Posttraumatische-stressstoornis

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Een kind krijgen is geweldig, maar ook heftig. Kraamtranen zijn normaal, maar soms blijft de roze wolk gitzwart aanvoelen. In sommige gevallen is er dan van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Niet te verwarren met een postnatale depressie. Wat is PTSS en kun je het voorkomen?

Ken jij ze al? Die verhalen van moeders die je al tijdens je zwangerschap willen vertellen over hoe de komst van de baby je leven zal gaan veranderen? De meeste verhalen zijn positief. Maar de enorme impact die het krijgen van een kind heeft op het leven dat je had voordat je zwanger raakte, valt met geen pen te beschrijven. Dat gevoel kan rauw op je dak vallen als je eenmaal moeder bent. Van de roze wolk is dan misschien even geen sprake. Dan kan het best moeilijk zijn om toe te geven dat het moederschap eigenlijk een beetje tegenvalt en je af en toe denkt: is dit het nou?

Oermoederinstinct

Veel vrouwen hebben hooggespannen verwachtingen van het moederschap. Ze rekenen op een instant oermoederinstinct zodra de eerst weeën zich aandienen en een roze wolk vanaf het moment dat ze de baby in hun armen krijgen. In de praktijk loopt het vaak anders. Onzekerheid en lichte teleurstelling horen ook bij het moederschap. Zeker in de eerste paar onwennige weken. Probeer deze gevoelens te accepteren en gun jezelf wat tijd om te wennen aan het moederschap. Je hoeft niet meteen alles perfect te doen. En wat betreft dat instinct: de ene moeder handelt met haar verstand, de ander doet alles puur op gevoel. En allebei is natuurlijk goed.

Overweldigende ervaring

Een kind krijgen is een spannende en emotionele gebeurtenis én een enorme stressfactor. Het besef dat de zorg voor je kind echt 24 uur per dag doorgaat, kan hard aankomen. Een heftige bevalling kan een lichamelijke én psychische grens overschrijden. Dan heb je tijd nodig om te verwerken wat er allemaal is gebeurd. Als je dan ook nog eens voortdurend wordt gestoord in je nachtrust, kan dat nog best moeilijk zijn. In dat geval kun je beter oordoppen indoen en slapen. Op de been blijven is belangrijker dan elk piepje van je baby registreren. Als het goed gaat met jou, gaat het ook goed met je kind.

Wat doe je als je denkt dat je een depressie hebt?

Ga naar je huisarts en overleg wat je het best kunt doen. Misschien kun je worden doorverwezen naar een therapeut. Er zijn verschillende therapieën die kunnen helpen bij een postnatale depressie. Veel ziekenhuizen hebben POP (psycho-obstetrische poli’s) of moeder-kind poli’s, gespecialiseerd in deze problematiek.

Vraag ook je omgeving om hulp, probeer actief te blijven en de dingen te doen die je altijd leuk vond of die leuk zouden moeten zijn. Neem voldoende rust en probeer je te ontspannen. Door een postnatale depressie kun je je ontzettend rot voelen, maar troost je met de gedachte dat dit ook weer over gaat. Schrijf het desnoods op een vel papier en hang het boven je bed: ‘Dit gaat weer over!’.

Wat is een posttraumatische stressstoornis?

Een posttraumatische stressstoornis is de psychische en emotionele reactie van je lijf op een traumatische gebeurtenis. Uit onderzoek is gebleken dat in Nederland jaarlijks zo’n 2.000 moeders na de bevalling een posttraumatische stressstoornis (PTSS) ontwikkelen. De symptomen zijn een stuk serieuzer dan bij de gebruikelijke kraamtranen. De moeder heeft de bevalling als intens schokkend ervaren en heeft daar in het dagelijks leven nog veel last van in de vorm van: niet over de bevalling willen praten of foto’s willen bekijken, nachtmerries, slapeloosheid, paniekgevoelens, hartkloppingen, stemmingswisselingen, benauwdheid, geen behoefte aan sociale contacten. Als deze klachten langer dan een maand aanhouden, spreek je van een posttraumatische stressstoornis.

Wie krijgt een PTTS?

Het kan iedereen overkomen, helaas. Maar vrouwen die door complicaties tijdens de zwangerschap (veel) te vroeg zijn bevallen, hebben een grotere kans om PTSS te ontwikkelen. Een posttraumatische stressstoornis komt ook vaker voor bij vrouwen met een ongeplande keizersnee, bij vrouwen die veel pijn hebben gehad bij hun bevalling en bij vrouwen die moeilijk met stress kunnen omgaan. Maar zelfs als het een bevalling was volgens het boekje, kun je last krijgen van de stressstoornis.
Uiteindelijk draait het allemaal om het overschrijden van lichamelijke en psychische grenzen tijdens de bevalling. Als je doodsangsten uitstaat omdat niet weet wat je overkomt of omdat je denkt dat je kind het niet gaat redden, kan dat behoorlijk traumatiserend werken.

Wat doe je bij PTTS?

Bij PTTS is het erg belangrijk om dit trauma snel te herkennen en te behandelen. Zolang je alle gevoelens wegstopt, ben je minder ontvankelijk voor reacties van je baby. Het kan zelfs de hechting met je kind in de weg staan. Een bevallingstrauma kun je verwerken door middel van EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), een methode waarbij je wordt afgeleid door bewegingen, geluiden of tikjes terwijl je aan een traumatische gebeurtenis terugdenkt, waardoor de emotionele lading afneemt. Uit onderzoek is gebleken dat dit een van snelste en meest effectieve methoden is om van een trauma af te komen. De meeste vrouwen kunnen na een aantal sessies terugkijken op hun bevalling zonder dat het angst, verdriet of paniek oproept.

Kun je een PTTS voorkomen?

Geen enkele bevalling is te plannen of te voorspellen. Ook een trauma zie je dus niet zo aankomen. Zie je enorm tegen de bevalling op? Informeer dan bij de verloskundige naar een cursus die jou kan voorbereiden op de bevalling en alles wat je zo’n beetje te wachten staat. En maak een bevalplan: schrijf van tevoren wat je wensen zijn en je verwachtingen, en bespreek ze met de verloskundige of gynaecoloog. Dat kan al een hoop misverstanden en onzekerheid voorkomen.