden en spieren, en helpt om calcium en fosfor uit voeding op te nemen. Daarnaast is deze vitamine goed voor de weerstand. Het officiële advies is om je kind tot vier jaar tien microgram vitamine D per dag te geven. Of je nu borst- of flesvoeding geeft, deze hoeveelheid heeft je kind nodig. Op het flesje vitamine D kun je zien hoeveel druppels tien microgram precies is. Kinderen tot vier jaar zijn niet in staat om via de huid voldoende vitamine D op te nemen en ook niet om voldoende vitamine D uit voeding te halen. Lees hier alles over het geven van vitamine D aan je kind.

Getinte huid

Heeft je kind een donkere of getinte huid, dan is de dagelijkse vitamine D-dosis een leven lang nodig. Zonlicht op de huid zorgt voor het omzetten tot vitamine D. Een blanke huid is in principe in staat om vrij snel grote hoeveelheden vitamine D aan te maken. Maar een getinte of donkere huid maakt dit een stuk minder (snel) aan. In dit geval kun je dus na de vierde verjaardag van je kind, gewoon doorgaan met het geven van vitamine D. De Gezondheidsraad adviseert om dagelijks 0,01 mg éxtra vitamine D toe te voegen aan het voedingspatroon.

Vitamine D of levertraan?

Dat levertraan veel waardevolle voedingsstoffen bevat, is duidelijk. Net als dat extra vitamine D (in druppels, capsules of tabletten) onmisbaar is voor kinderen tot vier jaar en zwangere vrouwen. Maar wat is dan beter: vitamine D of levertraan? Vitamine D in druppelvorm is voor kinderen tot vier jaar het aangewezen middel.

Levertraan bevat veel vitamine A

Het nadeel van levertraan is dat dit naast vitamine D ook veel vitamine A bevat. Deze vitamine is onder andere belangrijk voor de huid, ogen en het immuunsysteem, maar een te veel kan klachten veroorzaken, zoals hoofdpijn en oogafwijkingen. In één lepel levertraan zit gemiddeld tweeduizend microgram vitamine A. Lees ook: het afweersysteem van je kind, hoe werkt dat?

Hoeveel vitamine A per dag is veilig?

Volgens het Voedingscentrum:

  • Is het niet veilig om kinderen in de leeftijd van één tot drie jaar oud dagelijks meer dan achthonderd microgram vitamine A te geven per dag.
  • De bovengrens voor volwassenen ligt op maximaal drieduizend microgram vitamine A per dag.
  • Zwangere vrouwen mogen dagelijks niet meer dan drieduizend microgram vitamine A per dag binnenkrijgen. Hoge doseringen vitamine A kunnen de kans op aangeboren afwijkingen verhogen.

In het overzicht hieronder lees je wat de dagelijkse aanbeveling voor vitamine A is per leeftijd:

Categorie/leeftijd Dagelijkse aanbeveling van vitamine A (microgram)
Kinderen
6-11 maanden 300
1-2 jaar 300
2-5 jaar 350
6-9 jaar 400
Mannen
9-13 jaar 600
14-18 jaar 900
19-70 jaar 900
Ø  70 jaar 900
Vrouwen
9-13 jaar 600
14-18 jaar 700
19-70 jaar 700
Ø  70 jaar 700
Zwangere vrouwen 800
Vrouwen die borstvoeding geven 1100

Bron: Voedingscentrum.nl

Is levertraan nodig?

Volgens het Voedingscentrum is het niet nodig om je kind ‘voor de zekerheid’ extra vitamines en mineralen te geven. Alleen vitamine D en K is daarop een uitzondering. Voor de dagelijkse aanbeveling vitamine A hoef je dan ook geen levertraan te geven. Eet je kind gezond en gevarieerd, dan is extra vitamine A niet nodig, tenzij een arts dat voorschrijft.

De extra visvetzuren (omega-3-vetzuren) die je met levertraan binnenkrijgt, zijn goed voor je gezondheid. Maar eet je elke week een portie vette vis, zoals haring of zalm, dan krijg je als volwassene de door de Gezondheidsraad geadviseerde tweehonderd milligram omega-3-vetzuren ook gewoon binnen. Als je zwanger bent en volgens de Schijf van Vijf eet, krijgt de baby in de buik (en ook tijdens het geven van borstvoeding) ook genoeg omega-3-vetzuren.

Eet je weinig of geen vis, dan kan een visolie-capsule een alternatief zijn. Deze capsules zijn rijk aan visvetzuren. Reguliere visolie-capsules bevatten alleen deze visvetzuren en dus niet vitamine A en D. Levertraan bevat deze combinatie van visvetzuren én vitamines wél. Heb je naast visvetzuren ook extra vitamine D en vitamine A nodig, dan is levertraan een optie. Let wel goed op de doseringen, die kunnen van elkaar verschillen.

Nelleke de Kom

Jeugdarts

Nelleke de Kom is jeugdarts bij de GGD Hollands Noorden in Alkmaar. Ze beantwoordt bijna dagelijks vragen over baby's, peuters en schoolkinderen. Nelleke heeft zelf twee kinderen; een jongen van vier jaar oud en een meisje van twee.