Alles wat je moet weten over de placenta (moederkoek)

Wat is een placenta (moederkoek) precies?

De placenta (in Nederland vaak moederkoek genoemd) is een tijdelijk orgaan in je baarmoeder dat je baby via de navelstreng van voedingsstoffen en zuurstof voorziet. Omdat je baby in de buik nog niet zelf kan eten of ademen, is dit orgaan van levensbelang.

De placenta zit aan de ene kant vast aan jouw baarmoederwand en aan de andere kant is hij via de navelstreng verbonden met je baby. Het vormt de letterlijke verbinding tussen jou en je kind. De moederkoek groeit precies op de plek waar het embryo zich aan het begin van de zwangerschap heeft ingenesteld.

Hoe ontwikkelt de placenta zich?

De placenta ontstaat uit een deel van de bevruchte eicel en is vanaf de derde maand van je zwangerschap volledig werkzaam.

Volgens arts-embryoloog Bernadette de Bakker begint dit proces direct na de bevruchting. Zodra een eicel is bevrucht, deelt deze zich op in verschillende cellen met ieder een eigen functie. Een groot deel van die cellen vormt het embryo, maar een ander deel groeit uit tot de placenta, de vliezen en de navelstreng. Tot de placenta rond de derde maand groot genoeg is om het werk over te nemen, zorgt de schil van de eicel voor de groei van je baby.

Hoe ziet een placenta eruit?

Een placenta ziet eruit als een donkerrode, dikke pannenkoek waar duidelijk zichtbare bloedvaten overheen en doorheen lopen. In het midden aan de kant van de baby zit de navelstreng.

Omdat het orgaan enorm goed doorbloed is, heeft het een opvallende, vlezige structuur. Aan het einde van je zwangerschap weegt de placenta ongeveer een halve kilo. Hij is dan zo’n twintig centimeter in doorsnee en tweeënhalve centimeter dik.

Wat is de functie van de placenta?

De belangrijkste functie van de placenta is het regelen van de toevoer van zuurstof en voeding, het afvoeren van afvalstoffen en het aanmaken van zwangerschapshormonen. Dit zijn de vier hoofdtaken:

1. 1

   Aanvoer van goede stoffen: Jouw bloed vervoert zuurstof, antistoffen en voedingsstoffen naar de placenta. Via een dunne tussenscheiding (membraan) gaan deze stoffen naar de bloedsomloop van je baby.

2. 2

   Afvoer van afvalstoffen: Het bloed van je baby gaat via de navelstreng terug naar de placenta. De placenta filtert de afvalstoffen en het koolzuur eruit en geeft dit af aan jouw bloed. Jouw lichaam ruimt dit vervolgens op via je nieren en longen.

3. 3

   Scheiden van jullie bloedsomloop: Jij en je baby hebben een eigen bloedsomloop. De placenta zorgt voor een dunne scheiding hiertussen. Dit is cruciaal, want jullie kunnen verschillende bloedgroepen hebben. Als deze met elkaar mengen, kan dit gezondheidsproblemen opleveren.

4. 4

   Aanmaak van hormonen: De placenta produceert belangrijke hormonen zoals oestrogeen, progesteron, hCG en HPL. Deze bereiden je lichaam voor op een gezonde zwangerschap, de bevalling en het geven van borstvoeding.

Welke schadelijke stoffen laat de placenta door?

Hoewel de placenta afvalstoffen afvoert en als filter werkt, kunnen schadelijke stoffen zoals alcohol, nicotine, drugs en sommige medicijnen of bacteriën wel degelijk bij je baby terechtkomen.

Denk hierbij aan bacteriën zoals listeria of gevaarlijke parasieten. Neem bij koorts altijd contact op met je verloskundige of gynaecoloog en check goed welke medicijnen je mag gebruiken tijdens de zwangerschap.

Lees ook: Alles over toxoplasmose tijdens de zwangerschap

Welke problemen kunnen er met de placenta optreden?

Soms werkt de placenta niet optimaal, ligt hij voor de baarmoedermond of laat hij (deels) los. Gynaecoloog Koen Deurloo benadrukt dat je verloskundige of arts de werking van de placenta altijd nauwlettend in de gaten houdt. Dit zijn de meest voorkomende complicaties:

• Verminderde werking: Werkt de placenta niet goed, dan krijgt je baby te weinig voeding en zuurstof. De verloskundige merkt dan dat je buik minder goed groeit. In het ziekenhuis controleren ze dit met een echo. Is de werking onvoldoende, dan stelt de gynaecoloog vaak voor om de bevalling in te leiden of een keizersnede uit te voeren.

• Placenta praevia (voorliggende placenta): De placenta groeit waar het embryo innestelt. Ligt deze (deels) over de baarmoedermond, dan spreken we van placenta praevia. Vaak schuift hij tijdens de zwangerschap door de groeiende baarmoeder nog omhoog. Blijft hij ervoor liggen, dan beval je via een keizersnede.

• Placentabloeding: Soms veroorzaakt de placenta bloedverlies tijdens de zwangerschap. Meestal is dit onschuldig, maar voor de zekerheid word je in het ziekenhuis gecontroleerd om vroege weeën uit te sluiten.

• Placentaloslating: Bij een val of harde klap kan een bloedvaatje scheuren, waardoor de placenta deels of volledig loslaat. Dit is levensgevaarlijk voor jou en je baby. Je krijgt acuut veel bloedverlies en buikpijn. Gelukkig komt dit in Nederland zelden voor.

• Incomplete placenta: Na de bevalling checkt de verloskundige altijd of de placenta compleet naar buiten is gekomen. Achtergebleven stukjes zorgen voor infectiegevaar of overmatig bloedverlies (fluxus postpartum).

• Vastzittende placenta: Komt de placenta niet vanzelf of niet snel genoeg? Dan krijg je medicatie (oxytocine). Lukt het na een uur nog niet of verlies je veel bloed, dan verwijdert de gynaecoloog de placenta operatief onder narcose.

Kun je de doorbloeding van de placenta verbeteren?

Nee, je kunt zelf de doorbloeding van je placenta niet blijvend veranderen. Wel geeft de verloskundige je tijdens de bevalling soms het advies om op je linkerzij te draaien. In deze positie stroomt het bloed optimaal naar de placenta, wat je baby net even kan helpen als hij het zwaar heeft.

Weet de gynaecoloog al vroeg in je zwangerschap dat je een hoog risico loopt op placentaproblemen? Dan krijg je mogelijk het advies om aspirine en calcium te slikken. Dit ondersteunt de aanleg van de placenta, mits je er tijdig mee start.

Hoe gaat de geboorte van de placenta?

Tien tot twintig minuten na de geboorte van je baby stoot je lichaam de placenta af. Dit noemen we de nageboorte.

Je baarmoeder trekt samen met milde weeën om de placenta naar buiten te duwen. Soms helpt de verloskundige of gynaecoloog een handje door zacht op je buik te drukken. De wond in je baarmoeder, op de plek waar de moederkoek zat, geneest vanzelf. Hierdoor heb je na de bevalling nog een tijdje last van bloedverlies (vloeien).

Lees ook: Alles over de navelstreng doorknippen

Wat kun je met de placenta doen na de bevalling?

Na alle medische controles mag je zelf beslissen wat je met de placenta doet. In het ziekenhuis of bij een thuisbevalling gaat hij standaard bij het medisch afval, tenzij je anders aangeeft.

Veel ouders vinden het bijzonder om hem even goed te bekijken; het orgaan heeft je baby toch al die maanden in leven gehouden. Sommige culturen vieren de placenta met een speciaal ritueel. Wil je hem niet weggooien? Je kunt hem in je tuin begraven (bijvoorbeeld onder een nieuw geplante boom of roos), er een kunstzinnige verfafdruk van maken of een mooie foto maken. Je kunt hem zelfs in capsules laten verwerken of opeten. Er is geen goed of fout, kies simpelweg wat bij jullie past.

Bronnen: De Verloskundige, Degynaecoloog.nl