Wat is zwangerschapsvergiftiging?

Zwangerschapsvergiftiging is een ziekte die je tijdens je zwangerschap of zelfs na de bevalling kunt krijgen. Maar wat houdt het precies in? Wat zijn de symptomen en wanneer schakel je de huisarts, gynaecoloog of verloskundige in?

Wat is zwangerschapsvergiftiging?

Zwangerschapsvergiftiging is een verzamelnaam voor vier ernstige complicaties. Deze worden allemaal veroorzaakt door een hoge bloeddruk. De ziektes kunnen ervoor zorgen dat bepaalde organen niet meer goed werken en dat kan gevaarlijk zijn voor jou en je baby. De ziekte kan plotseling optreden na de twintigste week van je zwangerschap, maar kan zich ook geleidelijk ontwikkelen.

Hoge bloeddruk

Een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap komt veel voor, vooral bij vrouwen die voor de eerste keer zwanger zijn. In Nederland krijgt ongeveer een op de tien vrouwen hiermee te maken tijdens hun eerste zwangerschap. Er wordt gesproken van een hoge bloeddruk als de bovendruk boven 140 en/of de onderdruk boven 90 uitkomt. De meeste vrouwen merken er weinig van, maar in sommige gevallen kan het gevaarlijk zijn. Je verloskundige zal je daarom extra in de gaten houden als je een hoge bloeddruk hebt.

Bloeddruk meten

De bloeddruk heeft een boven- en onderdruk. Wanneer de bovendruk niet hoger dan 140 mmHg (spreek uit: millimeter kwik) komt en de onderdruk niet boven de 90 mmHg is er geen verhoogde kans op problemen voor jou en je ongeboren kind. We spreken van een hoge bloeddruk in de zwangerschap als er bij herhaling een bloeddruk van boven den 140 mmHg en/of een onderdruk van 90-95 mmHg bij je wordt gemeten. Je verloskundige of arts zal hier extra op letten en eventueel extra controles of onderzoeken met je afspreken. Als je een licht verhoogde bloeddruk hebt, voel je je vaak niet ziek en heb je nog geen klachten.

Lees meer: Hoge of lage bloeddruk tijdens je zwangerschap

Waarom wordt het zwangerschapsvergiftiging genoemd?

Een zwangerschapsvergiftiging is een wat misleidende term. Het heeft namelijk niets te maken met gif of met voeding. Vroeger werd gedacht dat de ziekte werd veroorzaakt door een toxine (gif) in de bloedbaan. Later bleek dat het niets met gif te maken heeft, maar dat het een ziekte is die wordt veroorzaakt door een hoge bloeddruk. Daarom wordt er in de medische wereld nu gesproken van zwangerschapshypertensie.

Gevolgen van een zwangerschapsvergiftiging

Doordat de bloeddruk tijdens een zwangerschapsvergiftiging te hoog is, kunnen bloedvaten beschadigd raken. Er ontstaan dan oedemen (vochtophopingen), die ook in de hersenen kunnen voorkomen. Meestal zwellen handen, voeten en het gezicht op, maar er kunnen ook oedemen voorkomen in de hersenen.

Omdat er zoveel vocht wegsijpelt, wordt het bloed te dik en te stroperig. Hierdoor stroomt het minder gemakkelijk waardoor bepaalde organen beschadigd kunnen raken. De nieren worden poreuzer en gaan minder goed werken, waardoor er eiwit in je urine lekt.

Zwangerschapsvergiftiging heeft ook gevolgen voor de lever en de placenta. Je baby krijgt dan minder voedingsstoffen en zuurstof binnen dan normaal. Hij groeit daardoor minder hard. Baby’s die na een zwangerschapsvergiftiging worden geboren, zijn vaak kleiner en minder zwaar dan gemiddeld.

Video: Vocht vasthouden tijdens je zwangerschap: wat kun je er tegen doen?

Hoe ontstaat zwangerschapsvergiftiging?

Het is (nog) onduidelijk waarom de ene vrouw wel een zwangerschapsvergiftiging krijgt en de ander niet. Tijdens een zwangerschap verandert er veel in je lichaam. Denk bijvoorbeeld aan verandering in je bloedsomloop, vochthuishouding en bloeddruk. Om de zwangerschap goed te laten verlopen, maakt je lichaam aanpassingen. Bij een zwangerschapsvergiftiging verlopen die aanpassingen niet goed. Waarom dat zo is, is onduidelijk. Erfelijkheid, het afweersysteem en de aanleg en ontwikkeling van de placenta tijdens de eerste helft van de zwangerschap spelen waarschijnlijk een rol. Helaas kun je niets doen om een zwangerschapsvergiftiging te voorkomen.

Risicofactoren

Tot nu toe zijn er dus geen oorzaken waardoor een zwangerschapsvergiftiging nu precies ontstaat. Wel zijn er een aantal risicofactoren die kunnen meespelen:

  • Leeftijd: vrouwen die ouder zijn dan 35 jaar hebben een verhoogde kans.
  • Meerling: als je zwanger bent van een meerling heb je een verhoogd risico.
  • De eerste zwangerschap: als je voor de eerste keer zwanger bent, is dat een risicofactor. Als je het na de eerste zwangerschap niet hebt gehad, neemt het risico op vergiftiging af.
  • Aandoeningen en ziekten: er zijn een aantal aandoeningen en ziekten die de kans op het ontwikkelen van zwangerschapsvergiftiging vergroten: een hoge bloeddruk voor de zwangerschap, overgewicht, (zwangerschaps)diabetes en een afwijkende stofwisseling kunnen nadelig zijn.
  • Erfelijke factoren: als je moeder of zus zwangerschapsvergiftiging heeft gehad, is de kans groter dat jij het ook krijgt.

Soorten zwanger zwangerschapsvergiftiging en symptomen

Er zijn vier vormen van zwangerschapsvergiftiging:

1. Zwangerschapshypertensie: als de hoge bloeddruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap, maar er geen eiwitten in je urine zitten.
2. Pre-eclampsie: als de hoge bloeddruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap en er ook eiwitten in je urine zitten.
3. Eclampsie: een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, met eiwitverlies in de urine en stuiptrekkingen.
4. HELLP-syndroom: een ernstige vorm van (pre-)eclampsie, met afbraak van rode bloedcellen, een tekort aan bloedplaatjes en verstoring van de leverfunctie.

1. Zwangerschapshypertensie

Bij zwangerschapshypertensie ontstaat er in de tweede helft van je zwangerschap een hoge bloeddruk. Dit terwijl de bloeddruk daarvoor normaal was. Er is dan een verhoogde kans op complicaties voor jou en je baby. Als je last hebt van zwangerschapshypertensie zijn er extra controles bij de verloskundige of in het ziekenhuis nodig.

2. Pre-eclampsie

Ongeveer 50 op de 1000 vrouwen krijgen een milde vorm van pre-eclampsie. Bij pre-eclampsie heb je – net als bij zwangerschapshypertensie – een hoge bloeddruk, maar raken ook je nieren beschadigd. Via je nieren en urinewegen verlies je. Ook je lever en bloedvaten kunnen minder goed werken. Hierdoor kunnen bloedstollingsproblemen en vochtophopingen ontstaan. Pre-eclampsie wordt in tien procent van de gevallen ontdekt voor de 34e week van de zwangerschap. In vijf procent van de gevallen wordt pre-eclampsie pas na de bevalling ontdekt.

Symptomen

Sommige vrouwen hebben lange tijd weinig klachten en voelen zich prima, terwijl anderen in korte tijd heel ziek kunnen worden. Enkele symptomen van pre-eclampsie zijn:

  • Hoofdpijn
  • Misselijkheid en/of braken
  • Vermoeidheid
  • Hoge bloeddruk
  • Extreme gewichtstoename
  • Tintelingen in bijvoorbeeld de vingers of voeten
  • Wazig en/of sterretjes en lichtflitsen zien
  • Vochtophopingen in handen, enkels en gezichtHeb je last van een of meerdere van bovenstaande symptomen? Bel dan meteen je huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Bij pre-eclampsie kan de placenta minder goed functioneren. Hierdoor krijgt je baby te weinig voedingsstoffen binnen en groeit hij minder goed.

Lees meer: Pre-eclampsie als zwangerschapscomplicatie

3. Eclampsie

Eclampsie is een zeldzame en ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. De ziekte komt voor bij 1 op de 4000 zwangere vrouwen voor die symptomen ervaren van pre-eclampsie of het HELLP-syndroom. Eclampsie is een heftige vorm van pre-eclampsie. Naast de verhoogde bloeddruk, eiwitten in de urine en/of bloedafwijkingen is er ook sprake van stuiptrekkingen. Die zijn vergelijkbaar met een epileptische aanval. Eclampsie is een levensbedreigende situatie voor jou en je baby. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een hersenbloeding.

Eclampsie is het gevolg van afwijkingen aan de bloedvaten in je hersenen. Deze afwijkingen ontstaan door een aanhoudende te hoge bloeddruk.

Symptomen

Dit zijn de symptomen van eclampsie:

  • Versterkte reflexen
  • Verhoogde prikkelbaarheid
  • Hoofdpijn
  • Tintelingen in je handen
  • Het gevoel dat er een band strak om je buik of hoofd wordt getrokken
  • Flitsen of sterretjes zien
  • Vochtophoping, gewichtstoename
  • Concentratieproblemen
  • Pijn in de bovenrug of tussen de schouderbladen
  • Eiwitverlies in de urine
  • Misselijkheid/veel braken
  • Pijn in de bovenbuik of onder de borst

Heb je last van (een aantal van) bovenstaande symptomen? Bel dan meteen je huisarts, gynaecoloog of verloskundige.

4. HELLP-syndroom

Het HELLP-syndroom is een zeer gevaarlijke vorm van zwangerschapsvergiftiging. Het komt bij twee procent van de zwangere vrouwen voor en is levensgevaarlijk, zowel voor jou als je baby. Vrouwen die op hogere leeftijd (ouder dan 35 jaar) voor het eerst zwanger worden, lopen een verhoogd risico. Dit geldt ook voor vrouwen die zwanger zijn van een meerling.

Bij het HELLP-syndroom is er sprake van afbraak van rode bloedcellen, stoornissen aan de leverfunctie en een verlaging van het aantal bloedplaatjes. De aandoening treedt meestal op tussen de twintigste zwangerschapsweek en de eerste week na de bevalling. De complicatie kan zowel geleidelijk ontwikkelen (als gevolg van pre-eclampsie of eclampsie), maar het kan ook plotseling ontstaan.

De naam HELLP komt van de Engelse termen van het ziektebeeld:
Hemolysis (afbraak van rode bloedcellen)
Elevated Liverenzymes (stoornis aan de lever)
Low Platelets (tekort aan bloedplaatjes)

Symptomen

De symptomen van het HELLP-syndroom zijn vaak hetzelfde als bij (pre) eclampsie, maar dan een stuk heviger. Enkele symptomen van het HELLP-syndroom zijn:

Je hoeft niet last te hebben van alle klachten. Ook enkele symptomen kunnen duiden op het HELLP-syndroom. Heb je last van (enkele van) bovenstaande symptomen? Bel dan meteen de huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Zij kunnen je bloeddruk meten en beoordelen op basis van je klachten of er sprake is van een (ernstige) vorm van zwangerschapsvergiftiging. Met een bloedtest kan worden aangetoond of je de complicatie echt hebt.

Ziekenhuisopname

Als het HELLP-syndroom bij jou wordt vastgesteld, moet je worden opgenomen in het ziekenhuis. De aandoening kan levensbedreigend zijn voor  jou en je baby. Door de hoge bloeddruk kunnen er ernstige complicaties optreden: zo kun je epileptische aanvallen krijgen, een hersenbloeding, of een loslatende placenta. In Nederland is de ziekte de belangrijkste oorzaak van het overlijden van moeders als gevolgd van de zwangerschap. De kans op overlijden voor de moeder is ongeveer één procent.

Diagnose en onderzoek bij een zwangerschapsvergifiting

Als je huisarts, gynaecoloog of verloskundige vermoedt dat je een zwangerschapsvergiftiging hebt, word je verder onderzocht. Denk bijvoorbeeld aan een bloedonderzoek, onderzoek met urinemonsters, een echoscopie of een cardiotocograaf (CTG).

  • Bloedonderzoek
    Je bloed wordt nagekeken en aan de hand daarvan wordt bepaald of je lever en nieren goed functioneren. Ook wordt er gekeken of er genoeg bloedplaatsjes zijn, want die zijn belangrijk voor het bloedstollingproces.
  • Urinemonsters
    Uit urinemonsters blijkt of er eiwitten in je urine zitten. De mate van het tekort geeft aan hoe ernstig de zwangerschapsvergiftiging is.
  • Echoscopie
    Bij dit onderzoek wordt je baby in je buik onderzocht op lichamelijke afwijkingen. Ook wordt onderzocht of er zwangerschapscomplicaties zijn die de gezondheid van je baby kunnen beïnvloeden. Alle organen worden nauwkeurig bekeken en ook de ledematen, het hoofd en de romp worden beoordeeld. Daarnaast wordt de hoeveelheid vruchtwater Niet alle eventuele afwijkingen kunnen zichtbaar worden gemaakt. De uitslag krijg je meestal direct na de echo. Soms zijn meerdere onderzoeken nodig, voordat een diagnose mogelijk is.
  • CTG
    Een CTG is een hartfilmpje van je ongeboren baby. Hiermee kunnen de artsen zien hoe je kind het in je buik maakt en hoe sterk de hartslag is.

Behandeling zwangerschapsvergiftiging

Als je al voor de zwangerschap last hebt van een hoge bloeddruk, is het verstandig om dit bij je eerste gesprek aan je verloskundige of gynaecoloog te vertellen. Tijdens de zwangerschapscontroles word je bloeddruk elke keer opgemeten en wordt goed in de gaten gehouden of je geen zwangerschapsvergiftiging hebt.

Behandeling van zwangerschapsvergifiting

Over het algemeen bestaat de behandeling van een zwangerschapsvergiftiging uit (bed)rust en intensieve controles en/of observaties in het ziekenhuis als dit nodig is. In sommige gevallen krijg je bloeddrukverlagende medicijnen voorgeschreven tot je bent bevallen. Heb je een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging dan kun je ook anti-convulsieve medicatie krijgen. Hiermee worden epileptische aanvallen gestopt en nieuwe aanvallen voorkomen.

De bevalling

Het is het beste voor je baby om zo lang mogelijk in je buik te blijven, maar soms moet de bevalling worden ingeleid. Dit kan gebeuren bij pre-eclampsie, eclampsie of het HELLP-syndroom. Als een inleiding om wat voor reden dan ook niet kan, krijg je een keizersnede.

Herstellen van zwangerschapsvergiftiging

Bij de één duurt het langer dan bij de ander, maar de meeste vrouwen herstellen volledig van een (ernstige) zwangerschapsvergiftiging. De manier waarop je bevalt, speelt wel een rol. Je geneest sneller van een natuurlijke bevalling dan van een bevalling via een keizersnede. Hoewel de meeste vrouwen volledig genezen, hebben veel op lange termijn nog last van vermoeidheid, concentratieproblemen en geheugenverlies. Ook een (blijvende) hoge bloeddruk en nier- en/of leverproblemen komen soms voor.

De gevolgen voor je baby

Als je een zwangerschapsvergiftiging hebt, kan je baby te vroeg worden geboren. Hierdoor kan hij onrijpe longen, problemen met de bloedsomloop, een groeiachterstand of last hebben van infecties.

Als je baby wordt geboren tijdens een zwangerschap waarin jij HELLP had, kan dat gevolgen hebben voor zijn motorische en lichamelijk ontwikkeling op latere leeftijd. Mogelijke gevolgen die worden genoemd:

  • Motorische schade
  • Kleiner en dunner blijven dan leeftijdsgenoten
  • Obesitas op latere leeftijd
  • Maatschappelijk onaangepast gedrag
  • Problemen met de bloeddruk

Nacontrole

Als je een zwangerschapsvergiftiging hebt, hebben jij en je partner je veel zorgen gemaakt. De zwangerschap was een lichamelijke en emotionele zware tijd. Het is voor het verwerkingsproces aan te raden om zo goed mogelijk geïnformeerd te zijn wat er met jou en je baby is gebeurd, omdat je je sommige dingen niet meer goed kunt herinneren. Vraag er naar tijdens de nacontrole bij je huisarts, gynaecoloog of verloskundige.

Zwangerschapsvergiftiging en borstvoeding

Meestal kun je ook na een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging borstvoeding geven. Als je baby nog te zwak is om zelf uit je borst te drinken, kun je eerst kolven.

Volgende zwangerschap

Een zwangerschapsvergiftiging kan een enorme impact op jou, je baby en je partner hebben. Mocht je nog een kinderwens hebben dan kun je daar met je huisarts, gynaecoloog of verloskundige over praten, zodat angsten niet zullen overheersen tijdens een volgende zwangerschap.