sociale vaardigheden

Sociale vaardigheden bij kinderen

Het ontwikkelen van sociale vaardigheden begint al in de babytijd. Sommige kinderen zijn van nature sociaalvaardig, andere kinderen hebben er meer moeite mee. Welke sociale vaardigheden moet je kind leren en waarom zijn die vaardigheden zo belangrijk?

Wat zijn sociale vaardigheden?

Sociale vaardigheden zijn de vaardigheden die je nodig hebt om op een goede manier met anderen om te gaan en te communiceren. De ontwikkeling van sociale vaardigheden begint al vroeg. Als je baby voor het eerst naar jou lacht en jij reageert hier enthousiast op, zal je kind steeds vaker naar je lachen. Hij heeft ontdekt dat dit gedrag positief wordt bekrachtigd.

Advertentie

Is je kind wat ouder, dan zal hij steeds meer sociale vaardigheden onder de knie krijgen door zijn interactie met anderen. Bijvoorbeeld door te delen, op zijn beurt te wachten, iemand te troosten of helpen en door het sluiten van vriendschappen. De ontwikkeling van sociale vaardigheden begint spelenderwijs en is nooit klaar; zelfs volwassenen leren nog dagelijks bij.

Lees ook: Je kind leren vriendjes maken op de basisschool, zo doe je dat

Het belang van sociale vaardigheden

Het ontwikkelen van sociale vaardigheden is voor sommige kinderen makkelijker dan voor andere. Dit kan bijvoorbeeld komen doordat een kind heel gevoelig is of onzeker, heftige dingen heeft meegemaakt of van nature gewoon minder makkelijk is in de sociale omgang. Sociaalvaardige kinderen liggen makkelijker in een groep en hebben minder moeite met sluiten en behouden van vriendschappen.

Voor kinderen die minder sociaalvaardig zijn, kan het lastiger zijn om vrienden te maken, voor zichzelf op te komen, om te gaan met andere kinderen. Door dit alles kunnen ze zich sneller eenzaam, boos of verdrietig voelen, of gepest worden. Het is daarom belangrijk om je kind te helpen bij het ontwikkelen van zijn sociale vaardigheden.

12 tips: Zo help je je peuter bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden

Deze sociale vaardigheden zijn belangrijk voor je kind

Als je kind naar de basisschool gaat, is het fijn dat hij al geoefend heeft met bepaalde sociale vaardigheden. Dit betekent niet dat hij ze al helemaal onder de knie moet hebben. Zich echt verplaatsen in andere kinderen, inleven in hun emoties en rekening met ze houden lukt kinderen qua ontwikkeling pas als ze op de basisschool zitten. Bovendien, zelfs volwassenen vinden sommige van de onderstaande punten nog lastig. Dit zijn belangrijke sociale vaardigheden om bij je kind te stimuleren:

  • Omgaan met emoties: gevoelens herkennen en relativeren, omgaan met tegenslagen. Tip: zo leer je je kind om te gaan met teleurstellingen.
  • Omgang met andere kinderen: rekening houden met anderen en verbale (spreken) en non-verbale (houding) signalen herkennen bij andere kinderen.
  • Inleven in anderen: empathisch vermogen, oog hebben voor de behoeften van anderen.
  • Controleren van het eigen gedrag: zelfbeheersing, eerst nadenken dan doen.
  • Overleggen: samenwerken, luisteren, helpen, openstaan voor andere meningen.
  • Oplossen van problemen: conflicten oplossen en voorkomen dat het tot ruzie leidt. Ruzie maken waar je kind bij is: 6 belangrijke tips.
  • Respecteren van regels: je houden aan afspraken en het nakomen van beloftes.

Meer lezen: Zo zorg je dat je kind zich aan de regels houdt

Hoe ontwikkelt je kind sociale vaardigheden?

De sociale en emotionele ontwikkeling van je kind gaan hand in hand. Je kind moet zijn eigen gevoelens en die van een ander leren herkennen, begrijpen en er vervolgens goed mee leren omgaan. Door je kind het goede voorbeeld te geven, grenzen te stellen en zijn zelfvertrouwen te stimuleren, leg je thuis een stevige basis. Ook is het belangrijk dat je je kind leert om zijn emoties te begrijpen en er op een goede manier mee om te gaan.

Daarnaast is het heel belangrijk dat je kind regelmatig omgaat met andere kinderen. Liever niet pas als hij naar de basisschool gaat, maar al eerder op een peuterspeelzaal, kinderdagverblijf of voorschool. Zo kan hij spelenderwijs sociale vaardigheden leren en oefenen, zoals rekening houden met anderen, ruzietjes oplossen, vriendschappen sluiten en voor jezelf opkomen.

Tip: 7 ingrediënten voor een succesvol speelafspraakje

Problemen met sociale vaardigheden bij kinderen

Gaat het ontwikkelen van sociale vaardigheden bij jouw kind niet zo soepel, dan hoef je je niet direct zorgen te maken. Wel kan het lastig zijn voor een kind en dus is het goed om dit in de gaten te houden en je kind waar mogelijk te helpen. Zo voorkom je dat je kind zich gaat afsluiten voor anderen en zich eenzaam gaat voelen. Met als mogelijk gevolg dat de ontwikkeling van zijn sociale vaardigheden stil komt te staan en hij in een vicieuze cirkel belandt, wat weer kan leiden tot andere problemen. Denk bijvoorbeeld aan een leerachterstand op school of zelfs sociale angst.

Heeft jouw kind sociale problemen? Misschien heb jij vroeger ook sociale problemen gehad en speelt erfelijkheid een rol. Ook kan je kind sociale problemen ontwikkelen door een vervelende of traumatische gebeurtenis. Als je kind het idee heeft dat hij er niet bij hoort, ontwijkt hij sociale situaties en leert hij daardoor ook geen nieuwe sociale vaardigheden.

Lees ook: Zo geef je een verlegen kind een duwtje in de rug

Kinderen met sociale problemen

Kinderen met sociale problemen zijn grofweg in twee groepen te verdelen:

  • Kinderen die zich sociaal terugtrekken. Deze kinderen hebben weinig contact met hun leeftijdsgenoten. Ze zijn stil, rustig en ze doen wat van hen wordt verwacht. Doordat deze kinderen niet opvallen, bestaat het risico dat het probleem bij deze kinderen niet herkend wordt. Lees hier waarom het hebben van een introvert kind bijzonder is.
  • Kinderen die wel contact maken met anderen, maar hier niet handig in zijn. Ze schreeuwen, maken snel ruzie, slaan en duwen als ze hun zin niet krijgen of gaan snel huilen.

Lees meer: 8 tips om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten

Herkennen sociale problemen bij je kind

Het is best lastig om vast te stellen of jouw kind een sociaal probleem heeft. Maak je je zorgen, overleg dan eens op school hoe je kind zich daar ontwikkelt en hoe het gaat in de omgang met andere kinderen. Mocht het nodig zijn dan kun je een afspraak maken met je huisarts. Hij kan je kind eventueel doorverwijzen naar bijvoorbeeld een orthopedagoog. Er zijn ook een aantal trainingen voor kinderen die wat hulp nodig hebben bij sociale vaardigheden en hun zelfvertrouwen. Mocht het nodig zijn, dan kan je kind uitgebreid geobserveerd worden. Dit kan bijvoorbeeld op school, omdat je kind daar met veel andere kinderen is. Verder zullen er gesprekken zijn met je kind, met jou en je partner en de leraar. Als alle informatie is verzameld kan er worden gekeken wat het probleem van jouw kind is. En vooral: hoe hij kan worden geholpen.

Sociale vaardigheidstrainingen

Er zijn verschillende soorten trainingen om de ontwikkeling van de sociale vaardigheden (SOVA-trainingen) van je kind te stimuleren. Dit zijn twee bekende SOVA-trainingen die op scholen worden gegeven:

  • Kanjertraining:
    Dit is de bekendste SOVA-training. Deze wordt vaak op scholen aangeboden en het is ook mogelijk om deze in groepsverband buiten de school te volgen. De training is vooral geschikt voor kinderen vanaf een jaar of zes tot en met twaalf. De kanjertraining richt zich op kinderen die niet lekker in hun vel zitten en een steuntje in de rug kunnen gebruiken op het gebied van sociale vaardigheden. De basis is dat je kind zijn mening durft te geven, zichzelf durft te presenteren, ja en nee durven zeggen en samenwerken met anderen.Lees hier meer over kanjertraining en andere anti-pestprogramma’s op de basisschool.
  • Rots en Water:
    Rots en water wordt vaak neergezet als weerbaarheidtraining, maar richt zich met name op sociale vaardigheden en de ontwikkeling ervan. Het grote verschil met andere sociale vaardigheidstrainingen is dat rots en water minder verbaal georiënteerd is. Rots en water gaat er vanuit dat kinderen vooral leren door te ervaren en te doen. In deze training houden kinderen meer rekening met ademhalingstechnieken, lichaamshouding, het aanvoelen van problemen en het oplossen van problemen. Rots en water is geschikt voor jonge kinderen en voor beginnende pubers.

Let op: de trainingen zijn niet meteen dé oplossing als je kind problemen heeft met zijn sociale vaardigheden. Wel kan het een goed hulpmiddel zijn!

Tips om de sociale vaardigheden van je kind te vergroten

Denk je dat je kind wel wat hulp kan gebruiken in het ontwikkelen van zijn sociale ontwikkelingen en wil jij hem hierbij helpen? Hier een paar tips.

  1. Luister naar je kind. Het is heel makkelijk om steeds advies te geven aan je kind hoe hij iets anders of beter kan doen. Uiteindelijk leert je kind er het meest van als je hem een luisterend oor biedt en vragen aan hem stelt. Op die manier kan hij zelf bedenken hoe hij een probleem kan oplossen.
  2. Stimuleer contact met andere kinderen. Je kunt als ouder je kind een handje helpen met het maken van vrienden. Stel eens voor of een ander kind bij jullie kan komen spelen. Is dat goed gegaan? Dan zal de andere ouder ongetwijfeld eens voorstellen om jouw kind bij hen te laten spelen. Ook kun je een sportclub of een andere hobby voor je kind kiezen waar hij met andere kinderen omgaat.
  3. Erken de emoties van je kind. Reageer niet geïrriteerd als je kind snel boos is of moet huilen, maar benoem de emotie en probeer te ontdekken wat er speelt. Dus: ‘Ik zie dat je boos bent’ en ‘Wat is er aan de hand?’. Wat kun je doen als de emoties toch hoog oplopen? Check deze tips van kinderpsycholoog Tischa Neve.
  4. Ontwikkel zijn empathie. Het ene kind kan zich makkelijker in iemand inleven dan een ander. Empathie kun je je kind onder andere leren door de gevoelens van anderen te benoemen. ‘Je zusje is nu niet zo blij, want ze is ziek.’
  5. Kies geen partij. Heeft je kind ruzie met een ander kind? Neem het niet meteen op voor een van twee, maar voel ook mee met het andere kind. Help om helder te krijgen wat er aan de hand is en help ze op weg om zelf oplossingen te bedenken.
  6. Veel kinderboeken gaan over de sociale vaardigheden van kinderen. Denk bijvoorbeeld aan de boeken van Woezel en Pip waarin de vriendjes met elkaar en met anderen spelen. En zo zijn er nog veel meer boeken voor alle leeftijdscategorieën die gaan over vriendschap.
  7. Geef het goede voorbeeld. Jij en je partner zijn het voorbeeld voor je kind. Veel dingen die jullie doen, doet je kind na. Dit geldt dus ook voor de manier waarop jij met anderen omgaat.

Lees hier hoe je de zelfredzaamheid van je kind kunt stimuleren en waarom het zo belangrijk is.

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.


Tischa Neve

Kinderpsycholoog

Tischa Neve is kinderpsycholoog, en opvoedkundige, moeder van Dim en pleegmoeder. Sinds het opvoedtv-programma Schatjes (2006) waarin zij ouders coachte, richt zij zich op het inspireren en ondersteunen van ouders en professionals bij de opvoeding en het grootbrengen van kinderen. Ze schreef het inspiratieboek voor leuker en makkelijker opvoeden, waar praktische tips in staan die je direct in de praktijk kunt brengen bij het opvoeden van je kind.

Contact
Website
Facebook
Instagram