Hoelang is het advies om borstvoeding te geven?
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om je baby de eerste zes maanden uitsluitend borstvoeding te geven. In de praktijk start ruim de helft van de moeders na de geboorte met borstvoeding en geeft zo'n dertig procent dit na een halfjaar nog steeds volledig. Uiteindelijk is de duur van de borstvoedingsperiode een persoonlijke afweging die afhangt van jouw gezondheid, wensen en ervaringen.
Hoe werkt de aanmaak van borstvoeding precies?
Al in de eerste weken van je zwangerschap begint je lichaam onder invloed van zwangerschapshormonen met het aanmaken van extra klierweefsel. Je borsten kunnen daardoor gevoelig zijn en opzwellen. In de 16e week van je zwangerschap kunnen de kliertjes al moedermelk aanmaken. Als je baby er is heb je dus (bijna) altijd voldoende voeding. De eerste moedermelk heet colostrum en zit boordevol antistoffen om je baby te beschermen tegen ziekten. Ook als je geen borstvoeding wilt geven, kun je je baby direct na de geboorte aanleggen om te zorgen dat hij het colostrum binnenkrijgt. Pas na een aantal dagen komt de melkproductie op gang.
Wanneer je baby aan de borst zuigt, komen er twee hormonen vrij: prolactine en oxytocine. Het eerste zorgt ervoor dat je melk aanmaakt. Oxytocine zorgt dat de melk uit de klieren naar je tepels stroomt. Dit heet de toeschietreflex.
Illustratie van dwarsdoorsnede van de borst
Kan elke vrouw borstvoeding geven?
De meeste vrouwen die stoppen met borstvoeding geven, doen dat omdat ze denken dat ze te weinig melk hebben. Toch klopt dat meestal niet: slechts twee procent van de vrouwen heeft te weinig melk. Dit hangt overigens niet samen met de grootte van je borsten, maar met de hoeveelheid melkkliertjes in je borst. Daarnaast kunnen operaties en hormonale schommelingen invloed hebben op je melkproductie. Ook stress rondom de bevalling en in de kraamtijd kan ervoor zorgen dat de melkproductie minder goed op gang komt.
Hoe kun je de borstvoeding stimuleren?
Er zijn een paar manier waarop je je melkproductie kunt stimuleren. We zetten ze hieronder kort op een rij. Lees wat je nog meer kunt doen om je borstvoeding te stimuleren.
- 1
Ontspan.
- 2
Voed vaker.
- 3
Wissel van borst.
- 4
Pas borstcompressie toe.
- 5
(Power)kolf.
- 6
- 7
Neem kruiden die de productie stimuleren.
Hoe bereid je je voor op het geven van borstvoeding?
Een borstvoedingscursus is de beste manier om je voor te bereiden. Hier leer je de basis, zoals het herkennen van hongersignalen en de juiste techniek voor aanleggen. Schaf voor de bevalling alvast één comfortabele voedingsbeha aan. Wacht met het inslaan van een hele voorraad tot de melkproductie goed op gang is en je je definitieve maat weet.
Hoe start je met borstvoeding na de bevalling?
De meeste baby’s willen vrij snel na de geboorte uit de borst drinken. Ze weten van nature hoe dit moet. Het helpt als je baby direct na de geboorte bloot op jouw blote buik of borst wordt gelegd, in een omgeving met zo veel mogelijk rust. Zo voelt je baby zich veilig en is de kans het grootst dat hij vanzelf zijn oogjes opendoet en op zoek gaat naar de borst. Baby’s worden geboren met de reflexen die nodig zijn om zelf de tepel te kunnen vinden, maar je mag je baby daar natuurlijk bij helpen als je dat wilt.
Er komt eerst colostrum uit je borsten; deze eerste moedermelk zit vol met antistoffen en is licht verteerbaar. De eerste dagen na de bevalling kun je je baby zo vaak aanleggen als jij denkt dat nodig is. Pasgeboren baby’s drinken nog maar kleine beetjes per keer, maar willen wel vaak drinken. Je merkt vanzelf wanneer je baby genoeg gedronken heeft. Dit voeden op verzoek zorgt ervoor dat je meer melk gaat aanmaken, en het geeft je baby rust en vertrouwen dat hij telkens melk krijgt als hij er behoefte aan heeft.
Soms kan het even duren voor de borstvoeding goed op gang komt. Vooral na een gecompliceerde bevalling of als je baby de eerste dagen niet veel bij jou kan zijn, omdat jij of hij bijvoorbeeld is opgenomen in het ziekenhuis. Vraag in dat geval extra hulp van de verpleegkundigen, ook om goed te leren kolven als dit nodig is. Thuis kan je kraamverzorgende je helpen bij de borstvoeding, of schakel begeleiding in van een lactatiekundige als je tegen twijfels of problemen aanloopt.
Welke borstvoedingshoudingen zijn er?
Een succesvolle voeding valt of staat met goed aanleggen. Dit voorkomt pijn en zorgt dat je baby efficiënt drinkt. Test verschillende borstvoedingshoudingen om te zien wat voor jullie werkt:
Zittend: Rechtop in een stoel of bed met kussens ter ondersteuning.
Kleermakerszit: Je baby schuin voor je op een groot voedingskussen.
Rugbyhouding (onder de arm): Je baby ligt op een kussen naast je, waarbij het hoofd op je hand rust voor je borst.
Liggend: Ideaal voor de eerste dagen en nachtvoedingen. Je ligt zij aan zij met je baby.
Hier lees je alles over borstvoedingshoudingen. Je ontdekt vanzelf welke borstvoedingshouding het beste bij jou en je baby past.
Wanneer heeft mijn baby genoeg gedronken?
In het begin kun je twijfelen of onzeker zijn of je baby wel genoeg heeft gedronken. Meestal is die angst onterecht: een baby neemt wat hij nodig heeft. Je baby heeft voldoende gedronken als hij zelf de tepel loslaat, in slaap valt of als het zuigritme oppervlakkiger wordt. Lijkt hij na de borstvoeding niet tevreden? Leg hem dan nogmaals aan. Als je baby onrustig blijft, kan het zijn dat je onvoldoende melkproductie hebt. Laat je in dat geval adviseren door een lactatiekundige. Er zijn verschillende manieren om te zien of je baby genoeg heeft gedronken.
Voedingsschema baby
Hoe vaak per dag moet je baby aan de borst drinken? En hoeveel melk krijgt hij dan binnen? Het zou handig zijn als hier een vast schema voor was. Maar iedere baby is anders en drinkt anders. Om je toch wat handvaten te geven, maakten we enkele voedingsschema’s voor je baby.
Wat zijn de voor- en nadelen van borstvoeding?
Borstvoeding biedt enorme voordelen, maar vraagt ook veel van een moeder. Weeg deze punten voor jezelf af.
Voordelen:
De antistoffen versterken het immuunsysteem van je baby aanzienlijk.
Je baarmoeder herstelt sneller door de aanmaak van oxytocine.
Het is gratis en heeft altijd exact de juiste temperatuur.
Het voeden verbrandt ongeveer 500 calorieën per dag, wat kan helpen bij gewichtsverlies.
Nadelen:
Het is fysiek en mentaal intensief, zeker tijdens de nachtvoedingen.
Je kunt last krijgen van pijnlijke tepels.
De verantwoordelijkheid voor het voeden ligt (tot je gaat kolven) volledig bij de moeder.
Wanneer begin je met kolven?
Je start met kolven zodra je weer aan het werk gaat, je melkproductie een extra stimulans nodig heeft of wanneer je een melkvoorraad wilt aanleggen. Ook bij pijnlijke tepelkloven biedt een borstkolf tijdelijk uitkomst. De kolfopbrengst verschilt enorm per vrouw en zegt niets over de werkelijke hoeveelheid melk die je baby rechtstreeks uit de borst haalt.
Er zijn verschillende redenen om te kolven. Bijvoorbeeld:
Je verlof is voorbij.
Je wilt je melkproductie op peil houden of vergroten. Door vaker te voeden of kolven stimuleer je de melkproductie. Kolf bijvoorbeeld tussen de borstvoedingen door of gelijk erna.
Je wilt een melkvoorraad aanleggen.
Je hebt tepelkloven of een borstontsteking. Drinken aan de borst doet dan erg pijn. Kolven kan een oplossing zijn.
Kolven is heel persoonlijk, iedere moeder ontwikkelt haar eigen manier. De een heeft een voorkeur voor elektrisch kolven, de ander kolft liever handmatig. En bij de ene moeder gaat het heel makkelijk, bij de ander wat moeizamer. Er zijn geen standaardhoeveelheden die je per keer zou moeten afkolven. De hoeveelheid melk zegt ook niets over de hoeveelheid die je baby aan de borst drinkt.
Kolven kan op elk moment van de dag. Over het algemeen is de opbrengst ’s ochtends het hoogst. Hoe vaak je kolft, hangt af van hoe vaak je baby bij je zou drinken als jullie samen zouden zijn. De eerste paar weken kan dit wel acht keer per dag zijn. Ga je weer aan het werk, dan zit je misschien nog op drie keer. Combineer je kolven met borstvoeden, dan kolf je misschien maar één keer per dag.
Lees ook: Moedermelk bewaren en opwarmen
Welke borstvoedingsproblemen komen vaak voor?
In het prille begin is borstvoeding soms ongemakkelijk, maar aanhoudende pijn is een signaal dat er iets niet goed gaat. Lactatiekundige IBCLC Christine Bulsing benadrukt: "Borstvoeding geven hoort geen pijn te doen. Blijf niet onnodig aanmodderen, maar schakel tijdig deskundige hulp in."
Veelvoorkomende borstvoedingsproblemen zijn:
Stuwing: de meeste moeders krijgen hier tussen dag drie en vijf last van. De borstvoeding moet op gang komen en dat kan behoorlijk pijn doen. Je krijgt warme, pijnlijke en/of gespannen borsten.
Borstontsteking: door een verstopt melkkanaaltje kun je een borstontsteking krijgen. Dit heeft meestal te maken met het verkeerd aanleggen of aanhappen van je baby. Neem bij pijn, harde plekken in je borst en/of koorts altijd contact op met je huisarts of een lactatiekundige.
Tepelkloven: dat zijn kleine, pijnlijke scheurtjes in de tepel, die uiteindelijk kunnen gaan bloeden. Ook een schimmelinfectie komt nogal eens voor. Tepelkloven worden meestal veroorzaakt door verkeerd aanleggen.
Pijn door tandjes: er zijn baby’s die af en toe in de tepels bijten. De eerste keer is dat behoorlijk schrikken (en pijnlijk). Trek je baby niet direct van je borst, dat kan juist je huid beschadigen. Je kunt je baby leren niet te bijten door telkens als hij bijt te stoppen met voeden en hem even weg te leggen. Geef hem eventueel een bijtring waar hij wél op mag bijten. Blijf rustig en maak je baby niet aan het schrikken: dit kan ervoor zorgen dat hij niet meer aan de borst wil. Door je baby even weg te leggen, leert hij dat bijten een negatief gevolg heeft. Sommige moeders knijpen hun baby zachtjes in de neus, zodat hij zijn mondje opendoet en de borst loslaat.
Heb je last van een borstvoedingskwaaltje of pijn tijdens het voeden? Neem dan contact op met je huisarts of een lactatiekundige. Nogmaals: borstvoeding geven hoort geen pijn te doen.
De lactatiekundige
Als je problemen hebt met het geven van borstvoeding of er onzeker over bent, kan een lactatiekundige met je meekijken en advies geven. Een lactatiekundige is opgeleid om te helpen bij allerlei borstvoedingsproblemen. Vaak kunnen wat simpele tips al genoeg zijn, soms is intensievere begeleiding fijn. Ze komt dan een paar keer langs of kan bijsturen via telefonische consulten tot de borstvoeding goed gaat. Soms is een kleine ingreep nodig bij een te korte tongriem of lipriem.
Je kunt bijvoorbeeld naar een lactatiekundige als:
Je baby niet of moeilijk drinkt aan de borst.
Het voeden pijnlijk is.
Je baby te vroeg geboren is.
Je hulp wilt bij het leren kolven of een kolfapparaat wilt huren.
Wat mag je niet eten of drinken als je borstvoeding geeft?
Tijdens de borstvoedingsperiode mag je bijna alles eten, behalve vette vis (maximaal twee keer per week wegens dioxines) en specifieke kruiden zoals aloë, senna en kava kava.
Wees daarnaast uiterst terughoudend met:
Cafeïne: Maximaal twee koppen per dag, het liefst direct ná een voeding.
Alcohol: Alcohol komt direct in de moedermelk terecht. Je lichaam heeft 1,5 uur nodig om één glas af te breken. Kolf of voed niet binnen dat tijdsbestek.
Roken: Roken is zeer schadelijk en wordt altijd afgeraden.
Medicatie: Gebruik paracetamol of ibuprofen uitsluitend kortdurend en in overleg met je huisarts.
Lees ook: Pijnlijke tepels bij borstvoeding
Hoe bouw je borstvoeding veilig af?
Borstvoeding afbouwen doe je stapsgewijs over een periode van twee tot vier weken om een pijnlijke borstontsteking te voorkomen. Laat per keer één voedingmand vallen en geef je borsten enkele dagen de tijd om aan de afnemende vraag te wennen, voordat je de volgende voeding schrapt.
Borstvoeding of flesvoeding: wat kies je?
Weeg de voor- en nadelen goed tegen elkaar af op basis van jouw leven, je gezondheid en je voorkeuren. Voel je nooit schuldig over de keuze voor flesvoeding. Jij bent de enige die bepaalt wat het beste werkt voor jou en je baby.
Fabels over borstvoeding
Bij het geven van borstvoeding komt het hormoon oxytocine vrij, een stofje dat de band tussen moeder en kind stimuleert. Dit noem je ook wel het hechtingsproces. Dat is een feit, maar over borstvoeding bestaan ook veel fabels:
- 1
Borstvoeding is de perfecte anticonceptie
Reken daar vooral níét op! Als je volledig borstvoeding geeft, altijd rond dezelfde tijden voedt en je na de zwangerschap nog niet ongesteld bent geweest, word je waarschijnlijk minder makkelijk opnieuw zwanger. Maar daar kun je niet op vertrouwen. Je weet immers niet wanneer je eerste eisprong is, en dan ben je in principe weer vruchtbaar. Gebruik dus altijd anticonceptie als je weer seks wilt hebben, maar niet zwanger wilt worden. - 2
Van borstvoeding krijg je hangborsten
De vorm van je borsten verandert niet doordat je borstvoeding geeft, maar door de zwangerschap. Je maakt in die negen maanden klierweefsel aan, dat na de borstvoedingsperiode weer verdwijnt. Je borsten kunnen dan minder vol ogen. - 3
Kleine borsten, weinig melk
Grote borsten hebben meer vetweefsel, maar bijna alle vrouwen hebben genoeg klierweefsel om melk te maken. Kleine borsten hebben wel minder opslagruimte, waardoor deze moeders meestal iets vaker moeten voeden. - 4
Drink veel melk als je borstvoeding geeft
Moedermelk wordt niet gemaakt van melk, maar samengesteld uit je bloed. Het is belangrijk dat daar goede voedingsstoffen in zitten. Kwestie van gezond eten en genoeg vocht drinken. - 5
Je moet stoppen met borstvoeding als je baby diarree heeft
Als je baby buikkrampen of diarree heeft, of overgeeft, is borstvoeding juist een goed medicijn. Het kan wel verstandig zijn om een tijdje te stoppen met bijvoeding. Overleg dit altijd met de huisarts of het consultatiebureau. - 6
Refluxbaby’s verdragen geen borstvoeding
Vroeger werd gedacht dat baby’s met refluxklachten beter een dikkere pap konden krijgen in plaats van borstvoeding. Die theorie is inmiddels achterhaald. Dikkere melk beïnvloedt namelijk de darmwerking en kan juist voor krampjes en verstopping zorgen. Zo beland je vaak van het ene probleem in het andere. - 7
Pijn hoort erbij
Dit wordt nog steeds vaak gezegd, maar borstvoeding geven moet geen pijn doen. Vlak na het aanleggen mag het even gevoelig zijn – zo’n 10 seconden – maar daarna moet de pijn toch echt wegtrekken. Blijft borstvoeding geven bij jou erg pijnlijk, dan is het verstandig om een lactatiekundige te laten meekijken. - 8
Drink donkerbruin bier om de borstvoeding op gang te brengen
Nou nee, doe dat vooral maar niet! Het enige denkbare positieve effect is dat je misschien ontspant van een biertje, wat goed kan zijn voor de melkstroom. Maar de alcohol komt via de moedermelk ook bij je baby terecht, en dat is alles behalve gezond voor hem. Ontspannen kan natuurlijk ook met een kop thee. - 9
Eet geen sinaasappels, chocola of pepers
Van oudsher zijn er lijstjes met ‘verboden voedsel’ voor de periode waarin je borstvoeding geeft. Maar de meeste moeders kunnen alles eten zonder dat de baby er last van heeft. Alleen als je baby allergisch blijkt, moet je soms voedingsmiddelen vermijden. Overleg in dat geval met het consultatiebureau.
Feiten over borstvoeding
Maar hoe zit het dan wel? Dit zijn de belangrijkste feiten:
- 1
Borstvoeding is de natuurlijke start voor je baby
Hoe goed flesvoeding ook in elkaar zit, het is niet op maat gemaakt. Alle baby’s die kunstvoeding krijgen, krijgen dezelfde hoeveelheid voedingsstoffen binnen. Daar kunnen ze prima en gezond op groeien. Het voordeel van borstvoeding is dat dit wél precies is afgestemd op jouw unieke baby en zijn behoeften. De eerste dagen zitten er al grote hoeveelheden beschermende en voedende stoffen in, die een positief effect hebben op het immuunsysteem. Het colostrum wordt daarom ook wel de eerste vaccinatie genoemd. Vervolgens past de samenstelling van moedermelk zich voortdurend aan aan de behoeften van de baby, en verandert daardoor steeds. Lees ook: Alles over flesvoeding - 2
Borstvoeding schept een band
Door het huid-op-huidcontact tijdens het voeden komt het hormoon oxytocine vrij, ook wel het knuffelhormoon genoemd. Dit stimuleert de hechting tussen moeder en kind, al kun je natuurlijk net zo goed voor die intimiteit zorgen als je de fles geeft. Mooi meegenomen: oxytocine heeft ook een stressverlagende werking. Sommige vrouwen worden er slaperig van, anderen voelen zich rustig en vredig tijdens het voeden. - 3
Borstvoeding beschermt je kind tegen ziektes
Het immuunsysteem van een baby is nog niet volgroeid. Een baby die borstvoeding krijgt, kan terugvallen op de antistoffen van zijn moeder, die hij via de moedermelk meekrijgt. In kunstvoeding zitten die ziektebeschermers niet. Onderzoek toont aan dat het afweersysteem van borstgevoede baby’s zich het beste ontwikkelt. - 4
Je raakt extra gewicht soms makkelijker kwijt
Tijdens de zwangerschap kom je aan, en lang werd gezegd dat moeders die borstvoeding geven die extra kilo’s sneller kwijt zijn. Dit gaat niet voor iedereen op, maar als je een lage BMI hebt zit je vaak snel weer op je ‘oude gewicht’ als je borstvoeding geeft. Je kind voeden kost namelijk energie: zo’n 500 calorieën per dag. Heb je weinig reserves, dan val je dus af (tenzij je meer gaat eten). - 5
Moedermelk kun je nooit te veel geven
Als je je baby voedt op verzoek, kun je ervan uitgaan dat hij precies krijgt wat hij nodig heeft. Bij flesvoeding moet je wel rekening houden met afgepaste hoeveelheden. - 6
Je hebt altijd voeding bij je
Je hoeft nooit te denken aan flesjes warm water en bakjes poedermelk. Borstvoeding geven kan altijd en overal. Dat betekent ook dat vooral de moeder het voeden van de baby op zich neemt, terwijl je bij flesvoeding makkelijk om de beurt kunt voeden. Een flesje kolven kan natuurlijk wel, zodat je partner (of een oppas) het eens van je kan overnemen.
Alles wat je moet weten over borstvoeding
Bronnen: Zorgwijzer, La Leche League, Voedingscentrum, Volksgezondheid en Zorg, Thuisarts.nl
Meer lezen over borstvoeding?
Heb jij een vraag over borstvoeding?
Hoe ervaar jij het geven van borstvoeding? of heb je er een vraag over? Op het forum van Ouders van Nu wordt ook over het thema borstvoeding gesproken. In de categorie ‘baby’ kun je in contact komen met andere ouders en ervaringsdeskundigen.
