ptss na bevalling

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Dat een bevalling over het algemeen geen pretje is, is bekend. Maar soms is een bevalling zo traumatisch dat je er een posttraumatische stressstoornis (PTSS) aan overhoudt. Wat is het verschil met een postnatale depressie en hoe behandel je PTSS na een bevalling?

Wat is een posttraumatische stressstoornis?

Een posttraumatische stressstoornis of PTSS is een angststoornis die kan ontstaan na het meemaken van een schokkende, traumatische gebeurtenis, zoals de (dreigende) plotselinge dood van een geliefde, een ernstige verwonding, een beroving of verkrachting, (natuur)rampen of een oorlogssituatie. PTSS kan ook ontstaan na een traumatische bevalling bijvoorbeeld omdat er een kunstverlossing (vacuümcup of -pomp/verlostang) nodig was of door angstige gevoelens tijdens de bevalling.

Advertentie

Lees ook: Alles over kraamtranen en de babyblues

Verschil PTSS en postnatale depressie

Een posttraumatische stressstoornis is wat anders dan een postnatale depressie. Een postnatale stressstoornis wordt veroorzaakt door een gebeurtenis tijdens de bevalling die traumatisch is. Een postnatale depressie is het gevolg van hormonale veranderingen in het lichaam van een pasbevallen moeder. Toch wordt PTSS vaak verward met een postnatale depressie (ook wel postpartum depressie, PPD genoemd) en wordt bij veel vrouwen de verkeerde diagnose vastgesteld. Dit komt doordat er een overlap tussen de twee ziektebeelden is. In beide gevallen zijn er symptomen zoals angst, schuldgevoel en slaap- en concentratieproblemen. Dit zijn de specifieke symptomen van PTSS en PPD:

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

  • Herbelevingen van de bevalling (nachtmerries)
  • Vermijding (bijvoorbeeld niet over de bevalling willen praten, niet opnieuw zwanger willen worden)
  • Negatieve emoties zoals schuldgevoelens, angst, boosheid, desinteresse
  • Verhoogde waakzaamheid en prikkelbaarheid
  • Verhoogde schrikreacties

Postnatale depressie (PPD)

  • Je voelt je lusteloos, eenzaam en somber
  • Je gaat meer piekeren
  • Verminderde eetlust
  • Veel huilen

Lees meer: Postnatale depressie: dit kun je doen

Oorzaken PTSS na de bevalling

Ongeveer 10 tot 30 procent van alle moeders heeft de bevalling als traumatisch ervaren. Toch krijgen lang niet al die vrouwen PTSS. De kans dat je na een bevalling PTSS krijgt, is volgens het Landelijk Kenniscentrum Psychiatrie en Zwangerschap 1 tot 3%. Je hebt een verhoogde kans op PTSS (klachten) na de bevalling in de volgende gevallen:

  1. Medisch verloop van zwangerschap en bevalling
    – als je (veel) te vroeg bent bevallen
    – bij pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging)
    – na een ongeplande (spoed)keizersnede
    – na een bevalling met een kunstverlossing (vacuümcup of -pomp of verlostang)
  2. Psychosociale factoren
    – na een eerder trauma (met name seksueel misbruik/geweld)
    – als je last hebt van een depressie tijdens de zwangerschap of na de bevalling
    – bij ernstige angst voor de bevalling
    – als je niet goed met stress kunt omgaan
  3. Ervaring van de bevalling
    – als je weinig steun hebt ervaren van zorgverleners
    – bij dissociatie tijdens de bevalling

Vaak (niet altijd) is er sprake van een combinatie van de bovengenoemde situaties. Uiteindelijk komt het erop neer dat je PTSS kunt krijgen als je lichamelijke en psychische grenzen voor jou gevoel overschreden zijn tijdens de bevalling. De enorme angst die je dan kunt ervaren, omdat je niet weet wat je overkomt of omdat je bang bent dat er iets misgaat met je baby, kan traumatiserend werken.

Lees ook: 4 signalen die wijzen op een ‘mommy burn-out’

Gevolgen PTSS

Door PTSS verandert je gedrag. Zo ben je bijvoorbeeld sneller prikkelbaar en geneigd om sneller uit te vallen tegen iemand. De relatie met je partner kan hierdoor ook onder druk komen te staan. Er ontstaan conflicten en wrijving, omdat je partner je niet goed begrijpt.

Sommige vrouwen voelen zich schuldig en zijn overbeschermend naar hun kind toe. Andere vrouwen worstelen zo met hun eigen gevoelens en klachten dat ze nauwelijks aandacht voor hun pasgeboren baby hebben.

Als je al kinderen hebt, kunnen zij denken dat zij de oorzaak zijn van de problemen, omdat jij verandert of omdat ze merken dat je minder aandacht voor hen hebt. Het is daarom belangrijk dat je partner wordt betrokken bij de behandeling, zodat erger kan worden voorkomen.

Behandeling PTSS

Om de juiste behandeling te krijgen, is het belangrijk dat de juiste diagnose wordt gesteld. Er zijn verschillende behandelmethodes voor PTSS na een bevalling:

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

Bij EMDR ga je aan de slag met één concrete herinnering. Je wordt afgeleid door bewegingen, geluiden of tikjes terwijl je aan die traumatische gebeurtenis terugdenkt. De emotionele lading neemt zo af.

Tijdens de behandeling gaat de therapeut met zijn vingers voor je ogen heen en weer. Jij volgt die vingers met je ogen en ondertussen praat je met je therapeut over die ene herinnering. Dit proces wordt herhaald totdat de stressreactie die deze herinnering oproep afneemt. Als je helemaal geen stressreactie meer krijgt bij die ene herinnering word je naar een positieve herinnering gevraagd. Hierdoor zal je de bevalling associëren met een positieve herinnering.

Uit onderzoek is gebleken dat EMDR een effectieve behandeling is. Soms is het effect zelfs na één sessie al merkbaar. Sommige vrouwen die eerst niet over hun traumatische ervaring konden praten, kunnen dat na één EMDR-sessie wel. Houd er wel rekening mee dat EMDR geen wondermiddel is dat elke traumatische ervaring (snel) wegneemt. Misschien heb jij meer sessies nodig of werkt het niet voor jou. Ga dan in overleg met je therapeut met een andere behandeling aan de slag.

Lees meer: De bevalling: dit kun je allemaal verwachten

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie is een combinatie van gedragstherapie en gesprekstherapie. Tijdens deze therapie staan je gedachtes, fantasieën, herinneringen en opvattingen over bepaalde gebeurtenissen centraal. Je leert je negatieve gedachten te herkennen en te veranderen. Dit zijn voorbeelden van negatieve gedachten:

  • ‘Ik ben een slechte moeder’
  • ‘Andere moeders zijn betere moeders dan ik’
  • ‘Waar is die roze wolk? Die van mij is gitzwart’
  • ‘Ik wil geen kinderen meer, omdat ik zo’n bevalling nooit meer wil meemaken’

Tijdens cognitieve gedragstherapie leer je die negatieve gedachten anders te interpreteren, zodat je objectiever kunt bekijken wat er is gebeurd. Uiteindelijk zullen de negatieve gevoelens verdwenen zijn als je terugdenkt aan je bevalling.

Cognitieve gedragstherapie is een goede behandelmethode voor veel vrouwen die last hebben van depressieve klachten. Ook helpt de therapie bij het herstel.

Wat kun je zelf aan PTSS doen?

Het is belangrijk om PTSS snel te herkennen en te behandelen. Deze stappen kun je zelf al zetten om PTSS aan te pakken:

  1. Praat erover en zoek hulp. Het kan lastig zijn om over jouw negatieve gevoelens te praten, omdat over het algemeen wordt verwacht dat je blij en gelukkig bent na de bevalling. Probeer toch over je gevoelens te praten, zodat je begrip en steun krijgt. Dit kan met je partner, vriendinnen, familie, je huisarts, verloskundige of een therapeut. Ook kan het troostend werken als je je realiseert dat je niet de enige bent die dit meemaakt. Op de website van Stichting Bevallingstrauma vind je de verhalen van lotgenoten.
  2. Bij een ziekenhuisbevalling: maak een afspraak met je gynaecoloog. Ben je in het ziekenhuis bevallen en is er tijdens de bevalling iets misgegaan? Of is er tijdens de ingreep niet goed met je gecommuniceerd voor jouw gevoel? Bespreek dit dan met de gynaecoloog die bij de bevalling was en deel jouw ervaring. Vind je dit lastig? Neem dan je partner of iemand anders mee die je tijdens het gesprek kan bijstaan.
  3. Zorg goed voor jezelf. Je leven staat zeker de eerste maanden volledig in het teken van je baby, maar het is belangrijk dat je ook goed voor jezelf zorgt. Ga even liggen als je baby ook ligt te slapen. Eet gezond, kies voor voeding met voldoende vitaminen en mineralen en beweeg voldoende. Dit helpt je om je energieniveau te verhogen. Eventueel kun je ontspanningstechnieken toepassen zoals ademhalingsoefeningen, yoga of meditatie.

Kun je PTSS voorkomen?

Geen enkele bevalling is te plannen of te voorspellen. Ook een trauma zie je dus niet aankomen. Zie je enorm tegen de bevalling op? Informeer dan bij je verloskundige of gynaecoloog naar een cursus die jou kan voorbereiden op de bevalling.

Lees ook: Zwangerschapscursussen, wat past bij jou?

PTSS en een volgende bevalling

Als je een eerdere traumatische bevalling hebt meegemaakt, kan je gemengde gevoelens hebben als je opnieuw zwanger bent. Deze tips kunnen je in dat geval helpen:

  • Zoek hulp. Als je nog niet eerder hulp hebt gehad, schakel die dan meteen in. Bespreek met je huisarts waar je hiervoor het beste terecht kunt. Het is belangrijk om het helingsproces zo snel mogelijk te starten, zodat je straks zonder angst kunt bevallen.
  • Praat met je verloskundige of gynaecoloog. Bespreek met je verloskundige of gynaecoloog wat er volgens jou vorige keer mis is gegaan en leg uit hoe je je voelt en wat ze kunnen doen om je te helpen bij de aankomende bevalling.
  • Maak een geboorteplan. Een geboorteplan is een document waarin jij en je partner aangeven wat jullie ideeën, voorkeuren en wensen zijn. Het is geen eisenpakket waarmee je een droombevalling kunt afdwingen of om eventuele medische interventies te weigeren, maar een manier om helder te krijgen wat je belangrijk vindt.

Meer weten? Zo schrijf je een geboorteplan (met handleiding)