Foliumzuur slikken: wanneer en waarom?

Foliumzuur slikken: wanneer en waarom?

Foliumzuur is belangrijk voor de vroege ontwikkeling van je ongeboren kind. Vrouwen die zwanger willen worden krijgen daarom het nadrukkelijke advies foliumzuur te slikken. Maar wat is het precies, en hoeveel hoor je ervan te slikken?

Wat is foliumzuur?

Iedereen die gezond en gevarieerd eet, krijgt foliumzuur, oftewel vitamine B11, binnen. Het speelt een belangrijke rol in de aanmaak van witte en rode bloedcellen en in de groei en werking van ons lichaam. Vanaf het allereerste begin, want het is erg belangrijk voor de vroege ontwikkeling van je ongeboren kind.

Wat doet foliumzuur precies?

Foliumzuur helpt bij de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg. Bij een ongeboren baby is het heel belangrijk voor de celdeling en de ontwikkeling van het zenuwstelsel, dat vanaf de eerste dag na de bevruchting wordt aangelegd. Het verkleint de kans op geboorteafwijkingen, zoals een open ruggetje, open gehemelte of een hazenlip. Daarom is het belangrijk om extra foliumzuur binnen te krijgen als je zwanger wilt worden.

Hoe krijg je foliumzuur binnen?

Ons lichaam kan foliumzuur niet zelf maken. We moeten deze vitamine via ons voedsel binnenkrijgen. Van nature zit B11 vooral in groene groenten, volkorenproducten, brood, vlees en zuivel. Door gezond en gevarieerd te eten krijgt iedereen er voldoende van binnen, behalve zwangere vrouwen. Het is bijna niet mogelijk om dagelijks de gewenste hoeveelheid (400 microgram) erbij te eten. Dat komt namelijk neer op ruim een kilo bruine bonen per dag of een halve kilo spruitjes. Daarom slikken vrouwen die zwanger willen worden, of vrouwen die net zwanger zijn foliumzuurpillen.

In lever, leverworst en paté zit trouwens veel foliumzuur, maar ook veel vitamine A. Te veel daarvan is schadelijk voor ongeboren kinderen. Het is daarom verstandig geen lever te eten als je zwanger bent. En er zijn meer dingen die je beter niet kunt eten als je zwanger bent.

Hoeveel foliumzuur moet je slikken?

Begin als je zwanger probeert te worden met foliumzuur in tabletvorm. Eén tablet (à 400 mg) per dag is voldoende. Je kunt ook kiezen voor multivitaminetabletten met extra foliumzuur, speciaal voor zwangere vrouwen. Begin bij voorkeur vier weken voordat je zwanger kunt worden, een maand dus voordat je met het gebruik van voorbehoedsmiddelen stopt. Het duurt namelijk ongeveer vier weken voor je lichaam voldoende foliumzuur heeft opgenomen. Blijf de vitamine slikken tot je tien weken zwanger bent. Je kunt daarna zonder risico tabletten blijven slikken, maar in principe haal je gewoon weer voldoende uit je gezonde, gevarieerde voeding.

Bijwerkingen?

Foliumzuur heeft geen bijwerkingen. Het is wel belangrijk dat je niet meer slikt dan de dagelijks aanbevolen hoeveelheid. Door een teveel kan een tekort aan vitamine B12 over het hoofd worden gezien, en dat kan weer leiden tot gezondheidsproblemen. In sommige voedingsmiddelen zit van nature vitamine B11, maar dat kan nooit leiden tot een overdosis – tenzij je een halve kilo spruitjes per dag eet.

Ook als je nog niet zwanger bent

Nogmaals, het is belangrijk om voldoende foliumzuur in je lichaam te hebben op het moment dat je zwanger wordt. Wil je zwanger worden en stop je met het gebruik van anticonceptie? Begin dan, als je dat nog niet doet, direct met het dagelijks slikken van een tablet. Het duurt ongeveer vier weken voor je lichaam genoeg extra foliumzuur heeft opgenomen. Duurt het een paar maanden of een jaar voordat je zwanger bent? Blijf al die tijd extra foliumzuur slikken.

Opname door het lichaam

Ons lichaam neemt foliumzuur makkelijker op uit een pil, dan uit bijvoorbeeld groente en aardappelen. Hoe goed je lichaam de vitamine opneemt hangt daarnaast af van de werking van het maag-, gal en alvleeskliersap. En er zijn nog meer andere dingen die invloed hebben op de opname.

  • Alcohol: langdurig en overmatig alcoholgebruik heeft meestal een foliumzuurtekort tot gevolg. Alcohol verstoort namelijk de opname van foliumzuur door het lichaam.
  • Vitamine B12: een langdurig tekort aan vitamine B12 leidt tot een tekort aan foliumzuur. Daardoor kan bloedarmoede ontstaan.
  • Vitamine C: deze vitamine bevordert de opname van foliumzuur. Daarnaast zorgt het ervoor dat voedingsmiddelen bij verhitting meer vitamine B11 vasthouden.

Als je op tijd begint met foliumzuurtabletten slikken, hoef je je geen zorgen te maken over een tekort.

Niet geslikt, wat nu?

In Amerika wordt foliumzuur aan verschillende graanproducten toegevoegd. Sindsdien is het aantal gevallen van onder andere een open ruggetje met 19% afgenomen. In Nederland is deze manier van preventie (nog) niet ingezet. Hier wordt de verantwoordelijkheid bij de (zwangere) vrouw gelegd. Het kan echter voorkomen dat je onverwacht zwanger raakt en geen foliumzuur hebt geslikt. Geef dat altijd even aan bij je verloskundige en sla alsnog foliumzuur in. En eet veel bladgroente, zoals kool en spinazie, en volkoren producten, vlees en zuivel. Daar komt foliumzuur van nature in voor.

Te weinig vrouwen slikken foliumzuur

Sinds 1991 wordt vrouwen met een kinderwens aangeraden foliumzuur te slikken, omdat een groot deel van de neuraalbuisdefecten (zoals een open ruggetje en een hazenlip) daarmee te voorkomen is. Toch blijkt nu dat de aandoening nog net zo veel voorkomt als voor 1991. Met de werking van foliumzuur heeft dat niets te maken; uit onderzoek blijkt dat veel vrouwen het advies niet kennen! Ongeveer 60% van de zwangere vrouwen in Nederland gebruikt het – en 40% dus niet.

Er is maar weinig preconceptiezorg in Nederland, stelt onderzoekster Fenneke Blom in haar proefschrift dat zij in mei 2015 verdedigde aan het VUmc in Amsterdam. Blom: ‘Sommige vrouwen horen pas tijdens de eerste controles hoe belangrijk foliumzuur is. Het zou beter zijn om hen al eerder te informeren.’

Checklist foliumzuur

  1. Begin minimaal vier weken van tevoren
    Begin met het slikken minimaal vier weken voordat je zwanger kunt worden. Slik je nu de anticonceptiepil en ben je van plan daar binnenkort mee te stoppen omdat jullie een kinderwens hebben? Begin dan met het slikken als je aan de laatste pilstrip begint.
  2. Te laat met foliumzuur slikken
    Ben je eerder zwanger dan gedacht, onverwacht zwanger of wist je niet dat extra foliumzuur belangrijk is? Begin dan met het innemen van extra foliumzuur zodra je weet dat je zwanger bent.
  3. Gebruik tabletten van 0,4 of 0,5 milligram
    Deze zijn zonder recept verkrijgbaar bij de drogist en apotheek. Gebruik je multivitaminen voor zwangeren? Check dan de dosis foliumzuur die daar in zit.
  4. Blijf slikken tot je tien weken zwanger bent
    Blijf foliumzuur slikken totdat je zeker weet dat je 10 weken zwanger bent. Daarna is is het niet meer nodig, maar als je dat wilt, kun je gedurende je hele zwangerschap extra foliumzuur blijven slikken.

Wanneer overleggen met je huisarts?

Soms is het anders. Heb je eerder een kind gekregen met een open ruggetje of open schedel? Of heb je zelf epilepsie? Dat kan een hogere dosis foliumzuur worden aangeraden. Neem contact op met je huisarts of gynaecoloog als:

  • Je eerder een kind hebt gekregen met een neuraalbuisdefect (open ruggetje of open schedel) of als jij of je partner zijn geboren met een open ruggetje. Je hebt dan een hogere dosis foliumzuur nodig dan de standaarddosis van 0,4 of 0,5 milligram. Foliumzuur in een hoge dosering is alleen verkrijgbaar op doktersrecept.
  • Je epilepsie of suikerziekte hebt of als deze aandoeningen voorkomen in je familie.
  • Je meerdere miskramen hebt gehad. Er zijn aanwijzingen dat een tekort aan foliumzuur de kans op een miskraam vergroot bij vrouwen die daar gevoelig voor zijn.

Zonder recept

De foliumzuurpillen zonder doktersrecept zijn verkrijgbaar bij de drogist en apotheek. Vraag naar tabletten van 0,4 of 0,5 milligram (mg) oftewel 400 tot 500 microgram. In multivitaminen voor zwangere vrouwen zit (meestal) ook genoeg foliumzuur.