Sociaal- emotionele ontwikkeling van je peuter

Sociaal- emotionele ontwikkeling van je peuter

Op je beurt wachten, samen spelen en je aan regels houden: je peuter moet het allemaal leren. Hiervoor moet hij zijn eigen gevoelens en die van een ander herkennen, begrijpen en er mee leren omgaan. Een hele klus.

Wat is sociaal- emotionele ontwikkeling?

De sociale- en emotionele ontwikkeling van je kind gaan hand in hand. De sociale ontwikkeling gaat over de ontwikkeling van begrip voor anderen en een positieve houding in sociale situatie. Je peuter moet er heel wat sociale vaardigheden voor onder de knie krijgen. Delen, op je beurt wachten, een ander troosten en helpen en je aan de regels houden. Voor je peuter, waarbij de wereld vooral nog om zichzelf draait, behoorlijk ingewikkeld.

Eigen gevoelens en die van een ander herkennen, begrijpen en er vervolgens goed mee om leren gaan is voor een peuter vaak nog abracadabra. Daarom kan hij soms heel boos worden. Het hoort bij de emotionele ontwikkeling. Gelukkig kun jij hem helpen en leren omgaan met gevoelens. Door hem het goede voorbeeld, grenzen en zelfvertrouwen te geven, leg je een belangrijke basis. Tussen het tweede en vierde jaar behaalt je peuter heel wat mijlpalen in de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Sociaal- emotionele ontwikkeling: 2 – 3 jaar

Er gebeurt een hoop tussen de tweede en derde verjaardag van je peuter op sociaal emotioneel gebied. Je peuter leert het begrip ‘wij’ kennen en gebruikt zijn fantasie om de wereld beter te begrijpen. Hij zal je verrassen met zijn acties: een zielig gezicht trekken als hij geen koekje mag, of hardop een opmerking maken over iemand die ‘gek haar’ heeft.

Peuterpuberteit

Het is bij de sociaal- emotionele ontwikkeling vooral belangrijk dat je je kind helpt om goed met zichzelf en een ander om te gaan. Dit doe je bijvoorbeeld door hem te leren controle te krijgen over zijn emoties. Vooral in deze fase, waarin de emoties alle kanten opgaan, een uitdaging. Maar door de emoties van je kind (en die van jezelf) onder woorden te brengen, benader je het positief. Merk je dat je kind boos is, zeg dan bijvoorbeeld ‘Ik denk dat je boos bent’ en vraag of dat klopt. Zo wordt je kind bewust van zijn gevoelens.

Toon ook begrip. Je kind voelt zich gezien als je zijn emoties erkent en samen een oplossing bedenkt. Vaak weet je peuter echt wel dat hij verkeerd heeft gereageerd in een situatie, maar weet hij alleen niet hoe hij dan wél moet reageren. Door samen een oplossing te bedenken, leert je kind zijn emoties beter onder controle te houden. Laat je peuter merken dat er ruimte is voor boosheid, maar niet voor het bijbehorende driftige gedrag.

Grenzen uittesten

Typisch voor twee- en driejarigen is het uittesten van grenzen. Je kind zoekt ze op en probeert er overheen te gaan. Door zich te verzetten, oefent je kind zijn zelfstandigheid. Denk niet dat je kind een gebrek aan liefde ervaart als jij grenzen stelt. Juist die grenzen geven hem een gevoel van veiligheid. Bovendien leert hij zo wat ervan hem verwacht wordt. Geef je geen grenzen aan, dan zal hij ook nooit aan verwachtingen kunnen voldoen. Toch is het ook belangrijk dat je hem de ruimte geeft, om zelf te ontdekken en experimenten. Die balans vinden is best moeilijk.

Zelfstandigheid

Je peuter beseft steeds meer dat hij een eigen persoon is. Ineens wil hij alles ‘zelluf’ doen. Dat gaat natuurlijk regelmatig mis en kost soms flink wat tijd. Vooral als je moe bent of weg moet, is het soms best lastig geduldig te blijven op zo’n moment. Blijf vooral positief: zit zijn sjaal verkeerd, lekker laten. Is zijn shirt nat door het handen wassen? Geef aan dat het hartstikke goed is dat hij zijn handen schoon wil maken. Dat shirt droogt wel weer. Zo geef je hem zelfvertrouwen.

Gek op complimenten

Complimenten, je peuter is er gek op. Jouw erkenning en waardering zijn goed voor zijn zelfbeeld. Het motiveert hem om zich goed te gedragen, nieuwe dingen uit te proberen en het geeft zelfvertrouwen. Prijs vooral de inspanning en zijn doorzettingsvermogen: ‘Wat knap dat je het blijft proberen!’ Probeer een compliment zo duidelijk en concreet mogelijk te maken: ‘Wat goed dat je zelf de brandweerauto weer in de kast zet,’ is duidelijker dan alleen ‘Goed zo’. Als je een compliment op de goede manier geeft, dan kan je kind er nooit te veel van krijgen.

Dit kan en doet je kind: 2 – 2,5 jaar

  • Je peuter beseft steeds meer dat hij een eigen persoon is
  • Wel gebruikt hij ‘ik’ en ‘jij’ nog een tijd door elkaar
  • Je peuter zoekt grenzen op en probeert eroverheen te gaan
  • Hij is nog heel afhankelijk maar wil heel zelfstandig zijn
  • Delen is nog moeilijk voor hem en hij pakt soms speelgoed van de ander af

Dit kan en doet je kind: 2,5 – 3 jaar

  • Je peuter is erg gevoelig voor complimentjes
  • Hij kent het begrip ‘wij’
  • Delen leert hij steeds beter
  • Net als op zijn beurt wachten
  • Hij heeft een duidelijke eigen wil

Sociaal- emotionele ontwikkeling: 3 – 4 jaar

De fantasie van je peuter draait nu overuren en de eerste peutervriendschappen ontstaan. De aard van je kind kom steeds duidelijker naar voren: de één wacht in een nieuwe situatie af, de ander duikt er vol in. Ook neemt zijn zelfbeheersing nu toe, waardoor de driftbuien afnemen. Fijn!

Fantasie

Fantasie speelt nu een grote rol. Met de poppen wordt er theegedronken en met de knuffels hele gesprekken gevoerd. In rollenspellen zoals ‘vader en moedertje’ kunnen peuters hun emoties kwijt. Tijdens het spel kan je kind veel verwerken. Door angsten of boosheid met poppen of in een andere rol na te spelen of het gedrag van grote mensen na te doen, krijgt je kind er meer grip op. Ook kan je kind al spelend voorzichtig peilen hoe leeftijdgenootjes met verschillende emoties omgaan.

Angst

Door de grote fantasie en alle indrukken die je kind opdoet, kan je kind op deze leeftijd last krijgen van nachtmerries of nachtangsten. Gebeurt dit vaak, probeer dan zijn dagen iets rustiger te laten verlopen. Zijn angsten kunnen ook samenhangen met de ontwikkeling van zijn eigen ik. Hij ziet zichzelf als een almachtig persoontje. Gaan er dingen mis, dan kan je kind denken dat het door hem komt. Misschien is mama bijvoorbeeld wel ziek geworden omdat hij ongehoorzaam was. Zo’n gedachte maakt bang.

Samen spelen

Pas in deze fase, rond de drie en vier jaar, gaan kinderen écht met elkaar spelen. Voor die tijd spelen ze vooral naast elkaar. Tijdens het spelen met anderen leert je kind ontzettend veel. Er wordt op elkaar gereageerd, al een beetje rekening met elkaar gehouden en er worden zelfs al samen plannetjes of oplossingen bedacht.

Leren delen

Het delen van speelgoed komt ook rond deze leeftijd op gang. Het sociale spel ontwikkelt zich en je kind leert de eerste beginselen van sociale vaardigheden. Als ouder kun je dit stimuleren door regelmatig met je kind te spelen, vriendjes uit te nodigen en het samenspel positief te benadrukken.

Verwachtingen van de omgeving

Zo rond zijn vierde jaar heeft je kind al een aardig idee van hoe dingen gaan en wat sociaal wenselijk gedrag is. Als er onverwacht iets verandert, kan hij zich beter aanpassen, hij weet beter hoe hij moet reageren op mensen, begrijpt regels en accepteert ze (meestal dan) en kan steeds beter voor zichzelf opkomen.

Dit kan en doet je kind: 3 – 3,5 jaar

  • Het imitatiespel van je kind gaat over in fantasiespel
  • Je peuter kan angstig worden door alle nieuwe indrukken
  • Hij kan al gemakkelijker dingen weggeven en delen
  • Je peuter kan al een beetje inschatten hoe zijn omgeving reageert op zijn gedrag
  • Hij probeert zijn omgeving soms te manipuleren; zielig kijken om een koekje te krijgen of krijsen in bed zodat papa of mama hem komt troosten.
  • Je peuter heeft al een voorkeur met wie hij het liefst omgaat; peutervriendschap.

Dit kan en doet je kind: 3,5 – 4 jaar

  • Je kunt met een oudere peuter al goed sociale omgangsregels bespreken; elkaar helpen met opruimen bijvoorbeeld.
  • Je peuter kan met andere kinderen spelen.
  • Af en toe kan je peuter heel verlegen zijn.
  • Je peuter gaat vergelijkingen maken; Hij wil bijvoorbeeld graag net zo goed iets kunnen als een ander kind.
  • Zo rond het vierde jaar weet hij welke verwachtingen zijn omgeving heeft.
Video: Rachel vraagt door: 'Hoe ga jij om met dreumes drama en de peuterpuberteit?'